|
ÖZET: İdarenin borç stoku, bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranı ile artırılması sonucunda yasal sınırın üzerinde olduğu tespit edilmiştir. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ) ile ilgili düzenlemeler, borçlanma yetkilerini belirlemekte ve belediyelerin borçlanma limitlerini düzenlemektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’na göre, belediyelerin borç stoku, kesinleşmiş bütçe gelirlerinin belirli bir oranla artırılan miktarını aşamaz. Büyükşehir belediyeleri için bu oran 1,5 kat olarak uygulanmaktadır.
2024 yılı itibarıyla İSKİ’nin toplam borç stoku yaklaşık 3 milyar TL olarak hesaplanmış ve bu tutar, belirlenen borçlanma sınırının oldukça üzerindedir. 2023 yılı gelir kesin hesabına göre, idarenin borçlanabileceği üst limit 1.284.000.347,92 TL olarak belirlenmiştir. Bu durum, idarenin borçlanma sınırını aşması sonucunu doğurmakta ve gerekli önlemlerin alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. İdare, borç stokunun yüksek olmasının sebeplerini açıklamış ve gelecekte borçlanma sınırının aşılmaması için tahsilatın artırılması ve harcamalarda tasarruf sağlanması yönünde çaba göstereceğini belirtmiştir. Borçlanma süreçlerinin 5393 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülmesi ve gerekli tedbirlerin alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Borçlanma Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin borç stokunun, bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılması sonucu oluşan yasal sınırın üzerinde olduğu görülmüştür.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un; “Kredi ve borçlanmalar” başlıklı 14’üncü maddesinde; İSKİ’nin yurt içi kuruluşlardan, İller Bankasından, Maliye Bakanlığı’nın izniyle yurt dışı kuruluşlardan kredi ve borç alabileceği ifade edilmiş, Genel Kurulun yurt içi ve yurt dışı borçlanmalar hakkında Yönetim Kuruluna yetki verebileceği Kanun’un 6’ncı maddesiyle hüküm altına alınmıştır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Borçlanma” başlıklı 68’inci maddesinin 1’inci fıkrasında;
d) Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanır.
f) Belediyelerin ileri teknoloji ve büyük tutarda maddî kaynak gerektiren alt yapı yatırımlarında Cumhurbaşkanınca kabul edilen projeleri için yapılacak borçlanmalar (d) bendindeki miktarın hesaplanmasında dikkate alınmaz. Dış kaynak gerektiren projelerde Hazine Müsteşarlığının görüşü alınır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
İçişleri Bakanlığının “Borçlanmalar” konulu 21.02.2005 tarih ve 45201 sayılı genel yazısının dördüncü paragrafında “Borçlanma talebinde bulunan belediyeler toplam borç stoklarını hesaplamak veya tespit etmek amacıyla; Hazine Müsteşarlığı, Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, ilgili Sosyal Sigortalar Kurumu il müdürlüğü, İller Bankası Genel Müdürlüğü, ilgili vergi dairesi müdürlüğü ve ilgili TEDAŞ biriminden alacakları yapılandırılmış, kesinleşmiş veya diğer şekilde borç durumuna ilişkin belgelere göre gerekli hesaplamayı yaparak borçlanma talep dosyasına ekleyeceklerdir. Bu belgelere ilave olarak, belediyenin piyasaya ve personeline borcunun olup olmadığı, varsa borç miktarı belediye başkanı tarafından imzalanmak suretiyle ayrıca borçlanma talep dosyasına eklenecektir.” denilmek suretiyle borç stokunun belirlenmesinde, İller Bankası kredileri, banka kredileri, dış krediler, Hazineye olan borçlar ve tüm bunların faizleri ile birlikte, vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarının ve piyasa borçları (bütçe emanetlerinde kayıtlı) ile varsa personele olan borçların da dikkate alınması gerektiği öngörülmüştür.
Yukarıda sayılan borç kalemlerinin toplanması suretiyle hesaplanan toplam borç tutarının (borç stoku), belediyenin ya da bağlı idarelerinin kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla arttırılan miktarını (büyükşehir belediyelerinde bu miktarın 1,5 katı) geçmesi halinde ilgili idare borçlanma yapamayacaktır.
