Bilişim Sistemleri Arasındaki Entegrasyon Hatası Sebebiyle Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması (Sayıştay)

BULGU: Bilişim Sistemleri Arasındaki Entegrasyon Hatası Sebebiyle Muhasebe Kayıtlarının Gerçeği Yansıtmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Gümrükler Genel Müdürlüğü Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Sistemi (BKMYS) arasındaki entegrasyon hatası sebebiyle BKMYS kayıtları ile BİLGE kayıtlarının uyumlu olmadığı görülmüştür.

Tescil Edilen Gümrük Beyannameleri ile Muhasebe Kayıtlarının Uyumlu Olmaması

Gümrükler Genel Müdürlüğü kayıtlarında yer alan tescil edilen beyannamelere ilişkin tahakkuk kayıtları ile bunların muhasebeleştirildiği 120 Gelirlerden alacaklar hesabının uyumlu olmadığı görülmüştür.

Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından gümrük beyannamelerinin elektronik ortamda düzenlenmesi BİLGE uygulaması ile gerçekleşmekte, söz konusu yazılım tüm faal gümrük idarelerinde uygulanmakta ve işlemlerin tamamı elektronik olarak bu program aracılığı ile yürütülmektedir.

Bakanlık ve Hazine ve Maliye Bakanlığı arasında gerçekleştirilen e-tahsilat entegrasyonu ile BİLGE’de tescil edilen bir beyanname BKMYS’de 120 Gelirlerden alacaklar hesabına kaydedilmekte, anlaşmalı bankalar tahsilat anında güncel borcu BİLGE’den sorgulayarak öğrenmekte, akabinde tahsil edilen tutar bilgisini hem BİLGE’ye hem de BKMYS’ye iletmekte, bu işlem ile de BKMYS’de 120 Gelirlerden alacaklar hesabı, BİLGE’de ise ilgili beyanname kapanmakta, gün sonunda ise bankalar ile BKMYS arasında mutabakat işlemleri yapılmaktadır.

Yapılan incelemede 2024 yılında BİLGE’de tescil/tahakkuk eden beyanname tutarları ile 120 Gelirlerden alacaklar hesabı kıyaslanmıştır. Bakanlık kayıtlarına göre 2024 yılında BİLGE’de tescil edilen (tahakkuk eden) beyanname tutarı toplamı 1.960.015.699.743,92 TL iken, bunun BKMYS’de kayıt altına alındığı 120 Gelirlerden alacaklar hesabının gümrük müdürlükleri toplamı 1.961.683.522.427,46 TL olmaktadır. Arada 1.667.822.683,54 TL fark bulunmaktadır.

Gümrük Beyannamelerine İlişkin Vergi Tahsilatı Kayıtlarının Muhasebe ile Uyumlu Olmaması

Gümrükler Genel Müdürlüğü BİLGE kayıtlarında yer alan tescil edilen beyannamelere ilişkin tahsilat kayıtları ile bunların muhasebeleştirildiği 600 Gelirler hesabının uyumlu olmadığı görülmüştür.

Yapılan incelemede 2024 yılında BİLGE’de gümrük beyannamelerine ilişkin tahsil edilen vergi gelirleri ile BKMYS’de 600 Gelirler hesabı kayıtları kıyaslanmıştır. Bakanlık kayıtlarına göre 2024 yılında BİLGE’de tescil edilen beyannamelerden elde edilen tahsilat tutarı toplamı 1.708.526.884.644,28 TL olup, bunun BKMYS’de kayıt altına alındığı 600 Gelir hesabının, gümrük müdürlükleri toplamı 1.877.492.165.687,92 TL’dir. Arada 168.965.281.043,64 TL fark bulunmaktadır.

Emanetler Hesabının Yanlış Kullanılması

BİLGE ile BKMYS arasındaki entegrasyon hatası sebebiyle bazı tahsilatlar ile beyannameler arasında ilişki kurulamamakta, 120 Gelirlerden alacaklar hesabı yerine 333 Emanet hesapları çalıştırılmakta ve söz konusu emanet hesapları kapatılamadığından emanetler yıldan yıla artmaktadır.

Yapılan incelemede emanet hesabının 333.01.99 ve 333.02.99 ayrıntı kodlarında yer alan muhasebe kayıtlarının vergi tahsilatı olmasına rağmen, sistem tarafından ilgili 120 Gelirlerden alacaklar hesabı ve 800 Bütçe gelirleri hesabı ile ilişkilendirilemediği bunun yerine 333 Emanet hesabının çalıştığı tespit edilmiştir. Bunun neticesinde BKMYS’de ilgili tahakkuk kaydı ve BİLGE’de bunun karşılığı olan tescil edilen beyanname kapatılamamakta, bütçe hesapları çalışmamaktadır. Çalışan emanet hesapları da esasen tahsil edilen gelirler olduğundan yıldan yıla artmakta, kapatılamamaktadır.

Aşağıda söz konusu ekonomik kodların 2024 yılı toplam kayıtları yer almaktadır:

Tablo 4: Emanet Hesaplarındaki Hatalı Kayıt Tutarları (TL)

Tabloda da yer aldığı gibi, 2024 yılında toplam 3.987.090.893,65 TL tutarındaki vergi tahsilatı karşılığında ilgili 120 Gelirlerden alacaklar hesapları kapatılıp, 800 Bütçe geliri hesabına kayıt yapılması gerekirken bunun yerine 333 Emanetler Hesabına kayıt yapılmıştır. Bununla beraber BİLGE’de de söz konusu beyannamelerin kapatılmış statüye gelmiş olması gerekirken halen açık beklemektedir.

Sonuç itibarıyla, BİLGE ve BKMYS arasındaki entegrasyon hatası sebebiyle 333 Emanetler hesabında fazladan 3.987.090.893,65 TL borç kaydı yapılmış olmaktadır.

121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesaplarının Kapanmaması

BİLGE ve BKMYS arasındaki entegrasyon hatası sebebiyle bazı tahsilatlar ile idari para cezaları arasında ilişki kurulamadığından tahsilat gerçekleştiği halde 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı kapatılamamaktadır.

İdari para cezalarında yapılan örnekleme kontrollerde, BKMYS’de 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabında açık duran idari para cezalarının, BİLGE’de yapılan kontrollerde ödenmiş gözüktüğü tespit edilmiştir. BKMYS’nin yevmiye kayıtları ve yardımcı defterlerinde yer alan veriler ile BİLGE’de yer alan veriler arasında illiyet bağı kurulamadığından saymanlık müdürlükleri ile gümrük müdürlükleri manuel kontrol de yapamamaktadır.

Fiili olarak tahsil edildiği halde muhasebe kayıtlarında tahsil edilmemiş gözüken idari para cezaları ile ilgili gerekli kontrol ve entegre işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir.

Bakanlık vermiş olduğu yazılı cevapta bulguda tespit edilen hususların telafisi için gerekli çalışmalara başladığını ifade etmektedir.

Sonuç itibarıyla, Gümrükler Genel Müdürlüğü Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri Sistemi (BİLGE) ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Sistemi (BKMYS) arasındaki entegrasyon hatasının giderilerek, Bakanlık kayıtları ile 120 Gelirlerden alacaklar hesabı, 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı, 600 Gelirler hesabı ve 333 Emanetler hesabının denkleştirilmesi gerekmektedir.