|
ÖZET: Çevre Temizlik Vergisi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, mevzuata uygun bir şekilde tarh ve tahakkuk ettirilmemektedir. Belediye Meclisi tarafından belirlenmesi gereken bina gruplarının ve derecelerinin intibakı yapılmadan vergi tahsilatı gerçekleştirilmiş, bu durum bazı mükelleflerden fazla, bazılarından ise eksik vergi alınmasına yol açmıştır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun ilgili maddeleri, çevre temizlik vergisinin hangi binalara uygulanacağını ve bu binaların hangi grup ve dereceye ait olduğunu belirlemekte, belediye meclislerine de bu konuda yetki tanımaktadır.
Bina grupları, öğrenci sayısı, yatak kapasitesi, kullanım alanı gibi kriterlere göre sınıflandırılmakta ve her grup için ayrı dereceler belirlenmektedir. Ancak, mevcut uygulamada, bazı belediyeler bina türlerini 17 grup olarak belirlemiş ve bu durum, vergi tahakkuklarında hatalara neden olmuştur. Sayıştay, bu yanlışlıkların düzeltilmesi gerektiğini vurgulamakta ve kamu idaresinin, çevre temizlik vergisi tahakkuklarını mevzuata uygun bir şekilde yürütmesi gerektiğini belirtmektedir. Sonuç olarak, çevre temizlik vergisinin tahakkuk işlemlerinin, bina türleri ve derecelerinin doğru bir şekilde belirlenmesiyle gerçekleştirilmesi, mükelleflerin fazla veya eksik vergi ödemesinin önüne geçecektir. Bu bağlamda, belediye meclislerinin kararları ve Bakanlar Kurulu’nun belirlediği kriterler doğrultusunda hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Çevre Temizlik Vergisinin Mevzuata Uygun Biçimde Tarh ve Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Çevre temizlik vergisinin Belediye Meclisi tarafından belirlenmesi gereken derece intibakı yapılmadan tahakkuk ettirildiği, buna bağlı olarak bazı mükelleflerden fazla bazılarından eksik vergi tahsilatı yapıldığı görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Çevre temizlik vergisi” başlıklı Mükerrer 44’üncü maddesinde; belediye sınırları içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, iş yeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisine tabi olduğu, vergi mükellefinin binaları kullananlar olduğu ve mükellefiyetin binanın kullanımı ile başlayacağı belirtilmiştir.
Bu bağlamda, bahsi geçen maddenin beşinci fıkrasında yer verilen ve her yıl Tebliğler ile güncellenen tarife dikkate alınarak işyerleri ve diğer şekillerde kullanılan binalar için çevre temizlik vergisi tarh edilmelidir. Tarh edilecek verginin hesabında ise işyerleri için tarifede bulundukları grup ve belediye meclislerince belirlenen dereceye tekabül eden tutarın esas alınması gerekmektedir.
İşyeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisi, Kanun’da 7 grup ve 5 dereceden müteşekkil olan tarife üzerinden hesaplanarak alınacaktır. Ancak bu hesaplamanın yapılabilmesi için vergi alınacak bir binanın hangi grup ve derece içerisinde yer aldığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede aynı Kanun maddesince, belediye meclislerine bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etme yetkisi verilmiş, bina gruplarının belirlenmesi için ise Cumhurbaşkanına (2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda 02.07.2018 tarih ve 700 sayılı KHK ile yapılan değişikliğin yürürlük tarihinden önce Bakanlar Kuruluna) yetki verilmiştir.
Bakanlar Kurulu bu yetkiye dayanarak, 2005/9817 sayılı Karar’ı ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ilişkin grupları aşağıdaki şekilde belirlemiştir.