Tablo 25: 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla Kurum Borç Stoku
| Sıra No |
Borcun Kayıtlı Olduğu Muhasebe Hesap Kodu |
Borcun Kayıtlı Olduğu Muhasebe Hesap Adı |
Borcun Niteliği / Neye İlişkin Olduğu (Cari Hes.Kred./Yatırım Kred./Kısa Vadeli Banka Kred./SGK Prim Borcu/Vergi Borcu/Elektrik- Doğalgaz Borcu/320 Bütçe Emanetlerinde Kayıtlı Borçlar vs.) | 31.12.2024 Tarihi İtibarıyla Borcun Kayıtlı Olduğu Hesabın Alacak Bakiyesi (TL) |
| Banka Kredileri | Kısa Vadeli İller Bankası Kredisi Anapara | 105.417.353,31 | ||
| Bütçe Emanetleri | Bütçe Emanetlerinde Kayıtlı Borçlar (Piyasa, Elektrik, Halk Sağlığı ve Mardin Kent A.Ş.) | 594.805.832,49 | ||
| Alınan Depozito ve Teminatlar | İhalelere ait geçici, kesin ve ek kesin teminat bedeli | 1.930.919,00 | ||
| Emanetler | GEÇİCİ KABUL NOKSANLIKLARI – AVUKATLIK VEKALET ÜCRETLERİ – RESMİ KURUMLAR TARAFINDAN YATIRALAN TUTARLAR | 10.355.008,65 | ||
| Ödenecek Vergi ve Fonlar | Cari ay beyannamelere ilişkin vergi borcu | 7.632.977,84 | ||
| Ödenecek Sosyal Güvenlik Kes. | Cari ay SGK Prim borcu | 3.804.285,66 | ||
| Fonlar ve Diğer Kamu İdareleri Adına Yapılan Tahsilat | Büyükşehir ve İlçe Belediyelere ait ÇTV borcu | 60.529.041,22 | ||
| Kamu İdareleri Payları |
ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞI Aralık 2024 %1’LIK ÇEVRE KATKI PAYI |
264.681,69 | ||
| Gider Tahakkukları | Kısa Vadeli İller Bankası Kredisi Faizi | 73.648.421,31 | ||
| Banka Kredileri | Uzun Vadeli İller Bankası Kredisi Anapara | 517.703.499,36 | ||
| Kamu İdarelerine Mali Borçlar |
BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİNİN İDAREYE NAKİT BORÇ VERME – DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNCE İNŞA EDİLEREK TAMAMLANAN VE İDAREYE DEVREDİLEN TESİSLERE AİT BORÇ – KAPANAN VE İDAREYE DEVREDİLEN BELDE BELEDİYELERİNİN ÖZELLEŞTİRME ÖNCESİ DÖNEMDEN KALAN ELEKTRİK BORCU | 1.186.997.207,21 | ||
| Alınan Depozito ve Teminatlar | SU DEPOZİTO VE GÜVENCE BEDELLERİ | 20.568.510,89 | ||
| Gider Tahakkukları | Uzun Vadeli İller Bankası Kredisi Faizi | 406.946.209,64 | ||
| TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | TOPLAM | 2.990.603.948,27 |
Yapılan incelemede, idarenin borç stokunun 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda öngörülen sınırın üzerinde olduğu görülmüştür. Şöyle ki; idarenin en son kesinleşmiş bütçe gelirleri 2023 yılı gelir kesin hesabı cetveline göre 540.199.565,79 TL olup, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranı olan %58,46 oranı ile artırılması sonucu 2024 yılı için aşılmaması gereken limit 856.000.231,95 TL’dir. Büyükşehir belediyesi olan illerde borçlanma limitinde esas alınacak tutar, hesaplanan tutarın 1,5 katı olarak uygulanacağından idarenin 2024 yılı için borçlanabileceği üst limit tutarı 1.284.000.347,92 TL olacaktır. Yukarıdaki tabloya göre idarenin 31.12.2024 tarihi itibarıyla toplam borç stoku 3 milyar TL’ye yakın olup bu tutar ise borçlanma sınırının oldukça üzerindedir.
İdarece verilen cevapta; kurumun borç stokunun yüksek olmasının nedenlerine değinilmiş, borç stokunun daha da artmaması, tahsilatın artırılması ve harcamalarda tasarruf sağlanması için gayret gösterileceği ifade edilmiştir.
İdarece borçlanmaya ilişkin olarak 5393 sayılı Kanun’da belirlenen sınırlar içerisinde kalınması, borçlanma sınırının aşılmaması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir.