|
ÖZET: Bilimsel araştırma projelerinin yürütülmesi ve yönetimi konusunda, Yüksek Öğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik ile Hacettepe Üniversitesi’nin uygulama yönergesinde belirlenen kurallara uyulmadığına dair önemli eksiklikler tespit edilmiştir. Ara raporların zamanında sunulmaması ve bazı projelerde bu raporların gerekli içerikten yoksun olması, mevzuatın ihlal edildiğini göstermektedir. Yönetmelik gereğince, projelerin yürütücüleri altı ayda bir ara rapor sunmakla yükümlüdür; ancak bu yükümlülüğe uyulmadığı görülmektedir.
Ayrıca, bazı projelerin tamamlanma sürelerinin mevzuatta belirtilen tarihlere uymadığı ve bazı araştırma altyapı projelerinin yalnızca malzeme alımına yönelik kullanıldığı belirlenmiştir. Projelerin yönetimi sırasında, alınan taşınırların proje bitiminde uygun şekilde devredilmediği ve bu durumun envanter yönetimini olumsuz etkilediği anlaşılmaktadır. Proje yürütücülerinin, satın alınan demirbaşları zamanında iade etmemesi, kaynakların etkin kullanımını engellemektedir. Sonuç olarak, bilimsel araştırma projelerinin mevzuat hükümlerine uygun bir şekilde yürütülmesi için mevcut eksikliklerin acilen giderilmesi gerekmektedir. Bu durum, hem araştırma kalitesini artıracak hem de kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayacaktır. |
BULGU: Bilimsel Araştırma Projelerinin Yürütülmesinde İlgili Mevzuat Hükümlerine Uygunluk Konusunda Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Bilimsel araştırma projelerinin yürütülmesi ve yönetilmesinde Yüksek Öğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik ve Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Uygulama Yönergesi’nde belirlenen hükümlerin bazılarına aykırılıklar bulunduğu tespit edilmiştir.
Bilimsel araştırma projelerinin (BAP) bazılarında ara raporların süresinde verilmediği, bazı projelerde ise ara raporların mevzuatta belirlenen nitelikleri haiz olmadığı görülmüştür.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in 8’inci maddesinde;
“(1) Kabul edilen bir projenin yürütücüsü Komisyona altı ayda bir geçmiş dönemdeki çalışmalarla ilgili bilgilerin yer aldığı ara rapor sunar. Komisyon projenin türüne ve özelliğine göre ara rapor sunma sürelerini ve koşullarını değiştirebilir… Projelerin sonraki dilimleri ile ilgili maddi desteğin devamı Komisyonun olumlu görüşüne tabidir.
denilmektedir.
Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Uygulama Yönergesi’nin 15’inci maddesinde de;
“(1) Proje yürütücüleri, proje kapsamında yapılan çalışmaları ve gelişmeleri içeren ara raporları, protokol tarihinden itibaren altı aylık dönemlerde, duyurulacak formata uygun olarak BAP Koordinasyon Birimine sunmakla yükümlüdür. Altı aydan kısa süreli projelerde ara rapor istenmez. Komisyon projenin türüne ve özelliğine göre ara rapor sunma sürelerini ve koşullarını değiştirebilir. Ara raporlar Komisyon tarafından değerIendirilir. Komisyon gerekli gördüğü hallerde hakem veya konunun uzmanlarının görüşlerine de başvurarak değerlendirme sürecini tamamlayabilir. Projelerin sonraki dilimleri ile ilgili maddi desteğin devamı Komisyonun olumlu görüşüne tabidir.”
denilmektedir.
Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere ara raporların proje kapsamında yapılan çalışmaları açıklayan nitelikte altışar aylık dönemler itibarıyla Komisyon’a sunulması gerekmektedir. Ne var ki bazı projelerde ara raporların bu sürelere uygun şekilde sunulmadığı, ayrıca bazı ara raporlarda yapılan çalışmaları açıklayacak nitelikte bilgilere yer verilmediği görülmektedir.