Tablo 8: Çevre Temizlik Vergisi Bina Grup ve Dereceleri
| BİNA GRUPLARI |
1-Öğrenci sayısı: (Okul,yurt,kre ş,dershane, kurs,eğitim merkez, anaokulu, yuva vb. eğitim ve öğretim faaliyeti yapılan binalar.) |
2- Yatak kapasitesi: (Konaklama tesisleri ile hastahane ler ve diğer yataklı sağlık tesislerine ait binalar.) |
3-Kullanım alanı (m2): a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri. |
b)Daimi surette faaliyet gösteren lunapark, panayır, fuar, stadyum, hipodr um, spor salonu gibi yerler ile eşya depolamaya mahsus olan yerler. | 4-Koltuk sayısı: (Sinema, tiyatro, opera, bale vb. biletle girilen koltuklu eğlence yerleri. | 5-Personel sayısı: (1, 2, 3 ve 4 üncü sıradakiler hariç, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetler için kullanılan binalar ile bunlar dışında kalan faaliyetlere mahsus binalar.) |
| 1.GRUP | 750’den fazla | 500’den fazla | 1000’den fazla | 5000’den fazla | 2000’den fazla | 300’den fazla |
| 2.GRUP | 750-500 | 500-300 | 1000-500 | 5000-4000 | 2000-1500 | 300-200 |
| 3.GRUP | 499-250 | 299-150 | 499-250 | 3999-3000 | 1499-1000 | 199-100 |
| 4.GRUP | 249-100 | 149-50 | 249-100 | 2999-2000 | 999-500 | 99-50 |
| 5.GRUP | 99-50 | 49-20 | 99-50 | 1999-1000 | 499-250 | 49-10 |
| 6.GRUP | 49-20 | 20’den az | 50’den az | 999-500 | 249-100 | 9-4 |
| 7.GRUP | 20’den az | – | – | 500’den az | 100’den az | 3 ve daha az, konutlar |
Aynı Karar’da belediye meclislerince, mükellefler dikkate alınmaksızın bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılacağı, yapılan intibak işleminin de mükelleflere ilan edileceği belirtilmiştir. Buna göre belediye meclisleri yukarıda yer alan tablodaki gruplar için ayrı ayrı bina derecelerini belirleyecektir. Söz konusu tabloya göre örneğin, kurs şeklinde kullanılan bir binada, bu binanın hangi grupta yer aldığının tespitinde Bakanlar Kurulu Kararına göre öğrenci sayısı belirleyici olurken, bu binanın hangi dereceye dâhil olduğu ise belediye meclis kararına göre belirlenecektir. Aynı şekilde, konaklama tesisi olarak kullanılan bir binanın grubu yatak kapasitesine göre değişirken, bu binanın hangi dereceye dâhil olacağı belediye meclisi kararı ile belli edilecektir. Bu şekilde her bir grup için belediye meclisi tarafından alınacak kararla derece intibakı yapılması gerekmektedir.
Vergi alınacak binaların derece ve grupları bu şekilde belirlendikten sonra, 2024 yılı için 30.12.2023 tarih ve 32415 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanan Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği’deki (Seri No: 57) tarifeye göre vergi hesaplanacaktır.
Tebliğ’e göre Büyükşehir belediyeleri dışındaki belediyelerde bulunan işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi tutarları ise aşağıdaki tarifeye göre hesaplanacaktır. Örneğin anılan Bakanlar Kurulu Kararı’na göre 3’üncü grupta olup belediye meclis kararına göre 2’nci derecede yer alan bir binanın vergisi 6.600,00 TL olacaktır.
Tablo 9: Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi
| Bina Grupları |
Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) |
| Bina Grupları |
1. Derece | 2. Derece | 3. Derece | 4. Derece | 5. Derece |
| 1. Grup | 20000 | 17000 | 13000 | 11800 | 9500 |
| 2. Grup | 13000 | 9500 | 7900 | 6600 | 5800 |
| 3. Grup | 9500 | 6600 | 5800 | 4000 | 3300 |
| 4. Grup | 4000 | 3300 | 2300 | 2000 | 1700 |
| 5. Grup | 2300 | 2000 | 1400 | 1400 | 1180 |
| 6. Grup | 1400 | 1180 | |||
| 7. Grup |
İdarenin söz konusu vergiye ilişkin iş ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde Çevre temizlik vergisinin mevzuatta öngörülen bina gruplarına derece intibakı yapılmadan tarh ve tahakkuk ettirildiği görülmüştür. Ayrıca Bakanlar Kurulu Kararı’nda bina türleri 7 grup olarak belirlenmişken İdare tarafından daha önce alınmış bir meclis kararı çerçevesinde bina türleri 17 grup olarak belirlenmiş ve tahakkuklar buna göre yapılmaktadır. Bu uygulama bazı mükelleflerin işyeri türlerinin hatalı belirlenmesine dolayısıyla eksik veya fazla vergi tahakkuk ettirilmesine neden olmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında, ÇTV grup derecelerine ilişkin düzeltici işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak çevre temizlik vergisi tahakkuklarında bina türlerinin ve derecelerinin mevzuatta belirlenen esaslara uygun olarak belirlenmesi ve bu doğrultuda tahakkuk işlemlerinin mükelleflerden eksik veya fazla vergi alınmasına sebep olmayacak şekilde yürütülmesi gerekmektedir.