|
ÖZET: Binek araç kiralamaları, Büyükşehir Belediyesi’nin çeşitli ihalelerinde kontrol ve hizmet araçları adı altında gerçekleştirilmektedir. 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 12. maddesi ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasını amaçlamakta ve bu süreçte kaynakların etkin kullanımı hedeflenmektedir. Ayrıca, 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, kamu kurumlarının mevcut taşıtları sözleşme süresi sonunda izin almadan yeniden kiralayamayacaklarını belirtmektedir.
Denetim bulgularına göre, 2024 yılında Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı çeşitli daire başkanlıkları, toplamda 953 adet binek araç kiralamıştır. Bu durum, binek araç kiralamanın yalnızca ana ihale kapsamında değil, farklı ihalelerde de gerçekleştirildiğini göstermektedir. İlgili mevzuat, taşıtların cins, adet, yaş ve kaynak gibi kriterlerinin belirlenmesinde idarelere bağlayıcılık getirmekte; ancak birçok ihale ile bu kurallara uyulup uyulmadığı sorgulanmaktadır. İdare, kiralanan araçların çeşitli hizmetlerin yerine getirilmesinde tamamlayıcı bir unsur olduğunu savunsa da, bu araçların binek araç niteliği taşıdığı açıktır. Dolayısıyla, binek araç kiralamalarının yalnızca ilgili ihale kapsamında gerçekleştirilmesi gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca, idareye ait araçların mevzuata uygunluğunun denetlenmesi ve ihtiyaç fazlası araçların kiralanmaması için gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Binek Araç Kiralamalarının Taşıt Kiralaması ile İlgisi Olmayan İhalelerin İçinde Temin Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Araç kiralama hizmet alımı ihalesi dışındaki birçok ihalede kontrol aracı, hizmet aracı ve benzeri adlar altında binek araçların kiralandığı görülmüştür.
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 12’nci maddesine dayanılarak 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile “Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller” çıkarılmış ve söz konusu Esas ve Usullerin “Temel Amaçlar” başlıklı 5’inci maddesinde; Kamu hizmetlerinin gerektirdiği taşıt ihtiyacının hizmet alımı yoluyla karşılanmasının temel amacı, kamudaki taşıt giderlerinin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynakların savurganlığa yol açılmadan, bütçe olanaklarıyla uyumlu şekilde kullanımının sağlanması olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca 237 sayılı Taşıt Kanunun 12’nci maddesinde; edinilecek taşıtların cinsi, adedi, yaşı, hangi hizmetlerde kullanılacağı, kaynağı, yabancı menşeli olup olmayacağı ve diğer hususlar için gerekli esas ve usullerin düzenlenmesi ilişkin Cumhurbaşkanına yetki verilmiştir.
Tasarruf Tedbirleri ile İlgili 2024/7 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’nde; Kamu kurum ve kuruluşlarınca hizmet alımı suretiyle kullanılan mevcut taşıtların, sözleşme süresi sonunda izin alınmadan yeniden kiralanamayacağı düzenlenmiştir.
Ayrıca, Kamu İhale Genel Tebliğinde 23.08.2024 tarihinde yapılan değişiklik ile konu ile ilgili;
“15.3. İdarece kullanılmak üzere araç, gereç, makine ve ekipmanın yükleniciler tarafından temin edilmesi
İhale dokümanında ihale konusu işin yürütülmesi sırasında sözleşme konusu işlerin kontrolü, takibi gibi gerekçelerle idarece kullanılmak üzere araç, gereç,makine ve ekipmanın yüklenici tarafından temin edileceğine ilişkin düzenleme yapılmayacaktır.” hükmü düzenlenmiş, “Yapım işinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan araç, gereç ve malzemelerin yüklenicilere aldırılması” başlıklı 49’uncu madde ise mülga edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden; taşıtlara ilişkin asıl amacın, giderlerin asgari seviyeye indirilmesi ve kaynaklarda savurganlığa yol açılmadan araç temin edilmesi olduğu, ayrıca kiralanacak olan araçlarla ilgili hususların belirlenmesinde Cumhurbaşkanının yetkili olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, araçlarla ilgili Cumhurbaşkanı tarafından Genelge çıkarılmış ve kamu kurumlarının taşıt kiralamalarında sözleşme süresi sonunda izin alınmadan yeniden kiralanamayacağı ve Kamu İhale Genel Tebliğinde yapılan son değişiklikle birlikte bu husus değişiklik tarihi itibarıyla tamamıyla yasaklanmıştır.
Bu bağlamda, İdareler söz konusu Genelge ile Esas ve Usullerde yer alan şartlara uymakla yükümlüdür.
