|
ÖZET: Çevre İdari Para Cezalarının tahakkuk kayıtlarının yapılmaması ve faaliyet alacakları hesap grubunda izlenmemesi, 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, idari para cezaları kamu geliri olarak kabul edilmekte ve bu gelirlerin tarh, tahakkuk ve tahsil süreçleri ilgili kanunlara uygun olarak yürütülmelidir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2024 yılına ait denetim raporunda, tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin uygulanması gerektiği vurgulanmakta ve idari nitelikteki cezaların mali yılın hesaplarında gösterilmesi gerektiği belirtilmektedir.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun ilgili maddeleri, idari nitelikteki cezaların tahsil usullerini ve itiraz süreçlerini düzenlemektedir. Ancak yapılan incelemelerde, Bakanlık merkez veya taşra teşkilatınca verilen cezaların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, yalnızca tahsilat aşamasında kayıtların tutulduğu gözlemlenmiştir. Bu durum, cezalara ilişkin tahakkuk tahsilat oranlarının izlenememesi ve verilen cezaların etkisinin analiz edilememesi gibi sorunlara yol açmaktadır. Denetim bulguları üzerine, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Kamu Alacakları Tahsilat Platformu ile ilgili düzenlemeler yapılmış ve e-denetim sisteminde gerekli entegrasyon sağlanmıştır. İdari yaptırım kararlarının uygulamaya gönderilmesi için İl Müdürlüklerine talimatlar verilmiştir. Sonuç olarak, çevre kanunu çerçevesinde düzenlenen idari nitelikteki cezaların, mali tablolarda tahakkuk esaslı muhasebe sistemine uygun olarak gösterilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Çevre İdari Para Cezalarının Tahakkuk Kayıtlarının Yapılmaması ve Faaliyet Alacakları Hesap Grubunda İzlenmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Çevre Kanunu’nda yer alan idari nitelikteki cezaların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı ve faaliyet alacakları hesap grubunda izlenmediği tespit edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na göre, idari para cezaları kamu geliri olarak kabul edilmekte olup aynı Kanun’un 37’nci maddesinde kamu gelirlerinin ilgili kanunlarında belirtilen usullere göre tarh, tahakkuk ve tahsil edileceği belirtilmektedir. Anılan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 2024 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim 11 Raporu
Kanun’un 51’inci maddesinde ise tahakkuk esaslı muhasebe sistemi benimsenmiş olup kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri mali yılın hesaplarında gösterileceği hüküm altına alınmıştır.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “İdari nitelikteki cezalar” başlıklı 20’nci maddesinde; idari nitelikteki cezaların neler olduğu tahdidi olarak sayılmıştır. Anılan Kanun’un “İdarî yaptırımların uygulanması, tahsil usûlü ve itiraz” başlıklı 25’inci maddesinde; idari yaptırım kararlarına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabileceği, dava açmış olmanın idarece verilen cezanın tahsilini durdurmayacağı, idari para cezalarının tahsil usûlü hakkında 30.3.2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabını düzenleyen “Hesabın niteliği” başlıklı 51’inci maddesinde, Gelirlerden alacaklar hesabı; mevzuatı gereğince gelir olarak tahakkuk ettirilen vergi gelirleri, teşebbüs ve mülkiyet gelirleri, alınan bağış ve yardımlar ile diğer gelirlerin izlenmesi için kullanılacağı, “Hesabın işleyişi” başlıklı 53’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (a) bendinin ilk kısmında vergi dairelerinde vergilendirme bölümünden, diğer muhasebe birimlerinde ise ilgili servislerinden verilen gelir tahakkuku tutarlarının bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği hükme bağlanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, Bakanlık merkez veya taşra teşkilatınca verilen idari nitelikteki cezaların tahsili için kesinleşmesine gerek olmadığı dolayısıyla kamu geliri niteliğinde olan idari para cezalarının ait oldukları mali yılın mali tablolarında gösterilmesi adına tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak tahakkuk kayıtlarının yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, Bakanlık merkez veya taşra teşkilatınca verilen idari nitelikteki cezaların tahakkuk kayıtlarının yapılmadığı, sadece tahsilat aşamasında tahsilat kayıtlarının yapıldığı görülmüştür. Bu durum, cezalara ilişkin tahakkuk tahsilat oranlarının izlenememesi, verilen cezaların caydırıcılığının ve çevre üzerinde yaratmış olduğu etkinin analizinin yapılamaması gibi hususlara yol açmaktadır.
Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; Gelir İdaresi Başkanlığınca yapılan çalışmalar neticesinde Kamu Alacakları Tahsilat Platformu ile ilgili e- denetim sisteminde gerekli düzenlemelerin yapıldığı ve protokol imzalandığı, e-denetim ve Kamu Alacakları Tahsilat Platformu uygulamaları arasında entegrasyon çalışmalarının tamamlanmış olduğu, idari yaptırım kararlarının ilgili uygulamaya gönderilmesine ilişkin olarak 24.03.2025 tarihi itibarıyla İl Müdürlüklerine gerekli talimatların verildiği hususları beyan edilmiştir.
Sonuç olarak, Bakanlık ve İl müdürlükleri tarafından Çevre Kanunu hükümleri uyarınca düzenlen idari nitelikteki cezaların, mali tablolarda tahakkuk kayıtlarının tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin gereği olarak gösterilmesi gerekmekte olup 2024 yılı mali tablolarında 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile 600-Gelirler Hesabı itibarıyla hataya neden olunmuştur.