Birim Fiyatlı Mal ve Hizmet Alımlarında Yapılan İş Artışlarının İhtiyaca Göre Belirlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Birim Fiyatlı Mal ve Hizmet Alımlarında Yapılan İş Artışlarının İhtiyaca Göre Belirlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdarenin yapmış olduğu birden çok kalemden oluşan birim fiyatlı mal ve hizmet alımlarında yapılan iş artışlarında ihtiyacın göz önünde bulundurulmadan teklif birim fiyat cetvelinde yer alan bütün kalemlerin üst limitten %20 oranında arttırıldığı ancak uygulama süresinde bunların bazılarının artırılan oranda gerçekleştirildiği bir kısmının ise ya hiç gerçekleşmediği ya da çok az miktarda gerçekleştirildiği görülmüştür.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun 24’üncü maddesinde;
“Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş;
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10’una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. …” denilmektedir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Mal ve hizmet alımlarında iş artışı ve iş eksilişi” başlıklı 26’ncı maddesinin üçüncü fıkrasında ise;
“26.1. 4735 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinde birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımları sözleşmelerinde;
Sözleşmeye esas proje içinde kalması,
İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması,
Şartlarıyla sözleşme bedelinin % 20’sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği belirtildiğinden; sözleşme bedelinin % 20’sine kadar iş artışı, birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımları için söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla götürü bedel üzerinden sözleşmeye bağlanan mal ve hizmet alımlarında iş artışı söz konusu olmayacaktır.
Süreklilik arz eden ve birim fiyat üzerinden sözleşmeye bağlanan hizmet alımlarında, işin devamı sırasında 4735 sayılı Kanunun 24 üncü maddesine göre yalnızca işin miktarı artırılarak iş artışı (sözleşme bedelinde artış) yapılabilir. Bu nedenle, işin süresinin uzatılması suretiyle iş artışı yapılması mümkün değildir.
Birden çok mal kaleminden oluşan mal alımlarında 4735 sayılı Kanunun 24 üncü maddesi çerçevesinde iş artışı ve iş eksilişinde aşağıdaki hususların esas alınması gerekmektedir:
1) İş artışı veya iş eksilişinde temel kural her bir kalemde kalem tutarının %20’si oranına kadar iş eksilişi veya iş artışı yapılmasıdır.
2) Alıma konu bazı mal kalemi veya kalemlerinde bu kalemlerin her birinin tutarının %20’sinden çok olmamak üzere iş eksilişi yapılmış olması ve sözleşme tutarının da aşılmaması şartıyla diğer mal kalemi veya kalemlerinde söz konusu kalem tutarının %20’sinden fazla iş artışı yapılabilir.” hükümleri yer almaktadır.
Anılan mevzuat hükümlerinden, birim fiyatlı mal alımlarında, iş artışı ve eksilişinin her bir kalemde %20’si oranına kadar yapılabileceği, yine hizmet alımlarında da benzer nitelikte miktarlar üzerinden gerçekleştirilebileceği, anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; idare tarafından rutin olarak kullanılan ve her yıl ihalesi gerçekleştirilen agrega, asfalt, beton kilitli parke vb. temini ile bu ürünlerin nakli işlerine ait birim fiyat teklif cetvelinde yer alan bütün kalemlerde %20 oranında iş artışı onayının rutin olarak alındığı görülmüştür. Şöyle ki iş artış onayı alınmadan önce hiç imalat gerçekleştirilmemiş kalemlerde dahi iş artışı öngörüldüğü ve iş sonu miktarının yine “0” olarak tamamlandığı görülmektedir. Yani işte hiç ihtiyaç duyulmayan imalat kalemlerinde dahi %20 oranında iş artışı kararı alınmaktadır.
Sonuç olarak; İdare tarafından ihtiyaçlar optimum şekilde planlanmalı, ihtiyaç dahilinde olmayan mal ve hizmetler ihale konusu yapılmamalı ve iş artışı kararları gerçekçi ve ihtiyaca yönelik olmalıdır.