|
ÖZET: Bir personelin, 2007 yılından itibaren şirkete hiç gelmeden, tüm ücret ve sosyal haklarının ödenmesi durumu, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında yer almaktadır. 16 Ocak 2007 tarihinde, Şirket Genel Müdürü tarafından Kent Tarihi Araştırma Görevlisi olarak işe alınan arkeolog, 21 Aralık 2007 tarihine kadar Foça kazı alanında görev almış, sonrasında şirkete geri dönmemiştir. Bu süre zarfında, 2007-2024 yılları arasında, personelin tüm sosyal hakları ve maaşı şirket tarafından ödenmiş, 2024 yılı itibarıyla emekli olmuştur.
Toplu iş sözleşmesinin ilgili maddeleri, işçilerin asıl işlerinde çalıştırılmasını esas almakta ve geçici görevlendirme sürelerini sınırlamaktadır. Türk Ticaret Kanunu da, yönetim kurulu üyeleri ve yöneticilerin şirket menfaatlerini koruma yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Ancak, bu personelin başka bir kuruma bağlı olmaksızın görevlendirilmesi ve şirketin mali yükümlülükleri, yasal bir dayanağa sahip değildir. 2007-2024 yılları arasında şirkete hiçbir katkı sağlamayan bu personelin toplam maliyeti 2.601.702,23 TL olarak belirlenmiştir. Şirketin, personelin kazı alanındaki fiili çalışmaları ve denetim süreçleriyle ilgili açıklamaları, 17 yıllık süre zarfında herhangi bir puantaj kaydının olmaması nedeniyle çelişkilidir. Ayrıca, şirketin bu duruma ilişkin hukuki süreç başlatmaması, yapılan ödemelerin yasal dayanağının sorgulanmasına yol açmaktadır. Dolayısıyla, şirkete hiç hizmet vermeyen bir personele yapılan ödemelerin geri talep edilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. |
BULGU: Bir Personelin Şirkette Hiç İstihdam Edilememesine Rağmen Ücret ve Diğer Giderlerinin Şirket Tarafından Ödenmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
16.01.2007 tarihinde Şirket Genel Müdürünün onayıyla Kent Tarihi Araştırma Görevlisi olarak Şirkete giriş kaydı yapılan bir arkeoloğun Şirkete hiç gelmeden 2007 yılından itibaren bütün ücret ve sosyal haklarının Şirket tarafından ödenerek Kasım 2024 yılı itibariyle emekliye ayrıldığı görülmüştür.
Şirket ile sendika arasında 2023-2024 yıllarını kapsayan toplu iş sözleşmesinin “İş ve İşyeri Değişikliği” başlıklı 23’üncü maddesinde; “İşçilerin asıl işinde çalıştırılması esastır. İşçiler gerektiği takdirde, işyeri içinde unvan ve niteliği benzer yahut birbirine yakın olan başka işlerde veya yerlerde geçici veya devamlı olarak işveren tarafından görevlendirilebilirler, daimi iş değişikliğinde işçinin muvafakatı alınır. Geçici görevlendirme bir Toplu İş Sözleşme döneminde 3 ayı geçemez…” denilmektedir.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18’inci maddesinin ikinci fıkrasında, tacirin ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerektiği ve “Özen ve bağlılık yükümlülüğü” başlıklı 369’uncu maddesinin birinci fıkrasında; Yönetim kurulu üyelerinin ve yönetimle görevli üçüncü kişilerin görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altında olduğu belirtilmiştir. Basiretli iş adamı gibi davranmayı tacirin ticaretine ilişkin faaliyetlerinde herhangi bir kişiye kıyasla daha dikkatli, tedbirli, öngörülü ve yaptığı işin inceliklerine hâkim biçimde hareket etmesi olarak tanımlamak mümkündür. Şirkete ait bir faaliyette bulunulurken bunun şirketin menfaatine olması ile şirketin zarar etmesini önleyici tedbirlerin alınması gerekir.
16.01.2007 tarihinde Şirket Genel Müdürünün onayıyla kent tarihi araştırma görevlisi olarak Şirkete girişi yapılan personel, aynı gün 21.12.2007 tarihine kadar Foça kazı alanında arkeolog olarak görevlendirilmiştir. Personelin, görevlendirmenin bitmesine müteakip şirkete geri dönmediği, tekrardan herhangi bir görevlendirme yapılmadığı, bu bağlamda yaklaşık 17 yıldır kuruma hiçbir şekilde geri dönmediği, puantajlarının Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. … tarafından düzenlenerek şirkete gönderildiği, 2007-2024 yılları arasında şirket tarafından bütün sosyal hakları ve ücretinin ödendiği, nitekim kasım 2024 yılı itibariyle şirkete hiç gelmeden kıdem tazminatını da almak suretiyle emekli olduğu anlaşılmıştır.
