|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi İdare’sinin konutlar için bina inşaat harcının matrahını hesaplarken, inşaat alanının metrekare hesabında hariç tutulması gereken alanları dikkate almadığını ortaya koymuştur. Bu durum, belediyenin gereğinden fazla bina inşaat harcı tahsil etmesine yol açmıştır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, bina inşaat harcının matrahının her bir bağımsız birimin ayrı ayrı inşaat sahası yüzölçümlerine dayandığını belirtmektedir. Konut alanları için ortak alanların hesaba katılmaması gerektiği, iş yeri alanları için ise bu alanların dahil edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Yapılan incelemelerde, bina inşaat harcına ilişkin matrah hesaplamalarında bağımsız birimlerin toplam inşaat alanı üzerinden değerlendirildiği ve bu nedenle daha yüksek tarife dilimlerinden harç hesaplandığı tespit edilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’na yapılan başvurular sonucunda, matrah hesaplamalarının bağımsız birimlerin ayrı ayrı ele alınması gerektiği yönünde açıklamalar yapılmıştır. Sonuç olarak, bina inşaat harcının matrahının hesaplanmasında, konut alanları için ortak alanların hariç tutulması ve bağımsız birimlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu uygulamanın göz ardı edilmesi, idarenin gelirlerinde yasal olmayan bir artışa neden olmakta ve mevzuata aykırı işlemlere yol açmaktadır. |
BULGU: Bina İnşaat Harcına İlişkin Matrahın Toplam İnşaat Alanı Üzerinden Hesaplanması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından, konutlar için bina inşaat harcının matrahında esas alınacak inşaat alanının metrekare hesabından hariç tutulması gereken alanların hesaplamaya dâhil edilmesi nedeniyle olması gerekenden daha fazla bina inşaat harcı alındığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ek 1’inci maddesinde, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatının bina inşaat harcına tabi olduğu, ek 3’üncü maddesinde ise bina inşaat harcının mükellefinin inşaat, ilave veya tadilat için inşaat ruhsatı alanlar olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un “Matrah” başlıklı ek 4’üncü maddesinde, bina inşaat harcının matrahının her bir konut veya iş yeri biriminin “ayrı ayrı” inşaat sahasının yüzölçümleri olduğu ifade edilmiş, konut alanının hesabında ortak yerlerden gelen alanların hesaba dâhil edilmeyeceği, iş yeri alanlarının hesabında ise söz konusu alanların da dâhil edilerek matrahın bulunacağı hüküm altına alınmıştır.
Tablo 8:Bina İnşaat Harcı Tarifesi
| 1. Konut İnşaatı: | m2 başına (TL) | m2 başına (TL) |
| İnşaat Alanı | En az | En çok |
| a) 100 m2 ye kadar | 0,50 | 1,5 |
| b) 101-120 m2 | 1 | 3 |
| c) 121-150 m2 | 1,5 | 4,5 |
| d) 151-200 m2 | 2 | 6 |
| e) 200 m2’den yukarı | 2,50 | 7,5 |
| 2. İşyeri İnşaatı: | m2 başına (TL) | m2 başına (TL) |
| İnşaat alanı | En az | En çok |
| a) 25 m2 ye kadar | 2 | 6 |
| b) 26-50 m2 | 3 | 9 |
| c) 51-100 m2 | 4 | 12 |
| d) 100 m2’den yukarı | 5 | 15 |
Kanun’un ilgili maddelerinden de açıkça görüleceği üzere bina inşaatlarında matrah
hesaplanırken her bir bağımsız birimin “ayrı ayrı” nazara alınması ve söz konusu bağımsız birimin alanına ve kullanım şekline göre yukarıda belirtilen tarife dilimleri esas alınarak belediye meclislerince belirlenen tarife cetveli üzerinden harcın hesaplanması gerektiği açıktır.
Yapılan incelemede, bina inşaat harcına ilişkin matrah hesaplanırken bağımsız birim niteliğindeki konut ve işyerlerinin ayrı ayrı inşaat sahaları yerine toplam inşaat alanın esas alındığı, bu suretle harcın daha yüksek tutarlı tarife diliminden hesaplandığı görülmüştür.
Söz konusu husus hakkında çeşitli tarihlerde Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yapılan başvurular olmuş, bu başvurular sonucunda ilgili kurumlar tarafından matrah hesaplanırken bağımsız birimlerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir.
Gerek 2464 sayılı Kanun’un açık ve amir hükmü gerekse de bu konuda verilen görüşler uyarınca bina inşaat harcına ilişkin matrahın hesabında bağımsız birimlerin ayrı ayrı değerlendirileceği ve bağımsız birimin girdiği tarife dilimine göre hesaplamanın yapılacağı hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Uygulamanın bu husus dikkate alınmadan yapılması, İdare gelirlerinde kanuni dayanağı olmayan bir artışa sebep olmakta ve yapılan işlemlerin mevzuata aykırı olarak gerçekleştirilmesine sebebiyet vermektedir.
Bina inşaat harcının matrah tespitinde, konut alanları için ortak yerlerden gelen alanların hesaba dâhil edilmeyerek bağımsız birimlerin ayrı ayrı değerlendirilip mevzuata uygun bir hesaplamanın yapılması gerekmektedir.