|
ÖZET: Çevre Temizlik Vergisinin tarh ve tahakkuk süreçlerinde mevzuata uygun hareket edilmediği tespit edilmiştir. 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinde, Belediye Meclisi tarafından gerekli intibak işlemlerinin gerçekleştirilmediği ve bina grup ile derecelerinin hatalı belirlendiği görülmüştür. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun mükerrer 44. maddesi uyarınca, çevre temizlik vergisi, belediye sınırları içinde bulunan binalardan alınmakta olup, bu binaların mükellefleri, kullanım durumuna göre belirlenmektedir.
Verginin hesaplanabilmesi için binaların hangi grup ve dereceye girdiğinin net olarak belirlenmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, belediye meclislerine sosyal ve ekonomik farklılıkları dikkate alarak bina gruplarını belirleme yetkisi verilmiştir. Ancak, Sivaslı Belediye Meclisi’nin bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapmadığı ve bina kullanım şekline göre gerekli kriterlerin göz önünde bulundurulmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, çevre temizlik vergisinin hukuka uygun bir şekilde tarh ve tahakkuk ettirilmesini engellemekte ve bazı mükelleflerden fazla, bazı mükelleflerden ise eksik vergi alınmasına yol açmaktadır. Kamu idaresi, bu konuyla ilgili gerekli çalışmalara başladığını belirtmiştir. İlgili vergi işlemlerinin yasal düzenlemelere uygun olarak yürütülmesi, gelir kaybını önlemek amacıyla çevre temizlik vergisine dair intibak işlemlerinin yapılması ve bina gruplarının belirlenmesinde yalnızca kullanım alanı kriterinin değil, mevzuatta belirtilen diğer kriterlerin de dikkate alınması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Çevre Temizlik Vergisinin Mevzuata Uygun Biçimde Tarh ve Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Çevre temizlik vergisine ilişkin olarak Belediye Meclisince yapılması gereken intibak işlemlerinin yapılmadığı ve bina grup ve derecelerin hatalı belirlendiği; bunlara bağlı olarak çevre temizlik vergisinin mevzuatın öngördüğü biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun mükerrer 44’üncü maddesi ile ihdas edilen çevre temizlik vergisi, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, işyeri ve diğer şekilde kullanılan binalardan alınmaktadır. Söz konusu maddeye göre verginin mükellefi söz konusu binaları kullananlar olup, mükellefiyet binaların kullanımı ile başlamaktadır.
Yasa koyucu tarafından verginin tahakkuk ve tahsilinde ikili bir ayrıma gidilmiş, su ihtiyacını belediyece tesis edilmiş su şebekesinden karşılayan binalar ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar için farklı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelere göre işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisi söz konusu Kanun maddesinde 7 grup ve 5 dereceden müteşekkil olan tarife üzerinden hesaplanarak alınacaktır. Ancak bu hesaplamanın yapılabilmesi için vergi alınacak bir binanın hangi grup ve derece içerisinde yer aldığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede aynı Kanun maddesinde, belediye meclislerine bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etme yetkisi verilmiş, bina gruplarının belirlenmesi için ise Cumhurbaşkanına (Bakanlar Kuruluna) yetki verilmiştir.
Bakanlar Kurulu bu yetkiye dayanarak, 2005/9817 sayılı Karar’ı ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ilişkin grupları aşağıdaki şekilde belirlemiştir.
