|
ÖZET: Bütçe içi işletmenin muhasebe işlemlerinin tamamının belediyenin muhasebe sistemine entegre edilmediği tespit edilmiştir. Yapraklı Belediyesi İktisadi ve Sosyal Tesis İşletmesi, 2 Ekim 2024 tarihinde faaliyete geçmiş olmasına rağmen, işletmenin gelir getiren faaliyetleri ve gelir tablosuna yansıyan giderleri belediye muhasebe sisteminde takip edilmemiştir. Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği gereğince, muhasebe yetkilisi, işletmenin muhasebe işlemlerini yürütmekle yükümlüdür. Ancak, işletmenin muhasebe kayıtları yalnızca bütçe işlemleri ile sınırlı kalmıştır.
Yapılan incelemelerde, bütçe içi işletmenin kuruluşundan itibaren 323.660,69 TL brüt satış gerçekleştirdiği, buna karşılık 14.793,25 TL faaliyet gideri olduğu, fakat bu tutarların belediyenin muhasebe sistemine dahil edilmediği anlaşılmıştır. Kamu İdaresi, bütçe içi işletme yönetmeliği ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüşüne uyulduğunu belirtse de, gelir getiren faaliyetlerin yıl sonunda belediye hesaplarına aktarılacağı ifade edilmiştir. Bu durum, bazı işlemlerin belediye muhasebe sisteminde izlenemeyeceğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bütçe içi işletmenin tüm muhasebe işlemlerinin belediyenin muhasebe sistemine kaydedilmesi zorunludur. Yönetmelik hükümleri doğrultusunda, işletmenin muhasebe işlemleri, muhasebe yetkilisi veya yardımcısı tarafından yürütülmeli ve gerekli kayıtlar yapılmalıdır. Bu sayede, hem bütçe hesapları hem de muhasebe standartları çerçevesinde işlemler doğru bir şekilde izlenebilecektir. |
BULGU: Bütçe İçi İşletmenin Muhasebe İşlemlerinin Tamamının Belediyenin Muhasebe Sistemine Dahil Edilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye bütçe içi işletmesinin bütün işlemlerinin Kamu İdaresinin muhasebe sisteminde dahil edilmediği görülmüştür.
Yapraklı Belediyesi İktisadi ve Sosyal Tesis İşletmesi 02.10.2024 tarihi ve 10432895 sayılı izne istinaden faaliyete başlamıştır.
İşletmenin demirbaş ve yazılım sistemi alımları belediye bütçesinden karşılanmış ve bu işlemler belediye muhasebe sisteminde izlenmiştir. Ancak, işletmenin gelir getiren faaliyetleri ile gelir tablosuna yansıyan giderleri belediye muhasebe sisteminde takip edilmemiştir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Muhasebe Yetkilisi” başlıklı 7’nci maddesinin birinci fıkrasında, mahalli idarenin muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe yetkilisinin işletmenin de muhasebe yetkilisi olduğu ikinci fıkrasında, işletmenin iş hacminin zorunlu kılması halinde bu işler için ayrı bir muhasebe yetkilisi yardımcısı görevlendirilebileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in “Muhasebe İşlemleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; işletme faaliyetlerinin muhasebe işlemleri 10/3/2006 tarihli ve 26104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulacağı ifade edilmiştir. Maddenin devamında; İşletmenin Kurumlar Vergisine tabi faaliyetlerinin, hesap planı bakımından, sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabi olacağı ve İşletmenin ticari mal ve hizmet alım satımlarına ilişkin (Kurumlar Vergisine tabi) faaliyetleri için, 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddeleri hükümleri uyarınca belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde defter tutulacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca işletmenin 213 sayılı Kanun’un hükümlerine uygun olarak defter tutması gerektiği ve ayrıca işletmenin tüm işlemlerinin belediyenin muhasebe sisteminde de izlenmesi gerektiği; yalnızca Kurumlar vergisine tabi faaliyetlerin izlenmesinde hesap planı bakımından sadece bütçe hesaplarının kullanılması gerektiği anlaşılmaktadır.
Nitekim konuya ilişkin 28.12.2021 tarih ve 2565545 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüş yazısının sonuç kısmında da maddeler halinde bütçe içi işletmelerin muhasebe kayıtlarının nasıl yapılması gerektiği benzer şekilde açıklanmıştır.
Yapılan incelemede; Bütçe İçi İşletmenin kuruluşundan dönem sonuna kadar 323.660,69 TL brüt şatış gerçekleştirdiği, 14.793,25 TL tutarında da faaliyet gideri katlandığı; ancak bu tutarların belediyenin muhasebe sistemine dahil edilmediği anlaşılmıştır.
Kamu İdaresi cevabında genel olarak Bütçeiçi İşletme Yönetmeliği ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı görüşüne uyulduğu izah etmekle beraber işletme giderleri için sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirildiğini ve gelir getiren faaliyetlerin yıl sonunda belediye hesaplarına aktarılacağı ifade etmektedir. Dolayısıyla bir kısım işlemlerin belediye muhasebe sisteminde izlenemeyeceği ve bu işlemlerin sadece bütçe hesaplarına yansıtılacağı anlaşılmaktadır.
Yönetmelik’te yer alan hükümler değerlendirildiğinde esas itibariyle bütçeiçi işletmenin bütün işlemlerinin belediyenin muhasebe sisteminde kayıt altına alınmasının zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. Örneğin işletmede satış yapıldığında kurumlar vergisine tabi satış faaliyeti için sadece 800 Bütçe Gelirleri/805 Bütçe Gelirleri Yansıtma Hesabı kullanılırsa bu defa aynı zamanda bir harcama birimi olan bütçeiçi işletmenin gerçekleştirdiği tahsilat ilgisine göre 100 Kasa/102 Bankalar/109 Kredi Kartlarından Alacaklar Hesaplarında takip edilemeyecektir. Eğer bu kodlara borç kaydı yapılacaksa karşılığında 600 Gelirler Hesabının da çalıştırılması gerekecektir. Yine lokanta işletmesine yemeklik malzeme satın alındığında 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na borç kaydı yapılması gerekecektir. Eğer bu malzemeler sadece 830 Bütçe Giderleri/835 Bütçe Giderleri Yansıtma Hesaplarında izlenirse bu durumda 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı bu malzemeleri ve malzemeler sarfedildiğinde de 630 Giderler Hesabı bu işlemeleri içermeyecektir; sarf işleminin Yönetmelik’e uygun olarak yapılabilmesi için de zorunlu olarak 630 Giderler Hesabı’nın, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın alacak kaydı karşılığı kadar, borç çalıştırılması gerekecektir. Dolayısıyla kurumlar vergisine tabi faaliyetlerin sadece bütçe hesaplarında izlenmesi hükmünü devlet muhasebesinde karşılığı olmayan hesapların bütçe hesaplarında raporlanması gerektiği şeklinde anlamak daha doğru olacaktır. Şöyle ki ilk madde ve malzeme satın alındığında 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı’na giriş kaydı ve ilgili diğer hesaplar alacak kaydı yapılacak ve bu işlem aynı zamanda bütçelenmiş bir gider olması ve nakit çıkışına da sebeiyet vermesi nedeniyle bütçe hesaplarına da yansıtılması gerekecektir. Bu malzemenin ne miktarda ve ne zaman maliyet unsuru olarak işletmenin vergisel işlemlerine dahil edildiği tek düzen hesap planına göre takip edilecek ve devlet muhasebesinde bu hesapların mevcudiyeti olmadığı ve malzemeler alındığında zaten muhasebe mevzuatına uygun olarak bütçe gideri yazıldığı için herhangi bir mevzuata aykırılıktan söz edileyemeyecektir. Söz konusu bu malzemeler sarf edildiğinde 630 Giderler Hesabına borç ve 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı alacak çalıştırılmak suretiyle malzemelerin düşümü yapılacaktır. Aynı şekilde satış tahsilatları da hem kurum muhasebesinde (bilanço, gelir ve bütçe hesaplarında) hem de tek düzen muhasebe sisteminde izlenmesi gerekecektir. Böylelikle Yönetmelik’in tüm hükümleri uygulanmış olacaktır.
Sonuç olarak, Yönetmelik’te yer alan düzenlemelere göre, Bütçe İçi İşletmenin muhasebe işlemlerinin, Kamu İdaresinin muhasebe biriminde, muhasebe yetkilisince ya da muhasebe yetkilisi yardımcısınca yürütülmesi ve belediye muhasebe sistemine dahil edilmesi gerekmektedir.