Bina Numara Levhalarının Yerinde Olmamasının Aksaklıklara Sebebiyet Vermesi (Sayıştay)

BULGU: Bina Numara Levhalarının Yerinde Olmamasının Aksaklıklara Sebebiyet Vermesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Bina numara levhalarındaki aksaklıkların, belediyenin vergi mükellefi ve işletme ruhsatı gibi temel veri tabanlarını sağlıklı bir şekilde oluşturmasını engellediği görülmüştür. Bu durum, hem gelir kaybı ihtimaline hem de idari süreçlerde başka önemli etkilere yol açmaktadır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmenin Büyükşehir Belediyesinin görev ve sorumluluğunda olduğu, ikinci fıkrasında ise adres ve numaralandırmaya ilişkin görevlerin belediye meclisi kararı ile ilçe belediyelerine devredilebileceği veya birlikte yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.

Ayrıca, 31.07.2006 tarihli ve 26245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Adres ve Numaralandırmaya İlişkin Yönetmelik’in;

“Ad ve numara verilme zorunluluğu” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasında; mahalle, köy, mezra, mevki, küme evleri, meydan, bulvar, cadde ve sokaklara ad veya numara, binalara ise numara verilmesinin zorunlu olduğu,

“Ad veya numara levhalarının konulacağı yerler” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinde; bina numara levhalarının, binaların sokak kapılarının kolaylıkla görülebilecek bir yerine konulacağı, kapıları, sokaktan görülemeyen binalarda, aynı numaranın bulunduğu ikinci bir numara levhasının, binanın sokaktan geçenler tarafından kolayca görülebilecek bir yerine veya bahçe kapısına konulacağı, dükkan, mağaza, yazıhane ve benzeri işyerlerinin numara levhalarının ise işyerinin sokaktan kolaylıkla görülebilecek bir yerine konulacağı,

“Numaralama işinde sorumluluk” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; numaralama işlerinin bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılmasından, yetkili idarelerin sorumlu olduğu, yetkili idarelerin yılda en az bir defa sorumluluk alanlarını kontrol ederek numaralama ile ilgili eksiklikleri gidereceği ve hataları düzelteceği,

hüküm altına alınmıştır.

Buna göre numaralandırmaya ilişkin görev 5216 sayılı Kanun’un 7/1-g maddesi gereği Büyükşehir Belediyesine verilmiş olmakla beraber yine aynı Kanun’un 7’nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü çerçevesinde söz konusu görevin ilçe belediyelerine devredilebilme ya da birlikte yürütebilme imkanı bulunmaktadır. Nitekim Adana Büyükşehir Belediye Meclisi de 17.04.2014 tarihli ve 122 sayılı Kararı ile “meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi” şeklinde hem ad verme hem de numaralandırma yapmaya ilişkin görev ve yetki devrini yapmış, devamında bazı ilçe belediyelerince caddelerin niteliklerinin sokak olarak değiştirilmesi üzerine konu mahkemeye intikal ettirilmiş, mahkemece “ad verilmesine” ilişkin yetki devrinin iptal edilmesi üzerine tekrar Büyükşehir Belediye Meclisince 30.11.2015 tarihli ve 370 sayılı Kararı ile bu kez sadece “numarataj yapma ve numaralandırma ile sınırlı olarak” görev ve yetki devri yapılmasına yönelik yeni bir karar alınmıştır. Gelinen noktada söz konusu görev sadece “numarataj yapma” ile sınırlı olmak üzere ilçe belediyelerine bırakılmıştır.

İlçe Belediyelerinin, binalara numara verilmesi işlerini yürütürken Adres ve Numaralandırmaya İlişkin Yönetmelik’in 11’nci maddesinin birinci fıkrası gereği her binaya bir numara vermesi, 19’uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentleri gereği bina numara levhalarının binaların sokak kapılarının kolaylıkla görülebilecek bir yerine koydurtması, 20’nci maddesinin birinci fıkrası gereği de yılda en az bir defa olmak üzere sorumluluk alanlarını kontrol ederek numaralama ile ilgili eksiklikleri gidermesi ve hataları düzeltmesi gerekmektedir.

Yapılan saha tespitlerinde, Adana’nın merkez ilçelerindeki bina numara levhalarının ilgili mevzuata uygun biçimde binaların sokak kapılarının kolaylıkla görülebilecek yerlerine konulmadığı belirlenmiştir. Seçilen üç caddedeki toplam 189 işyerinde yapılan fiili tespitte, numaratajların %80’inin eksik olduğu saptanmıştır.

Bu eksiklikler ve hatalar, belediyenin iş ve işlemlerini olumsuz etkilemektedir. Toplam 50 daire başkanlık/müdürlük, işlerini bina numarası üzerinden yürütmektedir. Numarataj eksiklikleri; ilan ve reklam vergisi mükellefiyetinin belirlenmesi, işletme ruhsatı işlemleri, taşınmaz envanterinin oluşturulması ve imar işlemleri gibi birçok sürecin tam ve doğru olarak yapılmasını engellemektedir. Bunun sonucunda, ilgili birimlerin elde ettiği gelirlerde önemli kayıplar yaşanma ihtimalini ortaya çıkarmaktadır.

Diğer yandan, bina numara levhalarının olmayışı, vatandaşlar için de ciddi sorunlar yaratmaktadır. Ambulans, polis ve doğalgaz acil ekipleri gibi acil müdahale birimlerinin olay yerine zamanında ulaşması zorlaşmakta, mahkeme tebligatları gibi resmi belgelerin de ilgilisine zamanında ulaşmasına engel olunabilmektedir.

5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon” başlıklı 27’nci maddesinin birinci fıkrasında büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerin yerine getirilmesi bakımından uyum ve koordinasyonun, Büyükşehir Belediyesi tarafından sağlanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hüküm uyarınca Büyükşehir Belediyesinin ilçe belediyelerince yürütülen ve diğer ilçe belediyelerini de olumsuz etkileyen hizmetlerin etkin bir şekilde yürütülmesini temin ettirmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, Büyükşehir Belediye Meclisi bu görevi ilçe belediyelerine devretmiştir. Ancak, Büyükşehir Belediyesi birimlerindeki temel veri tabanı sorunları ve buna bağlı olarak ortaya çıkan gelir kaybı ihtimali devam etmektedir. Bu durumun önüne geçmek ve mevzuata uygun hareket etmek için ilçe belediyeleri nezdinde gerekli sürecin ivedilikle başlatılması gerekmektedir.