Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezinin Bütçesinin Bağlı Kuruluş Statüsüne Uygun Olarak Hazırlanmaması (Sayıştay)

BULGU: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezinin Bütçesinin Bağlı Kuruluş Statüsüne Uygun Olarak Hazırlanmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

ÇSGB’nin bağlı kuruluşu olan ÇASGEM’in bütçesinin, bağlı kuruluş statüsüne uygun olarak hazırlanmadığı, Bakanlık hizmet birimleri gibi hazırlandığı tespit edilmiştir.
02.07.2018 tarih ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 66’ncı maddesi ile, 27.02.1960 tarih ve 7460 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi Teşkilat Kanunu yürürlükten kaldırılmıştır. 7460 sayılı Kanun mülga olduktan sonra, Merkezin faaliyetlerini düzenlemek üzere müstakil bir kanun çıkarılmamıştır.
15.07.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin yedinci bölümünde ÇASGEM’in, ÇSGB’ye bağlı olduğu belirtilmiş ve Merkezin kurulmasına, teşkilât, görev ve yetkilerine ilişkin esaslar düzenlenmiştir. Buna göre ÇASGEM, çalışma hayatı ve sosyal güvenlik konularında, ulusal ve uluslararası düzeyde eğitim, araştırma, inceleme, yayın, dokümantasyon ve danışmanlık faaliyetlerinde bulunmak amacıyla kurulmuştur.
5018 sayılı Kanun’un “Bütçe türleri ve kapsamı” başlıklı 12’nci maddesine göre, genel yönetim kapsamındaki idarelerin bütçeleri; merkezî yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumları bütçeleri ve mahallî idareler bütçeleri olarak hazırlanır ve uygulanır. Kamu idarelerince bunlar dışında herhangi bir ad altında bütçe oluşturulamaz. Merkezî yönetim bütçesi, bu Kanuna ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idarelerinin bütçelerinden oluşur. Genel bütçe, (I) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin bütçesidir. Özel bütçe, bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenen ve (II) sayılı cetvelde yer alan her bir kamu idaresinin bütçesidir.
Düzenleyici ve denetleyici kurum bütçesi, (III) sayılı cetvelde yer alan her bir düzenleyici ve denetleyici kurumun bütçesidir.
ÇASGEM, ÇSGB’ye bağlı olarak, belli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan; kuruluş ve çalışma esasları Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle düzenlenen bir kurum olmasına rağmen, 5018 sayılı Kanun’a ekli (II) sayılı cetvelde yer almamaktadır.
Uygulamada, ÇASGEM’in bütçesi, Bakanlık bütçesiyle birlikte yapılmakta ve uygulanmaktadır. Bu durum uygulamada harcama yetkisinin belirlenmesinde de sorunlara neden olmaktadır. Konuyla ilgili olarak, mülga AÇSHB 2020 Yılı Kesin Hesabı incelendiğinde de, ÇASGEM’in 24.68 kurumsal koduyla gösterildiği ve ÇASGEM’e ait olan ödeneğin mülga AÇSHB toplam ödeneği içerisinde yer aldığı görülmektedir. Söz konusu ödenek, mülga AÇSHB’den ödenek aktarma yoluyla ÇASGEM’e aktarılmakta ve ÇASGEM tarafından kullanılmaktadır. ÇSGB 2022 Yılı Bütçe Teklifi incelendiğinde de, ÇASGEM’in 105.80 kurumsal koduyla gösterildiği görülmektedir. Dolayısıyla ÇASGEM, bağlı kuruluş olmasına rağmen, 73 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde sayılan Bakanlık hizmet birimleri gibi değerlendirilmektedir.
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde ÇASGEM’in statüsüne ilişkin olarak detaylı inceleme yapma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda yapılan incelemede, ÇASGEM’de harcama yetkilisi ve üst yöneticinin kim olacağına ilişkin olarak duyulan tereddütün giderilmesi amacıyla Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü’ne (BÜMKO) görüş sorulduğu tespit edilmiştir. BÜMKO tarafından yazılan 20.08.2007 tarihli cevabi yazıda, 5018 sayılı Kanun’un 11’inci maddesi gereğince, Bakanlıklarda müsteşar, diğer kamu idarelerinde en üst yöneticinin üst yönetici olduğu; aynı Kanun’un 31’inci maddesinde, bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu ile 1 seri numaralı Harcama Yetkilileri Hakkında Genel Tebliğ’in 2’nci maddesinde, kurumsal sınıflandırmanın üçüncü ve dördüncü düzeyinde yer alan birimlerin, bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama birimlerini, bu birimlerin en üst yöneticilerinin de harcama yetkililerini ifade ettiği belirtilmiştir.
Bu açıklamalardan sonra, yazıda, 2007 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda, ÇSGB bütçesinde kurumsal sınıflandırmanın ikinci düzeyinde ödenek tahsis edilen ÇASGEM’in en üst yöneticisi olan Merkez Başkanının üst yönetici olarak tanımlanmasının ve kurumsal sınıflandırmanın üçüncü ve dördüncü düzeyinde bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama biriminin olmaması da dikkate alınarak, harcama yetkililerinin de üst yönetici olan Merkez Başkanı tarafından belirlenmesinin uygun olacağı ifade edilmiştir. Uygulamada, Merkez Başkanı hem üst yönetici hem de harcama yetkilisidir.
Kamu idaresi bulguda belirtilen hususlara katılmıştır.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde, ÇASGEM’in hesap verilebilirliğinin sağlanabilmesi için,
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nde öngörülen bağlı kuruluş statüsüne uygun olarak, ayrı bir kamu idaresi bütçesi olarak hazırlanması, uygulanması ve 5018 sayılı Kanundaki cetvellere eklenmesi, ya da;
Statüsünün yeniden ele alınarak, Bakanlığın birimi olacak şekilde değiştirilmesi için yasal düzenleme yapılması,
gerekmektedir.