Çevre Temizlik Vergisinin Mevzuata Uygun Biçimde Tarh ve Tahakkuk Ettirilmemesi (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Çevre Temizlik Vergisi’nin tarh ve tahakkuk süreçlerinde mevzuata uygun hareket edilmediği tespit edilmiştir. 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin, binaların sosyal ve ekonomik farklılıklarını göz önünde bulundurarak hangi grup ve dereceye gireceğini belirlemek için gerekli çalışmaları yapmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, bazı mükelleflerin bina gruplarının hatalı belirlenmesine ve dolayısıyla çevre temizlik vergisinin doğru bir şekilde hesaplanamamasına yol açmıştır.

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun mükerrer 44. maddesi uyarınca, çevre temizlik vergisi, belediye sınırları içinde bulunan binalardan alınmakta ve bu binaların kullanımıyla mükellefiyet başlamaktadır. Verginin tahakkuk ve tahsilatında, su ihtiyacını belediyenin sağladığı şebekeden karşılayan binalar ile diğer bina türleri için farklı düzenlemeler öngörülmüştür. Ancak, bina gruplarının ve derecelerinin belirlenmesi için belediye meclislerine yetki verilmiş olmasına rağmen, Bağcılar Belediye Meclisi tarafından gerekli kararların alınmadığı ve tahakkukların genellikle birinci derece üzerinden yapıldığı gözlemlenmiştir.

Denetim sürecinde yapılan uyarılar sonucunda, 2023 yılı için tarife düzenlemelerinin mevzuata uygun hale getirileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda, çevre temizlik vergisinin yasal düzenlemelere uygun bir şekilde yürütülmesi ve gelir kaybının önlenmesi büyük önem taşımaktadır.

BULGU: Çevre Temizlik Vergisinin Mevzuata Uygun Biçimde Tarh ve Tahakkuk Ettirilmemesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

İdare tarafından, bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğinin tespitine yönelik bir çalışma yapılmadığı ve bazı mülelleflerin bina grup ve dereceleri hatalı belirlendiğinden, çevre temizlik vergisinin mevzuatın öngördüğü biçimde tarh ve tahakkuk ettirilemediği görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun mükerrer 44’üncü maddesi ile ihdas edilen çevre temizlik vergisi, belediye sınırları içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, işyeri ve diğer şekilde kullanılan binalardan alınmaktadır. Söz konusu maddeye göre verginin mükellefi söz konusu binaları kullananlar olup, mükellefiyet binaların kullanımı ile başlamaktadır.
Yasa koyucu tarafından verginin tahakkuk ve tahsilinde ikili bir ayrıma gidilmiş, su ihtiyacını belediyece tesis edilmiş su şebekesinden karşılayan binalar ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar için farklı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelere göre işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisi söz konusu Kanun maddesinde 7 grup ve 5 dereceden müteşekkil olan tarife üzerinden hesaplanarak alınacaktır. Ancak bu hesaplamanın yapılabilmesi için vergi alınacak bir binanın hangi grup ve derece içerisinde yer aldığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede aynı Kanun maddesince, belediye meclislerine bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etme yetkisi verilmiş, bina gruplarının belirlenmesi için ise Cumhurbaşkanına (Bakanlar Kuruluna) yetki verilmiştir.
Bakanlar Kurulu bu yetkiye dayanarak, 2005/9817 sayılı Kararı ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ilişkin grupları aşağıdaki şekilde belirlemiştir.

BİNA GRUPLARI anaokulu, yuva vb. eğitim ve öğretim faaliyeti yapılan binalar.) tesisleri ile hastahaneler ve diğer yataklı sağlık tesislerine ait binalar.) (m2): a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri. lunapark, panayır, fuar,
stadyum, hipodrum, spor salonu gibi yerler ile eşya depolamaya mahsus olan yerler.		 (Sinema, tiyatro, opera, bale vb. biletle girilen koltuklu eğlence yerleri. üncü sıradakiler hariç, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetler için kullanılan binalar ile bunlar dışında kalan faaliyetlere mahsus binalar.)
I.GRUP 750’den fazla 500’den fazla 1000’den fazla 5000’den fazla 2000’den fazla 300’den fazla
II.GRUP 750-500 500-300 1000-500 5000-4000 2000
1500		 300-200
III.GRUP 499-250 299-150 499-250 3999-3000 1499
1000		 199-100
IV.GRUP 249-100 149-50 249-100 2999-2000 999-500 99-50
V.GRUP 99-50 49-20 99-50 1999-1000 499-250 49-10
VI.GRUP 49-20 20’den az 50’den az 999-500 249-100 9-4
VII.GRUP 20’den az – – 500’den az 100’den
az		 3 ve daha az, konutlar

