Bütçe İçi İşletmeye Ait İşlemlerin İdare Mali Tablolarında Yer Almaması (Sayıştay)

BULGU: Bütçe İçi İşletmeye Ait İşlemlerin İdare Mali Tablolarında Yer Almaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

İşletme ve İştirakler Müdürlüğü bünyesindeki bütçe içi işletmeye ilişkin işlemlerin idarenin muhasebesi ve mali tabloları içerisinde yer almadığı görülmüştür.
08.03.2011 tarih ve 27868 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Bütçe İşlemleri” başlıklı 8’inci maddesinde “işletmenin; mahalli idare teşkilat şemasında ana hizmet birimi olarak yer alması halinde bütçe içinde kurumsal sınıflandırmada kendi kodunda, herhangi bir hizmet biriminin içinde yer alması halinde ise o hizmet biriminin altında kodlanacağı, işletme adına ayrılan ödeneklerin fonksiyonel sınıflandırmada ekonomik işler ve hizmetler kodunda gösterileceği, işletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin giderleri dışında kalan giderlerinin (personel giderleri, sosyal güvenlik kurumuna devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı giderleri ve sermaye giderleri ile transferleri) mahalli idare bütçesinden karşılanacağı, işletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmının ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterileceği ve bu ödeneğin işletme adına açılacak özel bir hesaba aktarılmak suretiyle kullanılacağı, işletme ödeneğinden kullanılmayan kısmının yıl sonunda iptal edileceği, işletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kârın mahalli idare bütçesine gelir kaydedileceği, ticari faaliyetin ve iktisadi teamüllerin gerektirdiği kısa vadeli borçlanmalar dışında finansman amacı ile borçlanma yapılamayacağı” düzenlemeleri yer almaktadır.
Yönetmelik’in “Muhasebe İşlemleri” başlıklı 9’uncu maddesinde ise “işletme faaliyetlerinin muhasebe işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulacağı, işletmenin kurumlar vergisine tabi faaliyetlerinin, hesap planı bakımından, sadece bütçe işlemlerinin muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin olarak Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine tabi olduğu, işletmenin ticari mal ve hizmet alım – satımlarına (kurumlar vergisine tabi faaliyetleri) ilişkin olarak 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddeleri hükümleri uyarınca belirlenen muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esaslar çerçevesinde defter tutulacağı, mahalli idare bütçesi içinde yapılan personel ve diğer yönetim ve donatım giderlerinin kurum kazancının tespitinde ve kurumlar vergisi beyannamesinin düzenlenmesinde ayrıca dikkate alınacağı” ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Harcama Belgeleri” başlıklı 10’uncu maddesinde de “işletme faaliyetlerinde, mali işlemlerin gerçekleştirilmesinde ve muhasebeleştirilmesinde ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgelerde 15/8/2007 tarihli ve 26614 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümlerinin uygulanacağı” belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin yukarıdaki hükümleri gereği işletmenin mahalli idare teşkilat şemasındaki bir hizmet biriminin içinde yer alması durumunda o hizmet biriminin altında (bütçe içi kurumsal sınıflandırmada) kodlanması, işletme adına ayrılan ödeneklerin fonksiyonel sınıflandırmada ekonomik işler ve hizmetler kodunda gösterilmesi, işletmenin iktisadi ve ticari işlerine ilişkin giderleri dışındaki giderlerinin mahalli idare bütçesinden karşılanması, işletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmının ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterilmesi ve özel bir hesaba (işletme adına açılacak) aktarılarak kullanılması, kullanılmayan kısmının yılın sonunda iptal edilmesi, işletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kârın mahalli idare bütçesine gelir kaydedilmesi, işletme faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulması, mali işlemlerin gerçekleştirilmesi ve muhasebeleştirilmesinde ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgelerde Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.
İl Özel İdaresi İşletme ve İştirakler Müdürlüğü bünyesindeki bütçe içi işletme içerisinde Sarıkamış Kayak Merkezi, Sarıkamış ve Arpaçay Kütük Evleri ve Ani Antik Kenti yolcu taşıma otobüsü yer almakta olup bütçe içi işletmenin faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin il özel idaresinin muhasebesi içerisinde tutulmadığı ve idarenin mali tablolarına yansıtılmadığı görülmüştür.
Öte yandan bu husus Kars İl Özel İdaresi 2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporu’nda da yer almasına rağmen İdare tarafından gerekli işlemlerin yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Kamu idaresince İşletme ve İştirakler Müdürlüğü bünyesindeki bütçe içi işletmenin ayrı bir vergi numarasına sahip olup kurumlar ve katma değer vergisi mükellefi olduğu, bu nedenle mali işlemlerine ilişkin kayıtların ayrı bir program üzerinden takip edildiği, İşletme ve İştirakler Müdürlüğünün hesabında bulunan tutarı her yılın son ayında İl Özel İdaresi hesaplarına aktardığı belirtilmiş, konuya gerekli titizlik ve özenin gösterileceği ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerinde düzenlendiği üzere işletme faaliyetlerine ilişkin muhasebe işlemlerinin Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre mahalli idarenin muhasebe biriminde tutulması esas olup işletmenin kurumlar vergisine tabi faaliyetleri için ise tek düzen hesap planı çerçevesinde ayrı defter tutulup mali tablo çıkarılması gerekmektedir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde; idarede işletmenin kurumlar vergisine tabi faaliyetleri için ayrı defter tutulup mali tablo çıkarılması uygulaması doğru ise de bütçe içi işletmenin faaliyetlerinin İl Özel İdaresi muhasebesi içerisine dahil edilmemesi Yönetmelik hükümlerinin tam olarak yerine getirilmediğini göstermektedir.
Bütçe içi işletme faaliyetlerinin Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yürütülerek idarenin mali tabloları içerisinde yer almasının sağlanması gerekmektedir.