|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, üniversitelerde bilimsel araştırma projelerine tahsis edilen kaynakların etkin kullanılmadığını ortaya koymaktadır. 2014 yılından itibaren bu projeler için büyük miktarda kaynak birikmesine rağmen, bu kaynakların çoğu atıl durumda kalmıştır. Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, üst yöneticilerin kaynakların etkili ve verimli bir şekilde yönetilmesinden sorumlu olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, yükseköğretim kurumları için belirlenen yönergelerde, bilimsel araştırma projeleri komisyonunun görevleri arasında projelerin değerlendirilmesi ve yönetimi yer almaktadır.
Son beş yıl içinde, tahsis edilen ödeneklerin yaklaşık %85’inin kullanılmadığı gözlemlenmiştir. Ödeneklerin banka hesabında bekleyen tutarlarla karşılaştırıldığında, 2017-2021 yılları arasında tahsis edilen ödeneklerin büyük bir kısmının projelere aktarılmadığı anlaşılmaktadır. Kamu idaresi, bu biriken tutarların kullanılmamasıyla ilgili açıklama yapmamış, ancak BAP Komisyonu tarafından bu kaynakların gelecekte etkin bir şekilde kullanılacağına dair kararlar alındığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, bilimsel araştırma projeleri için ayrılan kaynakların uzun süre boyunca kullanılmaması, kaynakların verimli ve etkin yönetim ilkelerine aykırıdır. Bu durumun düzeltilmesi için gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Bilimsel Araştırma Projelerine Tahsis Edilen Kaynakların Etkin Şekilde Kullanılmaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi
2014 yılından itibaren bilimsel araştırma projeleri için hesabında büyük tutarda kaynak biriktiği, ancak bunların kullanılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci ve 11’ince maddelerinde, üst yöneticilerin kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan sorumlu oldukları belirtilmiştir.
Yükseköğretim Kurumları Bütçelerinde Bilimsel Araştırma Projeleri İçin Tefrik Edilen Ödeneklerin Özel Hesaba Aktarılarak Kullanımı, Muhasebeleştirilmesi ile Özel Hesabın İşleyişine İlişkin Esas ve Usullerin “Sorumluluk” başlıklı 12’nci maddesinde “Yükseköğretim kurumu üst yöneticisi, bu Esas ve Usuller çerçevesinde özel hesabın işleyişinden, kaynakların verimli ve etkin bir şekilde kullanılması hususunda gerekli tedbirlerin alınmasından sorumludur.” hükmüne yer verilmiştir.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in “Komisyon” başlıklı 4’üncü maddesinde BAP ile ilgili görevlerin, rektör veya rektör yardımcısının başkanlığında oluşturulan bir komisyon tarafından yürütülmesi öngörülmüştür. Söz konusu komisyonun görev, yetki ve sorumlulukları ilgili yükseköğretim kurumu tarafından çıkarılacak bir yönerge ile düzenlenecektir.
Bu çerçevede çıkarılan Artvin Çoruh Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönergesi’nin “Komisyonun Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinin (a) bendinde Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonu’nun görevleri şu şekilde tanımlanmıştır: “Bilimsel araştırma projeleri başvurularının değerlendirilmesi, kabul edilmesi, desteklenmesi, izlenmesi, dondurulması, kapatılması, iptali ve sonuçlandırılması görevlerine ve ilgili formların ve belgelerin hazırlanması, değiştirilmesi yeniden düzenlenmesine ilişkin yetki ve sorumluluklara sahiptir.”
Kurumda yapılan inceleme sonucunda Bilimsel Araştırma Projeleri için tahsis edilen kaynakların banka hesabında atıl bırakıldığı görülmüştür. Son beş yılda proje hesabında biriken tutarlar ile projelere tahsis edilen ödenek tutarları mukayese edildiğinde ödeneklerin %85 civarında kullanılmadığı, yıldan yıla hesapta beklemeye devam ettiği görülmektedir. Kaynakların bahsedildiği şekilde atıl bırakılmasının 2014 yılından bu yana devam ettiği tespit edilmiştir.
Tablo 9: BAP Projelerine Tahsis Edilen Ödeneklerle Banka Hesabında Bekleyen Tutarların Mukayesesi
| Yıl | Proje Banka Hesabında Bekleyen Tutar (A) |
Tahsis Edilen Ödenek (B) |
Tahsis Edilen Ödenek Yüzdesi (B/A) |
| 2017 | 1.058.262,86 | 177.510,00 | 16,77% |
| 2018 | 1.160.394,16 | 152.723,00 | 13,16% |
| Yıl | Proje Banka Hesabında Bekleyen Tutar (A) |
Tahsis Edilen Ödenek (B) |
Tahsis Edilen Ödenek Yüzdesi (B/A) |
| 2019 | 1.281.374,20 | 102.921,83 | 8,03% |
| 2020 | 1.427.541,74 | 133.520,00 | 9,35% |
| 2021 | 1.731.471,47 | 243.258,49 | 14,05% |
Bununla birlikte, son beş yıl içinde projeler için talep edilen ödeneklerin de ortalama olarak %80 oranında tahsis edilmiş olduğu görülmüştür.
Tablo 10: BAP Projelerine Tahsis Edilen Ödeneklerle Talep Edilen Ödeneklerin Mukayesesi
| Yıl | Proje Sayısı |
Talep Edilen Ödenek (A) | Tahsis Edilen Ödenek (B) | Kabul Edilen Ödenek Yüzdesi |
| 2017 | 38 | 240.815,27 | 177.510,00 | 73,71% |
| 2018 | 31 | 229.708,12 | 152.723,00 | 66,49% |
| 2019 | 14 | 125.328,88 | 102.921,83 | 82,12% |
| 2020 | 15 | 137.433,27 | 133.520,00 | 97,15% |
| 2021 | 35 | 271.905,29 | 243.258,49 | 89,46% |
| Toplam | 1.005.190,83 | 809.933,32 | 80,58% |
Kamu İdaresi cevabında, BAP Özel Hesabında biriken tutarların kullanılmaması ile ilgili gerekçelere yer verilmemiş, ancak BAP Komisyonu tarafından alınan kararlar çerçevesinde bu tutarların devam eden projeler ve yeni başlayacak projelerde etkin olarak kullanılmasına karar verildiği ve 2022 yılında bilimsel araştırma projelerine verilebilecek bütçe miktarlarının artırıldığı ifade edilmiştir.
Yapılan değerlendirme sonucunda BAP Projeleri için tahsis edilen kaynakların uzun süre boyunca projelere tahsis edilmemesinin, kaynakların verimli ve etkili şekilde kullanımı ilkesine aykırı düştüğü kanaatine varılmıştır. Söz konusu kaynakların yerinde ve etkin şekilde kullanılması için gerekli tedbirlerin alınması gerekmektedir.