|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bir Büyükşehir İlçe Belediyesi tarafından işletilen bütçe içi restoranın uygulamalarında ciddi hatalar tespit etmiştir. Restoran, Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği çerçevesinde faaliyet göstermekte olup, satışlar bilgisayar programı aracılığıyla takip edilmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, stok sayımlarının zamanında yapılmadığı, ürün girişlerinin kaydedilmediği ve reçetelerdeki miktarların gerçekte kullanılan miktarlardan fazla olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, bazı reçetelerin mantıksız şekilde oluşturulduğu ve idare onayı olmadan değiştirildiği görülmüştür.
Denetim sonuçlarına göre, restoranın bazı ürünleri fiyat listesinden daha yüksek fiyatlarla sattığı ve peşin tahsilat yapılması gereken durumlarda, dayanağı olmayan hizmetler verildiği tespit edilmiştir. Örneğin, 1.760 kilogram dana kuşbaşı et girişi varken, satışların 2.500 kilogram olarak kaydedildiği anlaşılmıştır. Ayrıca, bazı satışların adisyon olmaksızın gerçekleştirildiği ve stoklardan düşüm yapılmadığı da raporda yer almaktadır. Sonuç olarak, bu usulsüzlüklerin düzeltilmesi gerektiği vurgulanmış ve kamu idaresi, eski yönetim döneminde başlayan hataların giderileceğini belirtmiştir. İlgili yönetmelik hükümlerine uygun hareket edilmesi, mali disiplinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Bütçe İçi İşletme Olarak İşletilen Restoranda Uygulamaların Yanlış Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği hükümlerine göre kurulan bir restoran bütçe içi işletme olarak işletilmektedir. İlgili restoranda bilgisayar programına bağlı adisyonlarla takip edilen satışların bedeli peşin tahsil edilmektedir. Adisyonlarda satılan ürünler, adetleri ve fiyatları yer almaktadır. Restoranda satılan ürünlerin bir kısmı piyasadan alınıp herhangi bir işleme tabi tutulmadan doğrudan satılırken, bir kısmı alındıktan sonra personel tarafından işlenerek ve diğer başka ürünlerle birleştirilerek satışa sunulmaktadır. Bu ürünleri oluşturan her bir alt ürünün neler olduğunu, ne miktarda kullanıldığını açıklayan ve idarece adına reçete denilen dokümanlar da ilgili bilgisayar programında yüklüdür. Stoka girişler faturalarla, çıkışlar ise satışı yapılan ve adisyona bağlanan miktarlara göre yapılmaktadır.
Bu özet bilgilerden sonra yapılan incelemelerde; ilgili restoranda mevzuatta öngörülen sayımların zamanında yapılmadığı, satın alınan ürünlerin bilgisayar programına giriş işlemlerinin yapılmadığı, yukarıda bahsedilen bir kısım reçetelerde yer alan miktarların gerçekte kullanılan miktarlardan fazla olduğu, reçetelerin bir kısmının ise tamamen mantığa aykırı olduğu, ayrıca idare tarafından düzenlenen reçetelerin bir kısmının restoranda herhangi bir onay vs. olmadan değiştirildiği, bazı reçetelerde yer alan alt ürünlerin fiili durumda hiç kullanılmadığı, adisyon olmadan satış yapıldığı, bazı satışların stoklardan hiç düşmediği, reçete yapılarak satılan ürünlerin miktarlarıyla yıl içerisinde stoka giren miktarların uyumsuz olduğu, işletmenin kendi idaresine bazı ürünleri fiyat listesinden daha yüksek fiyata sattığı ve normalde peşin tahsilat yapılırken bazı kişi ve kurumlardan herhangi bir dayanağı olmadan ücretlerin alınmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliğinin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; işletme, “Mahalli idarenin görev ve sorumluluk kapsamında bulunan özel gelir ve giderleri olan hizmetleriyle ilgili olarak İl özel idareleri için İçişleri Bakanlığı, belediyeler için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı izni ile kurulan bütçe içi işletmeleri,”
olarak tanımlanmıştır.
Bu tanıma istinaden idare de restoran kurarak işletmeye başlamıştır.
Yine aynı Yönetmeliğin 16’ncı maddesinde;
“Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hususlarda, işletmenin bağlı olduğu mahalli idarenin tabi olduğu mevzuat hükümleri ile 1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uygulanır.” hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre de; ilgili yönetmelikte hüküm yoksa, ilgili mahalli idarenin tabi olduğu mevzuat hükümleri geçerli olacaktır. Dolayısıyla ilgili yönetmelikte stok ve sayım işlemlerine ilişkin herhangi bir düzenleme olmadığı için mülga Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerinin kullanılması gerekmektedir.
Mülga Taşınır Mal Yönetmeliğinin 32’nci maddesinde;
“Kamu idarelerine ait taşınırların, taşınır kayıt kontrol yetkililerinin görevlerinden ayrılmalarında, yıl sonlarında ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü durum ve zamanlarda sayımı yapılır.”
hükmü yer almaktadır.
Bu hükme göre; yıl sonlarında sayım yapmak zorunludur.
