|
ÖZET: Tefenni Belediyesi’ne ait Bütçe İçi İşletme Müdürlüğü, 2024 yılı Sayıştay denetim raporunda çeşitli sorunlar barındırdığı tespit edilmiştir. 2015 yılında kurulan “Tefenni Belediyesi Sosyal ve İktisadi İşletmesi”, akaryakıt istasyonu, ekmek üretimi ve pansiyon gibi faaliyetlerde bulunmaktadır. Ancak, işletmenin muhasebe işlemleri ve harcama yetkilisi atamaları gibi konularda eksiklikler görülmektedir. Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak işletmenin işleyişinin sağlanması gerekmektedir.
Denetim sırasında, işletmenin kuruluşuna dair belgelerin eksik olduğu, harcama yetkilisinin birim müdürü yerine belediye başkanı tarafından yürütüldüğü ve muhasebe yetkilisine karşı sorumlu bir mutemet atanmadığı gibi sorunlar belirlenmiştir. Ayrıca, kredi kartı tahsilatları için gereksiz komisyon ödemeleri yapılmakta ve taşınır işlemleri için gerekli belgeler düzenlenmemektedir. İşletmenin maliyet hesaplamaları yapılmadan hizmet sunulmakta, bu da karlılık analizlerini zorlaştırmaktadır. Bu sorunların çözümü için, harcama yetkililiğinin İşletme ve İştirakler Müdürü tarafından üstlenilmesi, muhasebe süreçlerinin düzenlenmesi ve maliyet hesaplamalarının yapılması önerilmektedir. Kurum, bu önerilere yönelik çalışmalar yapacağını belirtmiş olup, sorunların acilen giderilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Bütçe İçi İşletmenin Faaliyet Süreçlerinde Sorunlar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Tefenni Belediyesine ait Bütçe İçi İşletme Müdürlüğünün işleyişinde çeşitli sorunlar tespit edilmiştir.
Tefenni Belediye Meclisinin 02.12.2015 tarih ve 2015/209 sayılı kararı ve İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 27.09.2016 tarihli onayı ile “Tefenni Belediyesi Sosyal ve İktisadi İşletmesi” adıyla bütçe içi iktisadi işletmesi kurulmuştur. İşletmenin faaliyet alanında, akaryakıt istasyonu işletmeciliği, ekmek üretimi ve satışı, pansiyon ve kıraathane bulunmaktadır.
08.03.2011 tarih ve 27868 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği”nin 4’üncü maddesinde işletmenin mahalli idare teşkilat yapısındaki yeri, 5’inci maddesinde işletmenin harcama yetkilisinin kim olacağı, 6’ncı maddesinde gerçekleştirme görevlisi ve 7’nci maddesinde ise muhasebe yetkilisine dair hükümlerine yer verilmiştir.
Yönetmelik’in 8’inci maddesinin ilk beş fıkrası aşağıdaki şekildedir:
“(1) Bütçe içinde kurumsal sınıflandırmada; işletme mahalli idare teşkilat şemasında ana hizmet birimi olarak yer alıyorsa kendi kodunda, herhangi bir hizmet birimi içinde yer alıyorsa o hizmet birimi altında kodlanır.
İşletme adına ayrılan ödenekler, fonksiyonel sınıflandırılmada ekonomik işler ve hizmetler kodunda gösterilir.
İşletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin giderler dışında kalan personel giderleri, sosyal güvenlik kurumuna devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı giderleri ve sermaye giderleri ile transferleri mahalli idare bütçesinden yapılır.
İşletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmı ise ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterilir. Bu ödenek işletme adına açılmış bir özel hesaba aktarılmak suretiyle kullanılır.
İşletme ödeneğinden kullanılmayan kısmı yıl sonunda iptal edilir. İşletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kâr mahalli idare bütçesine gelir kaydedilir.”