Bazı bilimsel araştırma projelerinin mevzuatta belirlenen sürelerde tamamlanmadığı görülmüştür.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in 8’inci maddesinde;
“(2) Proje yürütücüsü, protokolde belirtilen bitiş tarihini izleyen en geç üç ay içerisinde, araştırma sonuçlarını içeren proje sonuç raporunu Komisyon tarafından belirlenen formata uygun olarak sunar…”
denilmektedir. Ancak projelerin yönetimi ve takibi için kullanılan yönetim sistemi incelendiğinde süresi içinde tamamlanmamış olan çok sayıda proje bulunduğu anlaşılmaktadır. Bunların içinde 2013 ve 2017 yıllarında başlayan projeler olduğu da görülmektedir.
Araştırma alt yapı projelerinin bazılarında herhangi bir araştırma çalışması yapılmadığı, bu projelerin yalnızca mal ve malzeme alımı amacıyla kullanıldığı ve bu kapsamda proje ile ilişkisi olmayan bazı teçhizatların satın alımının yapıldığı görülmüştür.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’in 3’üncü maddesinde; ‘bilimsel araştırma projesinin’ sonuçları ile alanında bilime katkı yapması beklenen bilimsel içerikli projeler ile bilim insanı yetiştirme ve araştırma altyapısı kurma ve geliştirme projelerini ifade ettiği belirtilmiştir.
Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Uygulama Yönergesi’nin Proje Türleri başlıklı 11’inci maddesinde ise; ‘Araştırma Alt Yapı Projeleri’, Üniversitenin bilimsel/sanatsal araştırma altyapısının geliştirilmesi ve araştırma potansiyelinin yükseltilmesi amacıyla bilimsel araştırma kriterlerine uygun olarak hazırlanan projeler olarak tanımlanmıştır.
Ancak uygulamada bazı araştırma alt yapı projelerinin yalnızca laboratuvar kurulması, laboratuvar yenilemesi veya teçhizat alınması amacıyla yapıldığı, söz konusu projeler kapsamında herhangi bir araştırma çalışması yapılmadığı ve bilimsel araştırmayla doğrudan ilgisi olmayan mal ve malzeme alımı yapıldığı görülmüştür.
Bazı proejelerde proje kapsamında alınan taşınırların BAP birimi kayıtlarına alındıktan sonra proje yürütücüsünün bulunduğu Fakülteye devredilmesi sonrasında proje bitiminde proje yürütücülerinin zimmetinden alınmadığı tespit edilmiştir.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmeliğin “Muhasebeleştirme İşlemleri ve Belgeleri” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Satın alınan taşınır mallar “Taşınır İşlem Fişi” düzenlenerek kurumun envanter kayıtlarına alınır. Bu kapsamda edinilen dayanıklı taşınırlar bunları kullanacak proje yürütücüsüne ya da belirleyeceği kişiye “Taşınır Teslim Belgesi” ile teslim edilir.”
denilmektedir.
BAP kapsamında alınan demirbaş niteliğindeki her türlü teçhizat ilgili akademik birim adına kaydedilerek proje yürütücüsünün kullanımına tahsis edilmektedir. Ancak demirbaşların kaydedildiği ilgili akademik birim ya da BAP Koordinasyon Birimi proje bitiş tarihlerini takip etmediğinden projelerin bitimiyle birlikte proje kapsamında satın alınan demirbaşların, proje yürütücüsünün kullanımından alınarak yaygın kullanımı sağlamak amacıyla Üniversite içindeki ilgili bir laboratuvara veya ihtiyaç duyulan başka bir proje yürütücüsüne verilmediği anlaşılmaktadır. Oysa bu alanda yapılacak alımlarda muhtemel mükerrerlikleri önlemek, elde olan cihazlardan maksimum faydayı sağlamak ve bu cihazların kullanımını yaygınlaştırmak üzere proje bitiminde kullanıcıları tarafından ambara iade edilmelidir.
Kamu İdaresince verilen cevapta ara raporların ve sonuç raporlarının zamanında tamamlanmaması halinde proje yürütücülerine uyarı yazısı gönderildiği belirtilmiş ve bu uygulamaya başlanıldığına dair örnek yazı sunulmuştur.
Sonuç olarak bilimsel araştırma projelerinin ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde yürütülmesi ve yönetilmesinde ortaya çıkan eksikliklerin giderilmesi gerekmektedir.