|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, il belediyesinin borçlanma sınırını aştığını ortaya koymaktadır. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68. maddesine göre, belediyelerin borç stoku, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla belirlenen yasal sınırı geçmemelidir. Bu oran, büyükşehir belediyeleri için 1,5 kat olarak uygulanmaktadır. İçişleri Bakanlığı’nın ilgili yazısında, borç stokunun hangi kalemlerden oluştuğu açıkça belirtilmiştir. Borçlanma talebinde bulunan belediyelerin, çeşitli resmi kurumlardan alınacak belgelerle borç stoklarını hesaplamaları gerektiği vurgulanmaktadır.
2024 yılı için belirlenen yeniden değerleme oranı %58,46 olarak açıklanmıştır. Bu oran, il belediyesinin 2023 yılı sonu itibarıyla kesinleşen bütçe geliri olan 171.803.782,20 TL’ye uygulandığında, borçlanma sınırını 272.240.273,27 TL olarak belirlemektedir. Ancak, belediyenin toplam borç stoku 346.159.108,89 TL olarak tespit edilmiştir ki bu da borçlanma limitinin 73.918.835,62 TL aşıldığını göstermektedir. Kamu İdaresi, 2025 yılı içinde borçlanma sınırının aşılmadığını belirtse de, 2024 yılı için bu durum geçerli değildir. Mevzuatta belirtilen oranın altına düşülene kadar yeni borçlanma yapılmaması gerektiği ifade edilmektedir. |
BULGU: Borçlanma Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından borç stokunun en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılması sonucu oluşan yasal sınırın aşıldığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Borçlanma” başlıklı 68’inci maddesine göre, belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarı, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz. Bu miktar büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanmaktadır.
Söz konusu maddede “faiz dahil iç ve dış borç stoku tutarı” şeklinde ifade edilen hüküm borç stokunun genel toplamını vermekle birlikte, bu hükme istinaden İçişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan yazıda tereddüde yer bırakmaksızın borç stokunun hangi kalemlerden oluşacağı tek tek sayılmıştır.
İçişleri Bakanlığının “Borçlanmalar” konulu 21.02.2005 tarih ve 45201 sayılı genel yazısında; borçlanma talebinde bulunan belediyelerin toplam borç stoklarını hesaplamak veya tespit etmek amacıyla; Hazine Müsteşarlığı, Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, ilgili Sosyal Sigortalar Kurumu il müdürlüğü, İller Bankası Genel Müdürlüğü, ilgili vergi dairesi müdürlüğü ve ilgili Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ) biriminden alınacak yapılandırılmış, kesinleşmiş veya diğer şekilde borç durumuna ilişkin belgelere göre gerekli hesaplamanın yapılarak borçlanma talep dosyasına ekleneceği; bu belgelere ilave olarak, belediyenin piyasaya ve personeline borcunun olup olmadığının, varsa borç miktarı belediye başkanı tarafından imzalanmak suretiyle ayrıca borçlanma talep dosyasına ekleneceği ifade edilmek suretiyle borç stokunun belirlenmesinde, İller Bankası kredileri, banka kredileri, dış krediler, Hazineye olan borçlar ve tüm bunların faizleri ile birlikte, vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarının ve piyasa borçlarının da (bütçe emanetleri) dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan yasal düzenlemeler çerçevesinde, belediyenin finans sektöründen (banka gibi) temin ettiği borçlar yanında, faaliyetleri dolayısıyla oluşan piyasa borçları, personel borçları, yapılandırılmış veya yapılandırılmamış vergi ve sosyal güvenlik borçları da borç stokuna dâhil edilmesi gerekmektedir. Sayılan kalemlerin toplanması suretiyle hesaplanan borç stoku, kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla arttırılan miktarını geçiyorsa İdare borçlanamayacaktır.
27 Kasım 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 554 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile yeniden değerleme oranı 2024 yılı için %58,46 olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemede, İdarenin 2023 yıl sonu itibariyle kesinleşen bütçe geliri olan 171.803.782,20 TL’ye %58,46 yeniden değerleme oranı uygulandığında borçlanma sınırı 2024 yılı için 272.240.273,27 TL olmaktadır. Detaylarına aşağıdaki tabloda yer verilen borç stok tutarı, 2024 yılında toplam 346.159.108,89 TL olup bu durumda borçlanma limitinin 73.918.835,62 TL aşıldığı tespit edilmiştir.
Tablo 10: 2024 Yılı Borç Stoku
| Hesap Kodu | Hesap Adı | Tutar (TL) |
| Banka Kredileri | 2.138.466,43 | |
| Kamu İdarelerine Mali Borçlar | 3.242.615,60 | |
| Bütçe Emanetleri | 98.868.133,97 |
| 360-361-368 | Ödenecek Diğer Yükümlülüklere İlişkin Hesaplar | 21.278.095,21 |
| Gider Tahakkukları | 2.634.807,90 | |
| Banka Kredileri | 38.075.407,71 | |
| Kamu İdarelerine Mali Borçlar | 160.866.633,99 | |
| Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar | 651.747,94 | |
| Gider Tahakkukları | 18.403.200,14 | |
| TOPLAM | TOPLAM | 346.159.108,89 |
Kamu İdaresi cevabında, konu ile ilgili olarak 2025 yılı içerisinde borçlanma sınırının aşılmadığı ifade belirtilmiştir. Ancak 2024 yılında borçlanma limiti geçilmiş olup 2025 yılına ilişkin değerlendirmenin ise yıl sonunda yapılması gerekmektedir.
Kamu İdaresi tarafından cari yıl ve izleyen yıllarda borçlanma sınırının mevzuatta belirtilen oranın altına gelinceye kadar borçlanma yapılmaması ve borç stokunun en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılması sonucu oluşan yasal sınırı aşmaması gerekmektedir.