Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Bina inşaat ve yapı kullanma izin harçlarının, mevzuatta belirlenen tutarların üzerinde tahsil edildiği tespit edilmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na dayanan 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, bina inşaat harcı tarifesinin belirlenmesinde esas alınmaktadır. Ancak, Bilecik Belediyesi tarafından 2024 yılında uygulanan bina inşaat harcı, konutlar için 14,80 – 72,66 TL/m², işyerleri için ise 58,10 – 147,87 TL/m² aralığında belirlenmiştir. Bu tarifeler, yasal limitlerin oldukça üzerindedir ve bu nedenle vatandaşlardan fazla harç tahsil edilmiştir.

Yapı kullanma izni harcı tarifesi de mevzuatta öngörülenin üzerinde belirlenmiştir. 2464 sayılı Kanun’un 80’inci maddesi uyarınca, yapı kullanma izin harcı, 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenmiş olup, konut için 0,09 TL/m², işyeri için 0,11 TL/m² olarak uygulanması gerekmektedir. Ancak Bilecik Belediyesi, 2024 yılında konut için 2,15 TL/m², işyeri için 2,40 TL/m² tarifesi uygulamış ve bu durum, yasal sınırın üzerinde harç tahsil edilmesine yol açmıştır.

Bu durum, mükellefler açısından hukuki sorunlar yaratabileceği gibi, belediye için de ekonomik yükümlülükler doğurabilir. Mevzuat gereği, bina inşaat ve yapı kullanma izin harçlarının, belirlenen limitler dahilinde tahsil edilmesi gerektiği açıktır.

BULGU: Bina İnşaat ve Yapı Kullanma İzin Harçlarının Mevzuatta Öngörülenden Fazla Tahsil Edilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Bina İnşaat Harcı ve Yapı Kullanma İzni Harcı tarifeleri 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na dayanılarak alınan Bakanlar Kurulu Kararında belirtilen bedelden daha yüksek belirlenmiş ve bu nedenle vatandaşlardan yasal limitin üzerinde harç tahsil edilmiştir.

A) Bina inşaat harcı tarifesi mevzuatta öngörülenin üzerinde belirlenmiştir

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Bina İnşaat Harcına ilişkin olarak harcın konusunu ve vergiyi doğuran olayı belirleyen Ek 1’inci maddesine göre belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde yapılan her türlü bina inşaatı (ilave ve tadiller dahil), inşaat veya tadilat ruhsatının alınması, bina inşaat harcına tabidir. Harcın tarifesi ise Kanun’un 96’ncı maddesi (a) bendi gereğince Cumhurbaşkanınca (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi öncesinde ise Bakanlar Kurulu Kararı ile) tayin ve tespit edilmektedir.

Kanun’un 96’ncı maddesinin (a) bendi gereği alınan 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda 1. Grup belediyelerde bina inşaat harcı, birim inşaat alanları esas alınarak konutlar için beş, işyerleri için dört ayrı kategoride listelenmiştir. Bu listede konutlar için alınacak olan bina inşaat harcının beher m2’si; 100 m2 ye kadar 0,75 TL, 101-120 m2 1,50 TL, 121-150 m2 2,25 TL, 151-200 m2 3 TL, 200 m2’den yukarısı 3,75 TL; işyerleri için 25 m2’ye kadar 3 TL, 26-50 m2 4,50 TL, 51-100 m2 6,00 TL, 100 m2’den yukarısı 7,5 TL olarak belirlenmiştir.

02.07.2018 tarih ve 700 sayılı KHK’nın geçici 1’inci maddesinde “Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girdiği tarihten önce, bu Kanun Hükmünde Kararname ile değişiklik yapılan kanunların ve kanun hükmünde kararnamelerin ilgili maddeleri gereğince yürürlüğe konulmuş olan tüzükler, nizamnameler, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikler ile diğer işlemler yürürlükten kaldırılmadıkça geçerliliğini sürdürür.” hükmü gereği yukarıda bahsedilen Bakanlar Kurulu Kararı yürürlükten kaldırılmadığı için geçerliliğini korumaktadır.

Bilecik Belediyesinde 2024 yılında verilen yeni yapı ruhsatı bulunmakta olup bu yılda uygulanan bina inşaat harcı tarifesi, yukarıda belirtilen m2 büyüklüğüne göre konut için 14,80 -72,66 TL/m2 aralığında, işyeri için 58,10 – 147,87 TL/m2 aralığı uygulanmıştır. Belediyece uygulanan tarife 2005 yılından bu yana değişmeyen ve 2024 yılında da uygulamaya devam edilen 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda konut ve işyeri için belirlenen limitlerin üzerindedir. Bu nedenle başvuranlardan yasal limitin üzerinde bina inşaat harcı tahsil edilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununa dayanılarak alınan 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda belirtilen bedeller üzerinden 2025 yılında tahakkuk ve tahsilatının yapılmaya başlanıldığı kanıtlayıcı belgelerle ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir. Ancak söz konusu harç 2024 yılında olması gerekenden fazla tahsil edilmiştir.

Yukarıda verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere bina inşaat harcının tarifesi olarak dikkate alınması gereken dayanak yeni düzenleme oluncaya kadar 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’dır. Dolayısıyla Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği’nde birinci grup belediyeler arasında sayılan Bilecik Belediyesinde bina inşaat harcı tarifesinin, Belediyece, Bakanlar Kurulu Kararında belirlenen limiti aşmayacak şekilde tespit edilmesi ve uygulanması gerekmektedir.

B) Yapı kullanma izni harcı tarifesi mevzuatta öngörülenin üzerinde

belirlenmiştir

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 80’inci maddesinde; İmar mevzuatı gereğince alınacak harçlar sayılmış ve belirtilen harçların belediyece tahsil olunacağı belirtilmiştir. Maddenin (f) bendinde ise yapı kullanma izinlerinin yapı kullanım izin harcına tabi olacağı belirtilmiştir.

Harçlara ait tarifeler ise 84’üncü maddede sıralanmış ise de bina inşaat harcında olduğu gibi, Yapı Kullanma İzin Harcı tarifesi de Kanun’un 96’ncı maddesi (a) bendi gereğince Cumhurbaşkanı (Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi öncesinde ise Bakanlar Kurulu) kararı ile tayin ve tespit edilmektedir. Bu yetkiye istinaden 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapı kullanma izni harcı belediye grupları itibariyle belirlenmiş ve Kararın ekinde sıralanmıştır. Buna göre birinci grup belediyelerde yapı kullanma izni harcı (beher inşaat m2 başına) işyeri için 0,11 TL, konut için 0,09 TL’dir.

1. Grup belediye olan Bilecik Belediyesi tarafından uygulanması gereken yapı kullanma izni harcı, 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince 2024 yıllarında konutta 0,09 TL/m2, işyerinde 0,11 TL/m2’dir. Belediye tarafından ise 2024 yılında konut için 2,15 TL/m2, işyeri için 2,40 TL/m2 tarifesi uygulanmış ve bunun üzerinden harç tahsil edilmiştir. 2024 yılında verilen yapı kullanma izin belgeleri bulunmakta olup, bu belgelere istinaden hesaplanan harcın mevzuatta belirtilen tutardan yüksek belirlenmesi nedeniyle başvuranlardan yasal sınırın üzerinde harç bedeli alınmıştır. Mükelleflerce dava konusu edilebilecek bu uygulama Belediye için ekonomik ve hukuki yük de oluşturabilecektir.

Yapı kullanma izin harcının tarifesi olarak dikkate alınması gereken dayanak yeni düzenleme oluncaya kadar 2005/8730 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı olduğundan bu Karar’da belirtilen limitler dahilinde konutlar için 0,09 TL/m2, işyeri için 0,11 TL/m2 olarak uygulanması ve tahsili gerekmektedir.