Tablo 7: Çevre Temizlik Vergisi Bina Grup ve Dereceleri
| BİNA GRUPLARI |
1-Öğrenci sayısı: (Okul,yurt,kreş,dershane, kurs,eğitim merkez, anaokulu, yuva vb. eğitim ve öğretim faaliyeti yapılan binalar.) | 2- Yatak kapasitesi: (Konaklama tesisleri ile hastahaneler ve diğer yataklı sağlık tesislerine ait binalar.) | 3- Kullanım alanı (m2): a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri. |
b) Daimi surette faaliyet gösteren lunapark, panayır, fuar, stadyum, hipodrum, spor salonu gibi yerler ile eşya depolamaya mahsus olan yerler. | 4-Koltuk sayısı: (Sinema, tiyatro, opera, bale vb. biletle girilen koltuklu eğlence yerleri. |
5-Personel sayısı: (1, 2, 3 ve 4 üncü sıradakiler hariç, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetler için kullanılan binalar ile bunlar dışında kalan faaliyetlere mahsus binalar.) |
| I.GRUP | 750’den fazla | 500’den fazla | 1000’den fazla | 5000’den fazla | 2000’den fazla | 300’den fazla |
| II.GRUP | 750-500 | 500-300 | 1000-500 | 5000-4000 | 2000-1500 | 300-200 |
| III.GRUP | 499-250 | 299-150 | 499-250 | 3999-3000 | 1499-1000 | 199-100 |
| IV.GRUP | 249-100 | 149-50 | 249-100 | 2999-2000 | 999-500 | 99-50 |
| V.GRUP | 99-50 | 49-20 | 99-50 | 1999-1000 | 499-250 | 49-10 |
| VI.GRUP | 49-20 | 20’den az | 50’den az | 999-500 | 249-100 | 9-4 |
| VII.GRUP | 20’den az | – | – | 500’den az | 100’den az | 3 ve daha az, konutlar |
Aynı Karar’da belediye meclislerince, mükellefler dikkate alınmaksızın bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılacağı, yapılan intibak işleminin de mükelleflere ilan edileceği belirtilmiştir. Buna göre belediye meclislerinin yukarıda yer alan tablodaki gruplar için ayrı ayrı bina derecelerini belirleyecektir. Söz konusu tabloya göre örneğin, kurs şeklinde kullanılan bir binada, bu binanın hangi grupta yer aldığının tespitinde öğrenci sayısı belirleyici olurken, bu binanın hangi dereceye dâhil olduğu ise belediye meclis kararına göre belirlenecektir. Aynı şekilde, konaklama tesisi olarak kullanılan bir binanın grubu yatak kapasitesine göre değişirken, bu binanın hangi dereceye dâhil olacağı belediye meclisi kararı ile belli edilecektir. Vergi alınacak binaların derece ve grupları bu şekilde belirlendikten sonra, 2464 sayılı Kanun’un mükerrer 44’üncü maddesinde oluşturulan ve aşağıya da alınan tarifeye göre vergi
hesaplanacaktır. Buna göre örneğin, anılan Bakanlar Kurulu Kararına göre 3’üncü grupta; belediye meclis kararına göre 2’nci derece yer alan bir binanın vergisi 6.600 TL olacaktır.
Tablo 8: Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi
| Bina Grupları | 1. Derece | 2. Derece | 3. Derece | 4. Derece | 5. Derece |
| 1. Grup | 20.000 | 17.000 | 13.000 | 11.800 | 9500 |
| 2. Grup | 13.000 | 9500 | 7900 | 6600 | 5800 |
| 3. Grup | 9500 | 6600 | 5800 | 4000 | 3300 |
| 4. Grup | 4000 | 3300 | 2300 | 2000 | 1700 |
| 5. Grup | 2300 | 2000 | 1400 | 1400 | 1180 |
| 6. Grup | 1400 | 1180 | |||
| 7. Grup |
İşyeri ve diğer şekilde kullanılan binalara ilişkin çevre temizlik vergisinin hesaplanmasına ilişkin düzenlemeler yukarıda açıklandığı gibi olmakla beraber, Kurumun söz konusu vergiye ilişkin iş ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde, Sivaslı Belediye Meclisince bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılmasına yönelik bir karar alınmadığı görülmüştür. Bunun yanında, bina gruplarının tespitinde binanın kullanım şekline göre öğrenci sayısı, yatak kapasitesi, kullanım alanı, koltuk sayısı ve personel kriterlerinin esas alınması gerekirken, vergiye tabi bütün binaların kullanım alanına göre mükellefleri tarafından beyan edildiği, Kurumun da buna ilişkin düzeltici bir işlemde bulunmadığı görülmüştür.
Bu durum, çevre temizlik vergisinin hukuka uygun biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmesine engel olduğu gibi, bazı mükelleflerden fazla bazı mükelleflerden eksik vergi alınmasına da neden olmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususa ilişkin gerekli çalışmalara başlandığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, söz konusu vergiye ilişkin iş ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygun yürütülmesini, eksik vergi alınması nedeniyle gelir kaybına uğranılmamasını teminen; çevre temizlik vergisine ilişkin intibak işlemlerinin yapılarak Kanun’da belirtilen yerlerde ilan edilmesi ve verginin bu şekilde hesaplanması, ayrıca bina gruplarının tespitinde sadece kullanım alanı kriterinin alınması uygulamasından vazgeçilerek her binanın kullanım şekline göre mevzuatta belirlenen kriterlere göre hesaplama yapılması gerekmektedir.