Çevre Temizlik Vergisi ile İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Harcı Mükelleflerine İlişkin Verilerin Sağlıklı Bir Şekilde Takibinin Yapılamaması (Sayıştay)

5393 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesine belediyelerin yetkileri ve imtiyazları arasında; 

“…

1. c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya

ruhsatı vermek, 

…

1. l) Gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini

ruhsatlandırmak ve denetlemek,

…

1. o) Gayrisıhhî işyerlerini, eğlence yerlerini, halk sağlığına ve çevreye etkisi olan diğer

işyerlerini kentin belirli yerlerinde toplamak…” sayılmıştır.  

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Çevre temizlik vergisi” başlıklı Mükerrer 44’üncü maddesinin birinci fıkrasında;  belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisine tabi olduğu belirtilmiştir. Mezkur Kanunun “İşyeri Açma İzni Harcı” başlıklı 81’inci maddesinde ise; “Belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılması İşyeri Açma İzni Harcına tabidir.” hükmü yer almaktadır.

10.08.2005 tarihli 25902 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin “İşyeri açılması” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrası;

“Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamaz ve çalıştırılamaz. İşyerlerine bu Yönetmelikte belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemler bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerleri yetkili idareler tarafından kapatılır” şeklindedir.  

Mevzuat hükümlerine göre; belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyenin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan iş yerlerinin temizlik vergisine tabi olduğu, belirtilen alanlarda Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaliyet gösterebilmesi için ilgili belediyeden işyeri açma ve çalışma ruhsatı alması gerektiği, bu bağlamda söz konusu ruhsat için “İşyeri Açma İzni Harcı” nın ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

İdarenin 2018 yılı hesabının incelenmesi neticesinde; yılsonu itibariyle Gelir servisi kayıtlarında; Çevre Temizlik Vergisi mükellefi olan aktif işyeri sayısı 31.763 iken Zabıta Müdürlüğü kayıtlarında, İşyeri açma ruhsatı sahibi işyeri sayısı 46.842’dir. Her iki birim verileri arasındaki 15.079 adet farkın sebebi ilgili birimlerce açıklanamamıştır.

Netice itibariyle İdarenin mevcut kayıtlarının sağlıklı bir şekilde tutulmamasının, gerek Çevre Temizlik Vergisi gerekse de İşyeri Açma izin harcı açısından gelir kaybına yol açabileceği ve ilgililerin sorumluluğunu doğurabileceği aşikardır. 

Kamu idaresi cevabında; “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı müracaatlarında 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 81. maddesine istinaden İşyeri Açma İzin Harcı alınmaktadır. Kapanan İşyerlerinin kuruma bildirimi ile ilgili herhangi bir hüküm olmadığından kapanmış olan işyeri sistem üzerinde faal gözükebilmektedir. Mali Hizmetler Müdürlüğü ile yapılan koordinede ilk etapta 7.428 işyerinin sicil kaydı kontrol edilmiştir. Yapılan kontrollerde 6.695 işyerinin Çevre Temizlik Vergisi kaydının kapalı, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsat kayıtlarının aktif olduğu tespit edilmiştir.  ÇTV kaydı kapalı olan işyerlerinin ruhsat kayıtları da kapatılmış olup, her iki Müdürlüğün bu konuda ki çalışmaları koordineli şekilde devam etmektedir.” denilmiştir.

Sonuç olarak Başkanlığımıza gönderilen kamu idaresi cevabında; işyeri açma ve çalışma ruhsatı müracaatlarında ilgili harcın tahsil edildiği, kapanan işyerlerinin İdareye bildirim zorunluluğunun olmaması nedeniyle kapanmış olan işyerlerinin sistem üzerinde faal gözükebildiği, ilk etapta 7.428 işyerinin sicil kaydının kontrol edildiği, bu kapsamda 6.695 işyerinin Çevre Temizlik Vergisi kaydının kapalı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsat kayıtlarının aktif olduğu, Çevre Temizlik Vergisi kaydı kapalı olan işyerlerinin ruhsat kayıtlarının da kapatıldığı, bu konudaki çalışmaların koordineli şekilde devam edeceği belirtilmektedir.

İdare cevabında, kapanan işyerlerinin İdareye bildirim zorunluluğunun olmaması nedeniyle halihazırda kapanmış olan işyerlerinin sistem üzerinde faal gözükebildiği ifade edilmişse de bu görüşe katılmak mümkün değildir. Zira kapanan işyerlerinin İdareye bildirimi zorunlu olmasa dahi İdare, farklı birimlerindeki kayıtları karşılaştırmak suretiyle her daim faal işyerlerini tespit etme imkanına sahiptir. Kaldı ki ilk aşamada kontrol edilen 7428 işyerinden sadece 733 işyerinin faal olmasının makul bir durum olmadığı da aşikardır.

Sonuç olarak Çevre Temizlik Vergisi ve İşyeri Açma İzin Harcının takip ve tahsilinin sağlıklı işleyebilmesi açısından 46.842 işyerinden kontrolü yapılmayan 39.414 işyerinin de birimler arası kayıt karşılaştırmalarının yapılması gerekmektedir.