Aynı Karar’da belediye meclislerince, mükellefler dikkate alınmaksızın bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılacağı, yapılan intibak işleminin de mükelleflere ilan edileceği belirtilmiştir. Buna göre belediye meclislerinin yukarıda yer alan tablodaki gruplar için ayrı ayrı bina derecelerini belirleyecektir. Söz konusu tabloya göre örneğin, kurs şeklinde kullanılan bir binada, bu binanın hangi grupta yer aldığının tespitinde öğrenci sayısı belirleyici olurken, bu binanın hangi dereceye dâhil olduğu ise belediye meclis kararına göre belirlenecektir. Aynı şekilde, konaklama tesisi olarak kullanılan bir binanın grubu yatak kapasitesine göre değişirken, bu binanın hangi dereceye dâhil olacağı belediye meclisi kararı ile belli edilecektir. Vergi alınacak binaların derece ve grupları bu şekilde belirlendikten sonra, 2464 sayılı Kanun’un mükerrer 44’üncü maddesinde oluşturulan ve aşağıda yer alan tarifeye göre vergi hesaplanacaktır. Buna göre örneğin, anılan Bakanlar Kurulu Kararına göre 3’üncü grupta; belediye meclis kararına göre 2’nci derecede yer alan bir binanın vergisi 2.375 TL olacaktır.

Tablo 9: 2022 Yı ı Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi ı Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi ı Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi ı Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi ı Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi
Bina Grupları Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL)
Bina Grupları 1. Derece 2. Derece 3. Derece 4. Derece 5. Derece
1. Grup 7500 6125 4750 4250 3500
2. Grup 4750 3500 2875 2375 2125
3. Grup 3500 2375 2125 1500 1187
4. Grup 1500 1187 875 750 612
5. Grup 875 750 525 500 425
6. Grup 500 425 262 237 185
7. Grup 185 146 100 85 62

Yapılan incelemede, Bağcılar Belediye Meclisince bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılmasına ilişkin karar alınmadığı görülmüştür. Yapılan tüm tahakkuk ve tahsilatlar birinci derece üzerinden gerçekleştirilmektedir. Ancak uygulamada bazı tahakkuklarda, bina gruplarının belirlenmesi için ise Bakanlar Kurulu kararına göre olması gereken bina gruplarından farklı gruplar ve kriterler belirlenerek tahakkukların gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. Örnek olarak yatak kapasitesi kriterine göre hesaplanması gereken bazı çevre temizlik vergisi tahakkukları hatalı grup üzerinden hesaplanmış, bir kısmının ise yatak kapasitesi üzerinden hesaplanmayıp metrekare üzerinden hesaplandığı görülmüştür. Aşağıdaki tabloda örnek olarak 3 otele ilişkin hatalı hesaplama gösterilmiştir.
Table 10: Otellerin Çevre Temizlik Vergisinde Yatak Kapasitesi Kriterine Göre Uygulanan ve
Uygulanması Gereken Bina Grupları

Faaliyet Alanı Yatak Sayısı Uygulanan Tahakkuk Grupları 2005/9817 sayılı Karara Göre Tahakkuk Grupları
Konaklama Tesisi 314 1 2
Konaklama Tesisi 55 2 4
Konaklama Tesisi 120 1 4

Bu durum, çevre temizlik vergisinin hukuka uygun biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmesine engel olduğu gibi, bazı mükelleflerden eksik vergi alınmasına da neden olmaktadır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından denetim sürecindeki uyarılar neticesinde 2023 yılına ilişkin tarife düzenleme işlemlerinin mevzuata uygun şekilde gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, söz konusu vergiye ilişkin iş ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygun yürütülmesini ve gelir kaybının engellenmesini teminen, çevre temizlik vergisinin mevzuata uyulması gerekmektedir.