BULGU: Bütçe İçi İşletmenin İşleyişine İlişkin Eksikliklerin ve Hataların Bulunması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İdarenin muhtelif ticari faaliyetleri kapsamında (Otopark, Taşocağı, Asfalt-Plent, vb.) işletilen bütçe içi işletmenin iş ve işlemlerinde birtakım eksikliklerin ve hataların bulunduğu görülmüştür.
5302 sayılı Kanunu’nun 53’üncü maddesine göre il özel idareleri; özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini İçişleri Bakanlığının izniyle bütçe içi işletme kurarak yapabilirler. Bütçe İçi İşletme kurulmasında ise ilgili Kanun’un 9’uncu maddesine göre İl Genel Meclisi yetkili kılınmıştır.
Diğer taraftan, mahalli idareler bütçesi içerisinde oluşturulacak işletmelerin, kuruluş ve işleyişine dair usul ve esaslar 08.03.2011 tarih ve 27868 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Bu kapsamda; İdarenin mevcut bütçe içi işletmesinin kuruluşu, işleyişi ve faaliyetleri üzerine yapılan incelemelerde ayrıntıları aşağıda ele alınan mevzuata aykırı hususların bulunduğu tespit edilmiştir.
A-İşletmenin Muhasebe İşlemlerinin İdare Muhasebesinde Tutulmaması
Bütçe içi işletmenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin İdare muhasebesinde tutulmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmelik’in “Bütçe, Muhasebe ve Mali İşlemler” başlıklı üçüncü bölümünün “Muhasebe İşlemleri” başlıklı 9’uncu maddesinde:
“(1) İşletme faaliyetlerinin muhasebe işlemleri 10/3/2006 tarihli ve 26104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulur.
(2) İşletmenin Kurumlar Vergisine tabi faaliyetleri, hesap planı bakımından, sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabidir.
(3) İşletmenin ticari mal ve hizmet alım satımlarına ilişkin (Kurumlar Vergisine tabi) faaliyetleri için, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddeleri hükümleri uyarınca belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde defter tutulur. Mahalli idare bütçesi içinde yapılan personel ve diğer yönetim ve donatım giderleri kurum kazancının tespitinde ve Kurumlar Vergisi beyannamesinin düzenlenmesinde ayrıca dikkate alınır.” denilmektedir.
Söz konusu mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, bütçe içi işletmelerin faaliyetlerine ait muhasebe işlemleri Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulacak olup kurumlar vergisine tabi ticari mal ve hizmet satımlarına ilişkin faaliyetlerinde ise sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabi olacaktır. Ayrıca, İşletmelerin mali mevzuata göre kurumlar vergisine tabi ticari mal ve hizmet alım satımlarına ilişkin olarak ise meri mevzuata göre belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde defter tutulacaktır.
Ancak, idarenin bütçe içi işletmesine ait iş ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İşletmenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin İdarenin muhasebesinde tutulmadığı, dolayısıyla işletmenin varlıkları ile borçlarının, gelir ve giderlerinin; İdarenin mali rapor ve tablolarında yer almadığı tespit edilmiştir. Örneğin, İşletmenin 31.12.2023 tarihli mizanına göre bankada bulunan toplam 4.064.608,46 TL tutarındaki parası gerekli muhasebe işlemlerinin yapılmamasından kaynaklı olarak İdarenin mali tablolarında yer almamaktadır.
Sonuç olarak, işletmenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin mevzuat tarafından ortaya konulduğu üzere İdarenin muhasebesinde tutulması gerektiği değerlendirilmektedir.
B-İşletmenin Kurumlar Vergisi Hesabında İdare Tarafından Karşılanan Personel Giderinin Dikkate Alınmaması
İşletmede üretim faaliyetlerinde hizmet veren İdare personeline ait giderlerin kurum kazancının tespitinde ve Kurumlar Vergisi beyannamesinin düzenlenmesinde dikkate alınmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmelik’in “Bütçe, Muhasebe ve Mali İşlemler” başlıklı üçüncü bölümünün “Muhasebe İşlemleri” başlıklı 9’uncu maddesinin (3) numaralı fıkrasında; mahalli idare bütçesi içerisinde yapılan personel ve diğer yönetim ve dağıtım giderlerinin kurum kazancının tespitinde ve Kurumlar Vergisi beyannamesinin düzenlenmesinde dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır.
Ancak, idarenin bütçe içi işletmesine ait iş ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; İşletmenin faaliyetlerinde yer alan ve tüm giderleri İdarenin bütçesinden karşılanan toplam 34 personelin bulunmasına karşın söz konusu personele İdare bütçesinden yapılan bu giderlerin işletmenin kurum kazancının tespitinde ve Kurumlar Vergisi beyannamesinin düzenlemesinde dikkate alınmadığı tespit edilmiştir. Bu durum ise, İşletmenin kazancının olduğundan daha fazla gözükmesine ve olması gerekenden fazla kurumlar vergisi ödemesine sebebiyet vermektedir.
Sonuç olarak, İşletmenin bünyesinde faaliyet gösteren ve giderleri İdare bütçesinden karşılanan personele ait giderlerin İşletmenin kurum kazancının tespitinde dikkate alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
| ÖZET: 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İl Özel İdaresi’nin bütçe içi işletmesinde çeşitli eksiklikler ve hatalar tespit edilmiştir. İşletmenin muhasebe işlemlerinin idare muhasebesinde tutulmaması ve kurumlar vergisi hesaplamalarında idare tarafından karşılanan personel giderlerinin dikkate alınmaması, mevzuata aykırılık oluşturmaktadır. Bu durum, işletmenin mali tablolarında varlık ve borçların yer almamasına ve kazancının olduğundan fazla görünmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerekli muhasebe işlemlerinin yapılması ve giderlerin dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |