|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin bitüm alım süreçlerinin ihale mevzuatına uygun olmadığını ortaya koymuştur. Rapor, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun ilgili maddelerine atıfta bulunarak, belediyelerin mal ve hizmet alımlarının bu kanun çerçevesinde gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. İhalelerde saydamlık, rekabet ve eşit muamele gibi temel ilkelerin sağlanması, idarelerin sorumluluğundadır. Ancak, ABB’nin bitüm malzemesini yalnızca tek bir firmadan temin etmesi, bu ilkelerin ihlaline yol açmaktadır.
Kamu İhale Kanunu’nun 22’nci maddesi, belirli koşullar altında doğrudan temin yapılmasına izin verse de, ülkemizde bitüm tedarik eden birden fazla firmanın bulunduğu göz önüne alındığında, ABB’nin bu durumu gerekçe göstererek ihale yapmadan alım gerçekleştirmesi hukuka aykırıdır. EKAP üzerinden yapılan incelemeler, bazı kurumların bitüm alımlarını açık ihale usulü ile gerçekleştirdiğini göstermektedir. Bu durum, ABB’nin uygulamalarının sorgulanmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak, ABB’nin bitüm alımlarında Kamu İhale Kanunu’nun hükümlerine uygun hareket etmesi ve ihale süreçlerini şeffaf bir şekilde yürütmesi büyük önem taşımaktadır. Aksi takdirde, ilgili mevzuat gereğince disiplin ve ceza yaptırımları ile karşılaşma riski bulunmaktadır. |
BULGU: Bitüm Alımının İhale Mevzuatına Uygun Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
ABB tarafından bitüm malzemesinin, ihale mevzuatına aykırı olarak tek şirketten temin edildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, belediyelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işleri ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği, “İstisnalar” başlıklı 3 üncü maddesinde hangi idarelerin ne tür alımlarının bu Kanun hükümlerine tabi olmadığı, “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde ise açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu ve diğer ihale usullerinin Kanun’da belirtilen özel hallerde kullanılabileceği, aynı maddede idarelerin, ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu açıkça belirtilmiştir.
Öte yandan görevlilerin ceza sorumluluğuna ilişkin hükümlerin yer aldığı 4734 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinde, 5’inci maddede belirtilen ilkelere aykırı olarak ihale süreçlerini yürütenler hakkında ilgili mevzuatları gereğince disiplin soruşturması, fiil ve davranışların özelliğine göre ceza kovuşturması yapılacağı ve zararların genel hükümlere göre tazmin ettirileceği hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi halinde söz konusu ihtiyacın ilân ve ihale yapılmaksızın doğrudan temin edilebileceği hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin “bitüm malzemesi alımı” açısından incelenmesi neticesinde, 4734 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesi ile belediyelere bu tür bir alıma ilişkin istisna hakkı tanınmadığı ve ülkemizde bitüm tedarikini sağlayacak birden fazla şirket olduğundan, belediyelerin bitüm ihtiyaçlarının da anılan Kanun hükümleri çerçevesinde temel ilkelere uygun olarak temin edilmesi gerekmektedir.
Bu bağlamda EKAP üzerinden yapılan araştırmalar neticesinde, bazı kurumlarda, bitüm alım ihalelerinin açık ihale usulü ile yapıldığı görülmüştür. Bu tespitlere konu ihaleleri kazanan yüklenicilerin, ABB’nin doğrudan alım yaptığı şirketlerden olmadığı ve bazılarının bitüm ithal etme yetkisine haiz olduğu incelemeler sırasında anlaşılmıştır.
Tüm bu bilgiler ışığında ABB tarafından gerçekleştirilen alımlarda, belediye hizmetlerinde kullanılan bitümün herhangi bir ihale yapılmaksızın, başkanlık oluru ile temin edildiği ve bu Şirket tarafından bitüm fiyatı olarak hangi fiyat belirlenirse o fiyat üzerinden ürünün alınmak zorunda kalındığı tespit edilmiştir.
Önceki yıl Sayıştay Raporunda da bulgu konusu yapılmış olan ve İdare tarafından herhangi bir düzeltici işlem yapılmayan bu hususa ilişkin Kamu İdaresi cevabında, ülkemizde bitüm alımı yapılabilecek tek bir firma olduğu, çoğu kurumun alımlarını bu yükleniciden yaptıkları ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/a maddesine göre, bitüm ihtiyacının tek alıcı olarak değerlendirilen bu yükleniciden temin edildiği belirtilmişse de EKAP üzerinden yapılan incelemelerde de görüleceği üzere ülkemizde bitüm tedariki sağlayan birden fazla firma olduğundan dolayı, Kurum tarafından yapılacak alımların 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümlerine uygun olarak ihale usulleri ile yapılması gerekmektedir.
Sonuç olarak Kurum tarafından yapılacak alımlarda, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine uygun hareket edilmesi ve Kanun’un 60’ıncı maddesinde yer alan yaptırımlarla karşılaşılmaması önem arz etmektedir.