|
ÖZET: Bütçe giderlerinin sürekli gayrimenkul satışlarıyla finanse edilmeye çalışılması, Meram Belediyesi’nin mali tablolarında belirgin bir sorun olarak öne çıkmaktadır. 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, belediye son üç yılda bütçe giderlerini karşılamak amacıyla sık sık taşınmaz satışı gerçekleştirmiştir. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer alan düzenlemelere göre, üst yöneticilerin ve belediye başkanının görevleri arasında mali yönetim ve kaynakların etkin kullanımı bulunmaktadır.
2022 yılında Meram Belediyesi, toplam 884.631.372,21 Türk Lirası bütçe gelirinin %36,36’sını, yani 321.652.260,42 Türk Lirasını gayrimenkul satışlarından elde etmiştir. Bu satışlar, 2022 yılı içerisinde 123 adet taşınmazın elden çıkarılmasıyla gerçekleşmiştir. Önceki yıllarda da benzer oranlar gözlemlenmiş, 2021 yılında bütçe gelirlerinin %34,71’i, 2020 yılında ise %17,73’ü gayrimenkul satışlarından sağlanmıştır. Sürekli gayrimenkul satışı, sürdürülebilir bir finansman modeli değildir; zira gayrimenkul, sınırlı bir kaynaktır ve bu durum uzun vadede belediyenin mülk varlığını ciddi şekilde azaltabilir. Kamu idaresi, bu satışların zorunluluklar nedeniyle yapıldığını belirtmiş ve gelecekte daha dikkatli bir yaklaşım sergileyeceklerini ifade etmiştir. Bu bağlamda, bütçe giderlerinin karşılanmasında diğer gelir kalemlerinin payının artırılması ve giderleri azaltacak önlemlerin alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Bütçe Giderlerinin Sürekli Gayrimenkul Satışıyla Finanse Edilmeye Çalışılması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediyenin mali tabloları incelendiğinde, bütçe giderlerini karşılamada sıkıntı yaşadığı ve bütçe giderlerini finanse edebilmek için özellikle son üç yılda sürekli gayrimenkul satışı gerçekleştirdiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde;
“Bakanlıklarda ve diğer kamu idarelerinde en üst yönetici, il özel idarelerinde vali ve belediyelerde belediye başkanı üst yöneticidir. (Mülga ikinci cümle: 3/10/2016-KHK-676/69 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/55 md.) (Ek cümle: 2/7/2018- KHK-703/213 md.) Bakanlıklarda en üst yönetici Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Üst yöneticiler, idarelerinin stratejik planlarının ve bütçelerinin kalkınma planına, yıllık programlara, kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve kanunlar ile Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Bakana; mahallî idarelerde ise meclislerine karşı sorumludurlar.”
denilmektedir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “ Belediye başkanının görev ve yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde;
“Belediye başkanının görev ve yetkileri şunlardır: a) Belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak.” belediye başkanının görevleri arasında tanımlanmıştır.
Aşağıdaki tabloda görülebileceği üzere Meram Belediyesi bütçe gelirlerinin önemli bir kısmı gayrimenkul satışından oluşmuştur. 2022 yılı içerisinde toplam 884.631.372,21 Türk Lirası bütçe gelirinin %36,36’sına tekabül eden 321.652.260,42 Türk Lirası taşınmaz satışı gerçekleşmiştir. Bu gelir 2022 yılı içinde muhtelif tarihlerde 123 adet taşınmazın satışından elde edilmiştir. 2021 yılında da bütçe gelirlerinin %34,71′ i, 2020 yılında ise bütçe gelirlerinin %17,73′ ü taşınmaz satışlarından sağlanmıştır.
| Yıl | Taşınmaz Satış Geliri | Toplam Gelir | Taşınmaz Satış Gelirinin Toplam Gelire Oranı % |
| 2020 | 48.664.722,39 | 274.465.135,23 | 17,73 |
| 2021 | 151.199.945,42 | 435.547.664,31 | 34,71 |
| 2022 | 321.652.260,42 | 884.631.372,21 | 36,36 |
Bütçe giderlerinin sürekli gayrimenkul satarak karşılanmaya çalışılması sürdürülebilir bir durum değildir. Çünkü gayrimenkul sonradan üretilmeyen sınırlı bir kaynaktır. Gayrimenkul satışının bu hızla devam etmesi halinde uzun vadede belediyenin mameleki çok büyük oranda azalacaktır.
Kamu idaresi cevabında; sürekli gayrimenkul satışının çeşitli zorunluluklar nedeniyle olduğunu belirterek, bundan sonraki süreçte daha dikkatli davranılacağını bildirmiştir.
Bu itibarla; bütçe giderlerinin sürekli gayrimenkul satışı yapılarak karşılanmasından vazgeçilerek diğer gelir kalemlerinin bütçe içindeki payı artırılmalı ve bütçede giderlerin yükünü azaltacak tedbirler alınmalıdır.