Yapılan incelemelerde ise; yıl sonlarında herhangi bir sayım yapılmadığı, alınan ürünlere ait faturaların incelenmesi sonucu ilgili ürünlerin bilgisayar programına girişinin yapılmadığı dolayısıyla stok yönetiminin takip edilemez hale geldiği tespit edilmiştir.
Reçetelerde yer alan miktarlardan daha az miktarda ürün kullanıldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki, yapılan incelemelerde köpeoğlu isimli ürün gerçekte 220 gram civarındayken, reçetede aynı ürün takriben 900 gram olarak oluşturulmuş olup stoklardan da bu miktar için düşüş gösterilmiştir. Yine haydari isimli ürün gerçekte 160 gram iken, reçetede takriben 350 gram olarak oluşturulmuştur. Kuru cacık isimli ürün gerçekte 250 gram iken, reçetede takriben 480 gram olarak oluşturulmuştur. Amerikan salatası isimli ürün gerçekte 165 gram iken, reçetede 655 gram olarak oluşturulmuştur. Yine son bir örnek olarak kaşarlı tost isimli ürün gerçekte ekmeğiyle beraber 124 gram iken reçetede sadece peyniri 120 gram olarak oluşturulduğu tespit edilmiştir.
Reçetelerin bir kısmı ise tamamen mantığa aykırı oluşturulmuştur. Şöyle ki; takriben 400 mililitre olarak satılan salep ürünü için 260 litre süt kullanılarak reçete oluşturulduğu tespit edilmiştir. 2 çeşit sulu yemek için oluşturulan reçetede ise 10 litre ayçiçek yağı kullanılarak reçete oluşturulduğu tespit edilmiştir. Yine iki çeşit sulu yemekte 15 kilogram salça, 15 kilogram tereyağı kullanılarak reçete oluşturulduğu tespit edilmiştir. Yine son bir örnek olarak 4 çeşit sulu yemekte 50 kilogram pirinç kullanılarak reçete oluşturulduğu tespit edilmiştir.
Reçetelerin bir kısmının ise idarece oluşturulandan farklı olarak restoranda herhangi bir onay vs. alınmadan değiştirildiği tespit edilmiştir. Şöyle ki; kuru cacık isimli üründe kullanılan salatalık miktarı idarece 45 gram olarak belirlenmişken, restoranda 175 gram olarak reçete değiştirildiği, yine aynı üründe süzme yoğurt 250 gram olarak belirlenmişken restoranda 300 gram olarak değiştirildiği tespit edilmiştir. Yine son bir örnek olarak soslu patlıcan isimli üründe kullanılan patlıcan idarece 94 gram olarak belirlenmişken, restoranda 250 gram olarak değiştirildiği tespit edilmiştir.
Bazı reçetelerde yer alan alt ürünlerin fiili durumlarda bazen kullanılmamasına rağmen stoklardan düşüm yapıldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki; 3 çeşit sulu yemek menüsünde bazen tavuk eti bazen dana eti kullanılırken her durumda sadece dana eti stokundan düşüm yapıldığı tespit edilmiştir.
Normal uygulamada restorandaki bütün satışlar adisyona bağlanırken, bazı satışların herhangi bir adisyon olmaksızın yapıldığı tespit edilmiştir. Şöyle ki; idarece 19.03.2024 tarihinde 16.25 saati itibariyle kesilen 210.000,00 TL tutarındaki faturanın herhangi bir adisyona bağlanmadığı tespit edilmiştir.
Yıl içerisinde toplam 1.760 kilogram dana kuşbaşı et alınmış olup, yapılan incelemelerde sadece işletmenin kendi idaresine 1.900 kilogram reçeteli dana kuşbaşını iftar menüsüyle sattığı tespit edilmiştir. Diğer bir ifadeyle; alınandan daha fazlaca dana kuşbaşı etin kendi idarelerine fatura edildiği tespit edilmiştir. Kaldı ki; ayrıca 7.500 porsiyon sulu yemek satışı yapıldığı ve reçetelere göre porsiyon başı 80 gramdan toplam 600 kilogram dana kuşbaşının başka kişilere satıldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; 1.760 kilogram dana kuşbaşı girişi varken, satış 2.500 kilogram olarak yapılmıştır.
İşletmenin kendi idaresine bazı ürünleri fiyat listesinden daha yüksek fiyata sattığı tespit edilmiştir. Şöyle ki; fiyatı 40 TL olan çorbanın 975 adet olarak idareye 272,23 TL’ye satıldığı 13.03.2024 tarihli 292.499,71 TL tutarlı fatura ile tespit edilmiştir.
Son olarak; normalde peşin tahsilat yöntemiyle çalışan restoranın herhangi bir dayanağı olmadan bazı kişi ve kurumlara ücret almadan hizmet verdiği tespit edilmiştir. İlgili tutar takriben; 580.000 TL’dir.
Kamu idaresi cevabında özetle; eski yönetim zamanında başlayan yanlış uygulamaların düzeltileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; yukarıda yer alan usule aykırı işlemlerin düzeltilmesi gerekmektedir.