Kültür ve Turizm Bakanlığının İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bünyesinde yer alan Yerli Kazı Başkanlıkları internet sitesinden edinilen bilgiler kapsamında; Foça kazılarının 1989 yılından bu yana Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. … başkanlığında devam ettiği, ancak 10.04.2020 tarihinden itibaren İzmir Müze Müdürlüğü başkanlığında kazıların sürdürüldüğü belirtilmiştir. Dolayısıyla 2007 yılında yapılan görevlendirmenin herhangi bir kurum, kuruluş veya bir tüzel kişilik olmamasına rağmen bir öğretim görevlisine spesifik olarak yapıldığı anlaşılmıştır.
Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan personelin bu kurumlar arasında geçiş yapabilmesine veya geçici görevlendirilmesine ilişkin yasal mevzuat bulunmasına karşın Türk Ticaret Kanunu’na tabi, kurumlar vergisi mükellefi olan, bu kapsamda gelir ve giderini tam olarak beyan etme yükümlülüğü bulunan ve kar amacı güden belediye şirketinin personelini başka kurum, kuruluş ve şirket dahi olmayan bir öğretim görevlisinin emrine vermesi ve ücretinin şirket tarafından ödenmesine ilişkin herhangi yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.
Bu bağlamda söz konusu personelin 2007-2024 yıllarına ilişkin toplam maliyeti olan 2.601.702,23 TL’nin şirket tarafından ödenerek şirket zararına yol açılmasının yanı sıra söz konusu usule aykırı uygulama nedeniyle sorumluluğu olan personele ilişkin herhangi bir idari ve hukuki süreç de başlatılmamıştır.
Şirket cevabında özetle; bulguda yer alan birtakım hususlar tekrarlanmış ayrıca personelin İdari İşler Müdürlüğü sorumluluğu ve kontrolünde Foça kazı alanında görev yaptığı, kazı alanındaki fiili çalışmaların ilgili müdürlükçe fiziken kontrol edildiği, personele yapılan maaş ödemesi gerek fiziki gerekse evrak bazında yapılması gereken tüm kontrol ve denetim sağlandıktan sonra ödendiği, bulguda belirtilen 17 yıllık sürecin kazıyla ilgili saha çalışmaları dışındaki raporlama ve ofis çalışmalarını, şirketin Genel Müdürlüğü ofisinde çalışarak yerine getirdiği, kazı alanında sadece saha çalışması dahilinde görev yaptığı, denetim neticesinde ilgili personelin emeklilik dilekçesi vererek şirketten Kasım 2024′ itibariyle Şirketten ayrıldığı, personelin bu şekilde çalışmasının başta İzmir Büyükşehir Belediyesi Başkanı ve en üst düzey yöneticilerin bilgileri dahilinde her türlü kişisel menfaat ve kamu zararı oluşması olgusundan uzak tam aksine tamamen kamu hizmeti niteliğinde olması nedeniyle, sürece ilişkin hiçbir yetkili ve sorumlu hakkında idari ve hukuki işlem başlatılma gereği duyulmadığı ifade edilmiştir. Bulgunun konusu, Şirket personelinin herhangi bir kanuni gerekçe olmaksızın görevlendirilerek bütün ödemelerinin şirket kaynaklarından ödenmesine ilişkindir. Dolayısıyla yapılan görevlendirme ve sonrasındaki aşamalarda Şirket tarafından yapılan iş ve işlemlere ilişkin sübjektif ve yasal dayanaktan yoksun açıklamalara katılmak mümkün değildir. Zira yapılan görevlendirme başından itibaren mevzuata uygun değildir. Ayrıca ilgili personelin Şirkette de görev aldığı veya Foça kazı alanında fiziki kontrollerin yapıldığı iddia edilmiş ise de 17 yıllık süreçte hiçbir puantajın Şirket tarafından hazırlanmamış olması şirket cevabı ile çelişmektedir. Personelin yıllık ve mazeret izinlerini veya almış olduğu Sağlık Raporlarını şirkete ibraz etmek için gelmiş olması ise şirkette çalıştığı sonucunu doğurmamaktadır. Şirket cevabında yer alan diğer açıklamalar bulgu içeriğinde değerlendirildiğinden ayrıca açıklama yapılmamıştır.
Şirkete ilişkin herhangi bir iş yapmayan kişiye işe başladığı tarihten bugüne kadar yapılan ödemelerin gerek ödeme yapılan kişiden ve gerekse de sorumluluğu bulunan yönetim kurulu ve diğer personelden talep edilerek gerekli hukuki süreçlerin işletilmesi gerekmektedir.