|
ÖZET: Bir alımda birbirinden farklı malların tek bir yükleniciden tedarik edilmesi, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendi çerçevesinde belirli istisnalarla mümkün olmaktadır. Bu madde, belediye şirketlerine, ticarî ve sınaî faaliyetleri kapsamında, yaklaşık maliyeti 95.508.971 Türk Lirasını aşmayan mal ve hizmet alımlarında geniş bir yetki tanımaktadır. Ancak, bu durumun kötüye kullanılmaması adına, idarelerin farklı ürünleri tek bir firmadan tedarik etmemeleri gerektiği vurgulanmaktadır. Aksi takdirde, maliyet artışları ve tedarik sorunları gibi riskler ortaya çıkabilir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından yapılan incelemelerde, bir mal alımı kapsamında 3(g) istisnası ile birden fazla alt yüklenici kullanılarak tedarik edilen ürünlerin olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, her bir alt yüklenicinin kendi kar oranını eklemesiyle birlikte, toplam maliyetin artmasına ve kalite sorunlarına yol açabilmektedir. Örneğin, bir projede yemek hizmeti, boğaz turu ve çeşitli hediyelik eşyaların aynı yükleniciden temin edilmesi, bu tür bir yaklaşımın uygun olmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, 3(g) istisnası kapsamında yapılacak alımlarda, birbirinden bağımsız ve bağlantısız ürünlerin tek bir firmadan temin edilmesi, hem maliyet hem de kalite açısından sorunlar doğurabilir. Bu nedenle, benzer ürünlerin tedarikinde farklı yüklenicilerin değerlendirilmesi ve ayrı alımlar yapılması gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Birbirinden Çok Farklı Olan Malların Tek Bir Alımda 3(g) İstisna Hükmü Kapsamında Aynı Yükleniciden Tedarik Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Birbirinden çok farklı olan malların aynı mal alımı işi kapsamında tek bir yükleniciden 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinin (g) bendi kapsamında tedarik edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 3’üncü maddesinin (g) bendine göre; belediye şirketlerinin ticarî ve sınaî faaliyetleri çerçevesinde; doğrudan mal ve hizmet üretimine veya ana faaliyetlerine yönelik ihtiyaçlarının temini için yapacakları, yaklaşık maliyeti ve sözleşme bedeli 95.508.971 Türk Lirasını aşmayan mal veya hizmet alımları ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç 4734 sayılı Kanuna tâbi değildir.
Söz konusu madde hükmü belediye şirketlerine mal ve hizmet alımlarında önemli bir yetki vermiş olup bu kapsamda alınacak mal ve hizmetlerde oldukça geniş bir hareket alanı sağlamıştır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli hususlardan bir tanesi de İdarelerin 3 (g) kapsamında alınacak alımları bir torba alım şekline sokmamaları, birçok kişiden/firmadan tedarik edilebilecek ürünleri sadece bir firmadan tedarik etmemeleridir. Bu durum hem ürünlerin maliyetinin yükselmesine hem de tedarik aksaklıklarının ortaya çıkmasına neden olabilecek bir riski bünyesinde barındırmaktadır.
Yapılan incelemede İBB’den ihale ile alınmış bir iş kapsamındaki mal ve hizmetlerin bir başka şirketten (alt yüklenici) 3(g) istisna hükmü ile torba alım şeklinde tedarik edildiği görülmüştür. Alt yüklenici de torba alım kapsamındaki işlerin hepsini kendisi üretemeyeceği veya satışını yapamayacağı için diğer firmalardan tedarik etmektedir. Bu işin doğal sonucu olarak torba alım kapsamındaki alımlarda en az iki adet alt yüklenici devreye girmiş gibi olmaktadır. Her bir yüklenicinin malın üzerine kendi kar oranını uyguladığını da göz önüne alındığında işin maliyeti ve bunun sonucunda nitelik ve kalite değerleri risk altına girmektedir.
İBB’nin 2024/312543 İKN’li “Hizmet Tanıtım ve Kültürel Faaliyetlerin Yerinde Bilgilendirilmesi Hizmet Alım İşi” kapsamında yüklenici olunan işte alt yüklenicilerden “Organizasyon Kapsamında İkram, Ulaşım ve Promosyonel Malzemelerin Temini Hizmet Alımı İşi” kapsamında 3(g) istisna usulü ile gerçekleştirilen mal alım listesi aşağıdaki gibidir:
Tablo 8: İş Kapsamında Alınan Mal ve Hizmetlerin Listesi
| Sıra No |
Adı | Sıra No | Adı |
| Yemek Hizmeti 1 | Teneke Kutulu Kahve Temini | ||
| Yemek Hizmeti 2 (Ramazan) | Kutulu Lokum Temini | ||
| Araç Temini (1) Otobüs | Oyuncak Temini 1 | ||
| Araç Temini (3) 27’lik Otobüs | Oyuncak Temini 2 | ||
| Boğaz Gezisi | Boyama Kitabı Temini | ||
| İkramlık Malzeme Temini | Boyama Kalem Seti Temini | ||
| Bardak Su | Tükenmez Kalem Temini | ||
| Şapka | Bloknot Temini | ||
| Fular | Magnet | ||
| Kauçuk Tasarım Anahtarlık | Ramazan Hediye Paketi | ||
| Tela Çanta Temini | Tepsi Temini |
Yukarıda yer alan listeden görüleceği üzere; 22 farklı kalem mal ve hizmet yalnızca bir yükleniciden tek bir alım olarak 3(g) istisna hükmü kapsamında tedarik edilmektedir. Bir alımda bu kadar farklı mal ve hizmetin tek bir kişiden temin edilmesinin gereğine de şartname ve sözleşmede yer verilmemiştir. Ancak bir yükleniciden istisna kapsamında bu kadar farklı ürünün tedarik edilmesinin uygun olmadığı değerlendirilmektedir. Şöyle ki listedeki alımlar incelendiğinde aynı firmadan yemek alınırken, boğaz turu da alınmakta, fular ve tepsi ile otobüs kiralaması da yapılmaktadır.
Ancak bilinmelidir ki istisna kapsamında doğrudan temin usulü bir malın veya mal grubunun alımında o malı bizzat üreten veya tedarik eden firmadan alınması noktasında kolaylık ve konfor sağlayan bir usuldür.
Bu usulün uygulanmasında birbiri ile hiçbir bağlantısı olmayan mal ve hizmet kalemlerinin bir yükleniciden tedarik edilmesinin önemli bir gerekçesi olmadan yapılması uygun değildir. Boğaz turu hizmeti satın alınması veya yemek hizmeti satın alınması ile birlikte bunlarla hiç ilgisi bulunmayan magnet, araç temini, boyama kitabı vs. gibi alımların 3(g) istisna hükmü kapsamında tedarik edilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir. Çünkü bu kalemlerin her biri ayrı ayrı birbirinden bağımsız kalemler olup bunlar için tek bir kişiden fiyat araştırması yapılması, bunların yine tek bir kişiden tedarik edilmesi doğru bir yaklaşım değildir.
Bu itibarla, 3 (g) istisna hükmü kapsamında yapılacak olan alımlarda eğer aralarında yakın bir bağlantı yok ise (süt ve süt ürünleri gibi) veya mal veya hizmetler birbiri için tamamlayıcı değil de bulgu konusu alımda olduğu gibi birbirinden çok farklı türde ise bunlar için ayrı alımlar yapılması ve dolayısıyla işin ehli farklı yüklenicilerden tedarik edilmesi gerekmektedir.