Borç Stokunun Borçlanma Sınırının Üzerinde Olması (Sayıştay)

BULGU: Borç Stokunun Borçlanma Sınırının Üzerinde Olması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi

İdarenin 2021 ve 2022 yılı borç stok tutarının, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde gösterilen borçlanma sınırının üzerinde gerçekleştiği görülmüştür.
5393 sayılı Kanun’un 68’inci maddesinde; belediyelerin ve bunların bağlı kuruluşlarının görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla borçlanarak ilave kaynak bulmasına imkân tanınmıştır. Bununla beraber söz konusu maddenin devamında borçlanmaya ilişkin esas ve usuller düzenlenmiş ve bunlara aykırı olarak borçlanan belediye yetkilileri hakkında, fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmeyen durumlarda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun görevi kötüye kullanmaya ilişkin hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Diğer yandan, Kanun’un 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarının, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamayacağı, bu miktarın büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanacağı; (e) bendinde ise, söz konusu idarelerin bu şekilde hesaplanan tutarın yüzde onunu geçmeyen iç borçlanmayı belediye meclisinin kararı, yüzde onunu geçen iç borçlanmayı ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayı ile yapabileceği düzenlenmiştir.
Yukarıda ortaya konulan mevzuat hükümleri doğrultusunda, İdarenin; en son kesinleşmiş toplam bütçe gelirlerinin o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranıyla arttırılan tutarı İdarenin borçlanma sınırını göstermektedir.
Bu bağlamda, İdarenin son üç yılına ilişkin bütçe gelirleri toplamı ve bu gelirler esas alınarak hesaplanan borçlanma sınırına ilişkin bilgiler aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir:
Tablo 12: İdarenin Son 3 Yıllık Bütçe Gelirleri

Tablo 13: İdarenin Son 3 Yıla Ait Borçlanma Sınırları

Yukarıdaki tabloda hesap şekli görülebileceği üzere, 2019 yılı en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılan miktarı olan 3.146.698.447,32 TL 2020 yılı borçlanma haddini, 2020 yılı en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılan miktarı olan 2.481.790.837,77 TL 2021 yılı borçlanma haddini ve 2021 yılı en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılan miktarı olan 3.689.474.585,15 TL de 2022 yılı borçlanma haddini ortaya koymaktadır.
Yapılan incelemede, aşağıdaki tablolarda detaylı görüleceği üzere; 2020 yılı borç stoku tutarının aşılmadığı, 2021 yılı borç stoku tutarının 685.420.023,90 TL ve 2022 yılı borç stoku tutarının ise 1.879.736.072,83 TL olacak şekilde borçlanma haddinin üzerinde olduğu tespit edilmiştir.
Tablo 14: İdarenin Son 3 Yıla Ait Toplam Borç Stoku

Tablo 15: Borçlanma Haddi-Borçlanma Stoku Farkı

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle;
– 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden bahsedilerek bulguda; bir buçuk katı uygulamasının bağlı kuruluşları kapsayıp kapsamadığına dair Tekirdağ Büyükşehir Belediyesine bağlı Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’nün 23.01.2023 tarihli ve E-28669153-841.99-6677 sayılı yazı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan görüş istediği, söz konusu yazıya hitaben Bakanlığa bağlı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından verilen E-45730004-622.02-5764654 sayılı görüşte bağlı kuruluşlar için borçlanma limitinin 1,5 kat uygulanacağının belirtildiği,
– Bu görüşe göre İdarenin 2021 yılı borç stok tutarının, 2020 yılı bütçe geliri yeniden değerlemeyle artırılıp, bir buçuk katı uygulandığında, borçlanma sınırının içinde kaldığı,
– 2022 yılı hesaplamalarına bakıldığında ise borçlanma limiti 1,5 kat olarak uygulansa bile borçlanma limitinin aşıldığı,
– Gerçekleşen olağanüstü fiyat artışlarının borçlanma limitinin aşılmasında çok önemli bir faktör olduğu, 2022 yılında TÜİK verilerine göre ÜFE’nin %97,72 olarak gerçekleştiği ve başta akaryakıt olmak üzere birçok maliyet kaleminde olağanüstü artışlar gerçekleştiği, bu olağanüstü artışların İdare gelirlerinin giderlerini karşılama oranını düşürerek, toplu taşıma faaliyetlerinin sürmesi için gerekli olan ve kaçınılması mümkün olmayan faaliyet borçlarını 1.392.024.926,33 TL arttırdığı, bu durumun geçici olarak %0,63 gibi düşük bir oranla borçlanma limitinin aşılmasına neden olduğu,
– 2023 yılında baz alınacak 2022 gelirleriyle birlikte yeni borçlanma limitinin 22.433.823.233 TL’ye yükselerek mevcut borç stokunun çok üstünde olduğu
İfade edilmiştir.
Her ne kadar İdare tarafından büyükşehir belediyelerinin bağlı idareleri için borçlanma limitinin; en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranının 1,5 katı olacağı öne sürülerek, Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü tarafından Tekirdağ Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü’ne verilen görüş yazısı dayanak gösterilmişse de 5393 sayılı Kanun’un 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan hüküm açıktır. Buna göre, kanun koyucu; belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler için faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarını, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla arttırılan tutarı olarak belirlemiş, aynı bendin devamında sadece büyükşehir belediyeleri ayrı tutularak söz konusu oranın bunlar için 1,5 kat olarak uygulanmasına müsaade etmiştir. Bilindiği üzere, büyükşehir belediyeleri bağlı idarelerinin büyükşehir belediyelerinden ayrı bir tüzel kişiliği ve müstakil bütçesi bulunmaktatır. Bu bağlamda, büyükşehir belediyelerine tanınan söz konusu borçlanma limitinin bu belediyelere bağlı idareleri de kapsadığı yönünde yapılacak çıkarımın hatalı olacağı değerlendirilmektedir. Kaldı ki; İdarenin 2022 yılında gerçekleşen borç stoku hesaplanırken borçlanma limiti 1,5 kat olarak uygulansa dahi borçlanma sınırını aşmaktadır.
Sonuç olarak, İdarenin 2022 yılı itibariyle sahip olduğu borç stoku, mevzuatında belirtilen borçlanma sınırını geçtiğinden mevcut borç stoku borçlanma sınırının altına çekilene kadar yeni bir borçlanmaya gidilmemesi ve mevcut borçların ödenmesi gerekmektedir.