Yapılan incelemede, Büyükşehir Belediyesi Destek Hizmetleri Müdürlüğü tarafından ihale edilen araç kiralama ihalesinde 753 adet binek araç kiralaması yapılmıştır. Ancak, söz konusu İhale dışında aşağıda açıklanan daire başkanlıkları tarafından 2024 yılında;
– Kültür Varlıkları Daire Başkanlığı toplam 35 adet binek araç,
– Afet İşleri Daire Başkanlığı toplam 10 adet binek araç,
– Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Daire Başkanlığı toplam 30 adet binek araç,
– Bilgi İşlem Daire Başkanlığı 28 adet binek araç,
– Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı 42 adet binek araç,
– Deprem Risk Yönetimi ve Kentsel İyileştirme Daire Başkanlığı 7 adet binek araç,
– Gençlik ve Spor Hizmetleri Daire Başkanlığı 105 adet binek araç,
– İnsan Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı 8 adet binek araç,
– İmar Daire Başkanlığı 14 adet binek araç,
– İtfaiye Daire Başkanlığı 12 adet binek araç,
– Kültür Daire Başkanlığı 17 adet binek araç,
– Park ve Bahçeler Daire Başkanlığı 113 adet binek araç,
– Sosyal Hizmetler Daire Başkanlığı 237 adet binek araç,
– Zabıta Daire Başkanlığı 51 adet binek araç,
– Mezarlıklar Daire Başkanlığı 42 adet binek araç,
– Sağlık İşleri Daire Başkanlığı 118 adet binek araç,
– Raylı Sistem Daire Başkanlığı 73 adet binek araç,
– Emlak Yönetimi Daire Başkanlığı 11 adet binek araç,
Olmak üzere muhtelif ihalelerde toplam 953 adet binek araç kiralaması yapıldığı tespit edilmiştir. Müdürlüklerin asıl araç ihalesi dışında farklı birçok ihale ile araç edinilmesini genel alım yöntemi haline getirdiği anlaşılmaktadır.
237 sayılı Taşıt Kanuna tabi idarelerin hizmet alımı suretiyle araç kiralama hizmetlerinde uyacağı kurallar Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usuller ile Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslar çerçevesinde düzenlenmekle birlikte edinilen araçlara ilişkin belirlenen cins, adet, yaş, kaynak ve yabancı menşeili olmama kriterlerinin idareler açısından bağlayıcılığı bulunmaktadır. Bu kapsamda, Belediye tarafından ilgili olsun veya olmasın birçok ihalede binek araç temin edinilmesi ve edinilen araçların mevzuatların izin verdiği şartları sağlayıp sağlamadıklarının takibi güçleşmektedir. Kaldı ki bahsi geçen ihalelerin bazılarında mevzuata aykırı araçların kiralandığı da görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; ihale konusu araçların eğitim, mezarlık, temizlik, park ve bahçe gibi birbirinden farklı nitelikte birçok hizmetin yerine getirilmesi için tamamlayıcı unsur olduğu, ilgili işlerin yapılması esnasında kiralanan taşıtların ihale konusu işlerle aralarında kabul edilebilir doğal bağlantı bulunduğu, işin gerçekleştirilmesi esnasında İdare açısından birden fazla yüklenici ile muhatap olmanın program ve organizasyona ilişkin sorunlar yaratabileceği, işlerin etkinlik ve verimliliğini azaltabileceği ifade edilmiştir.
İdare tarafından her ne kadar birbirinden farklı nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi için bu araçların tamamlayıcı unsur olduğu ve ihale konusu işlerle aralarında kabul edilebilir doğal bağlantı bulunarak kiralandığı ifade edilmiş olsa da söz konusu araçlar binek araç niteliğine sahip araçlardır. Ayrıca İdarenin binek araç ihtiyacını yerine getirebilmek için Destek Hizmetleri Daire Başkanlığı tarafından genel araç kiralama ihalesi yapılarak toplam 753 adet binek araç kiralaması yapılmıştır.
Sonuç olarak, Belediyenin ihtiyaç duyduğu binek araç kiralamalarını araç kiralaması ihalesi içerisinde temin etmesi bu kapsamda araç kiralaması ile ilgisi olmayan diğer ihaleler içerisinde binek araç kiralamalarına yer verilmemesi gerektiği düşünülmektedir. Ayrıca İdareye ait araçların mevzuatın öngördüğü hususlara uyup uymadığı ve gerekli şartları sağlayıp sağlamadığının takibinin yapılması ve ihtiyaç fazlası araçların kiralanmaması konusunda gerekli tedbirlerin alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.