İşletme faaliyetlerinin muhasebe işlemlerinin, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre tutulması gerekmektedir. İşletmenin ticari mal ve hizmet alım satımlarına ilişkin (Kurumlar Vergisine tabi) faaliyetleri için tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde defter tutulmaktadır. Yine işletme faaliyetlerinde, mali işlemlerin gerçekleştirilmesinde ve muhasebeleştirilmesinde ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgelerde Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanmaktadır. İşletmenin ihale iş ve işlemleri, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu ile bu kanunlara dayanılarak yayımlanan yönetmeliklerin hükümlerine göre yürütülmelidir.
Yukarıda yer alan hükümler bir arada değerlendirildiğinde, bütçe içi işletmelerin bağlı oldukları kurumdan ayrı bir yapıda oldukları ancak tamamen bağımsız olmadıkları söylenebilir. Bu çerçevede, Tefenni Belediyesine ait bütçe içi işletmenin durumu ile ilgili yapılan tespitler aşağıda yer almaktadır:
06.05.1996 tarih ve 565 sayılı Türkiye Ticaret Sicil Gazetesinde Tefenni Belediyesi Kömür ve Akaryakıt İktisadi İşletmesi adı altında bütçe içi işletmenin kuruluşuna dair yayın bulunmakta olup, işletmenin kuruluşuna dair meclis kararı ve Bakanlık iznine dair belgeler denetim ekibine sunulamamıştır.
Bütçe içi işletmesi için Belediye bünyesinde İşletme ve İştirakler Müdürlüğü kurulmuş olup, mevzuata göre harcama yetkilisinin birim müdürü olması gerekirken uygulamada Belediye Başkanı bu görevi yerine getirmektedir.
İşletmenin iktisadi ve ticari işleri için ödenek ayrılmamaktadır.
Muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olmak üzere muhasebe yetkilisi mutemedi görevlendirilmemiştir.
Kredi kartı ile yapılan tahsilatların banka hesabına geçmesi için anlaşma yapılan süre beklenmemekte ve erken çekim dolayısıyla bankalara komisyon ödenmektedir.
Bütçe içi işletmeye alınan ve çıkışı yapılan taşınırlar için Varlık İşlem Fişi (eski adı taşınır işlem fişi) düzenlenmemektedir.
İşletme bütçesinden yapılacak alımlarda harcama talimatı düzenlenmemekte olup, birim sorumluları tarafından belirlenen ihtiyaçlara göre alım yapılmaktadır.
İşyerlerinde satışa sunulan hizmetlerin birim maliyet hesabı yapılmamakta, kar oranı genel olarak tespit edilmektedir.
Bu sorunların giderilmesi adına;
Bütçe İçi İşletmenin harcama yetkililiği görevininin İşletme ve İştirakler Müdürü tarafından yerine getirilmesi, yapılacak alımlara ait gider sürecini bu kişinin başlatması;
Bütçe İçi İşletmenin verimliliği, karlılığı ve hesap verebilirliğini sağlamaya dönük mali altyapısının kurulması adına; iktisadi ticari işlerine ilişkin işletme maliyetleri (üretimde veya ticarette kullanılan hammadde, yarı mamul ve mamul malların alımı) için ayrıca ödenek konulması böylece İşletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin gider ve gelirlerinin izlenebilir hale getirilmesi;
İşletme için muhasebe yetkilisi mutemedi görevlendirmesi yapılması, işletmeye alınan taşınırlar için Taşınır Mal Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması ve satışa sunulan hizmetlerde kullanılan her giderin birim maliyetleri üzerinden hesaplama yapılarak kar oranı tespit edilmesi;
gerektiği değerlendirilmektedir.
Kurum tarafından verilen cevapta, bulgu detayında yer alan önerilerle ilgili çalışmalar yapılarak tespit edilen sorunlara çözüm üretileceği ifade edilmiştir. Bunların ivedi bir şekilde hayat geçirilmesi gerektiği düşünülmektedir.