|
ÖZET: Bütçe içi işletmelere yönelik bütçeleştirme ve muhasebeleştirme işlemlerinin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 71. maddesi, belediyelerin özel gelir ve giderleri olan hizmetlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın izniyle bütçe içinde işletme kurarak gerçekleştirebileceğini belirtmektedir. Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği, bu işletmelerin muhasebe işlemlerinin yerel idarenin muhasebe biriminde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Yapılan denetimlerde, Ulucanlar Cezaevi Müzesi İşletmesi ve Altındağ Belediye Başkanlığı Taşınmaz Gelirleri İktisadi İşletmesi gibi iki bütçe içi işletmenin, iktisadi ve ticari faaliyetler için ayrılan ödeneğin uygun şekilde muhasebeleştirilmediği ve özel bir hesap açılmadığı belirlenmiştir. Kamu idaresi, bu işletmelere bütçe ödeneği aktarımının yapılmadığını, harcamaların ise genel bütçeden karşılandığını ifade etmiştir. Ancak bu durum, mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Sonuç olarak, bütçe içi işletmelerin mali işlemlerinin idare bütçesinden bağımsız olarak yürütülmesi ve ticari faaliyetleri için ayrı bir banka hesabı açılması gerekmektedir. Bu sayede, bütçe ödeneğinin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi ve izlenmesi sağlanabilir. |
BULGU: Bütçe İçi İşletmeler İçin Kullanılan Ödeneğin Bütçeleştirme ve Muhasebeleştirme İşlemlerinin Mevzuatta Belirtilen Şekliyle Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdarenin bütçe içi işletmeleri için yapılan bütçeleştirme işlemlerinin ve harcamalarının hatalı olarak muhasebeleştirildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “İşletme tesisi” başlıklı 71’inci maddesinde; belediyelerin, özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının izniyle bütçe içinde işletme kurarak yapabileceği düzenlenmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinde bütçe içi işletme; mahalli idarenin görev ve sorumluluk kapsamında bulunan özel gelir ve giderleri olan hizmetleriyle ilgili olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının izni ile kurulan işletme olarak tanımlanmış, “Muhasebe yetkilisi” başlıklı 7’nci maddesinde ise mahalli idarenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisinin işletmenin de muhasebe yetkilisi olduğu belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin “Bütçe işlemleri” başlıklı 8’inci maddesinde;
“(1) Bütçe içinde kurumsal sınıflandırmada; işletme mahalli idare teşkilat şemasında ana hizmet birimi olarak yer alıyorsa kendi kodunda, herhangi bir hizmet birimi içinde yer alıyorsa o hizmet birimi altında kodlanır.
İşletme adına ayrılan ödenekler, fonksiyonel sınıflandırılmada ekonomik işler ve hizmetler kodunda gösterilir.
İşletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin giderler dışında kalan personel giderleri, sosyal güvenlik kurumuna devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı giderleri ve sermaye giderleri ile transferleri mahalli idare bütçesinden yapılır.
İşletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmı ise ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterilir. Bu ödenek işletme adına açılmış bir özel hesaba aktarılmak suretiyle kullanılır.
İşletme ödeneğinden kullanılmayan kısmı yılsonunda iptal edilir. İşletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kâr mahalli idare bütçesine gelir kaydedilir. ”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Muhasebe işlemleri” başlıklı 9’uncu maddesinde ise işletme faaliyetlerinin muhasebe işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, Ulucanlar Cezaevi Müzesi İşletmesi ve Altındağ Belediye Başkanlığı Taşınmaz Gelirleri İktisadi İşletmesi adıyla iki adet bütçe içi işletmenin faaliyet gösterdiği, bu işletmelerin iktisadi ve ticari faaliyetler için ayrılan ödeneğin İdarenin bütçesinde I. düzey 08-borç verme ekonomik kodunda gösterilmediği, bahsedilen ödenek için ayrı bir özel hesap açılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında; Altındağ Belediyesi adına Ulucanlar Cezaevi Müzesi İşletmesi ve Taşınmaz Gelirleri İktisadi İşletmesi isimli iki adet bütçe içi işletmenin bulunduğu, Ulucanlar Cezaevi Müzesi İşletmesinin ticari faaliyetleri için nakit olarak kullanılacak bütçe ödeneğinin Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’nün “Mal ve Hizmet Alımları” tertibinden karşılandığı, Taşınmaz Gelirleri İktisadi İşletmesinin faaliyet konusunun Belediye’ye ait gayrimenkullerin alınıp satılması olduğu ve işletmenin ticari faaliyetleri için bütçe ödeneğine ihtiyaç duymadığı belirtilmektedir. Ayrıca, Ulucanlar Cezaevi Müzesi İşletmesinin ticari faaliyetleri için kullanacağı bütçe ödeneğinin öngörülememesi ve Belediye’nin mali durumunun işletmenin ticari ihtiyaçlarını her daim karşılamaya müsait olmaması sebebiyle İdare Bütçesinin 08-Borç Verme tertibinden karşılanmadığı ifade edilmiş olup, “Borç Verme” ödeneğinin kullanılmamasına ilişkin açıklamaların uygun bulunmaması halinde ödenek tahsisi ve kullanımının mevzuata uygun hale getirileceği belirtilmektedir.
Her ne kadar kamu idaresi cevabında yıl içinde harcanacak ödenek miktarının öngörülemediği ve Belediye’nin mali durumunun İşletmenin ticari ihtiyaçlarını her daim karşılamaya uygun olmaması nedeniyle bütçe içi işletmelere ödenek aktarımı yapılmadığı ve gerektiğinde harcamanın Belediye bütçesinden karşılandığı belirtilmiş ise de söz konusu uygulama mevzuata aykırıdır. Bu nedenle, hatalı uygulamalardan kaçınabilmek için bütçe içi işletmelerin hesabının idare hesabından ayrı yürütülmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, bütçe içi işletmelerin ticari ve iktisadi faaliyetleri için ayrı bir banka hesabı açılması, İdare bütçesinden ayrılan ödeneğin 08-borç verme kodundan hesaba aktarımının sağlanması gerekmektedir.