|
ÖZET: Çiğli Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi, 2014 yılında faaliyete geçmesine rağmen, 2022 yılı itibarıyla tamamen atıl duruma gelmiştir. Yapılan denetimlerde, tesisin kapasitesinin etkin bir şekilde kullanılamadığı ve sistemin sık sık arızalandığı tespit edilmiştir. 2020 yılı itibarıyla çamur beslemesi durdurulmuş ve tesis, çeşitli bakım ve onarım ihtiyaçları nedeniyle devre dışı bırakılmıştır. 2021 yılı İzmir İli Çevre Durum Raporu’na göre, Çiğli Arıtma Tesisinden günlük çıkan çamur miktarı 169,59 ton olarak belirlenmiştir.
Çamur kurutma ve çürütme tesisinin, arıtma tesisinden çıkan çamurları işlemek üzere tasarlanmış olmasına rağmen, uyumsuz teknoloji ve sürekli bakım gereksinimleri nedeniyle verimli çalışmadığı anlaşılmaktadır. Kamu İdaresi, tesisin atıl kalmasının nedenleri arasında yüksek bakım maliyetlerini ve sistemin sürekli durdurulma ihtiyacını belirtmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu uyarınca, kamu idarelerinin taşınırların yönetiminde etkinlik ve sorumluluk göstermesi gerekmektedir. Ancak, bu tesisin sadece beş yıl süreyle çalıştırılması ve sonrasında kapatılması, kamu kaynaklarının etkin kullanılmadığını ortaya koymaktadır. |
BULGU: Çiğli Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisinin Etkin Çalıştırılmaması ve Atıl Durumda Kalması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Yapılan incelemelerde Çiğli Atıksu Arıtma Bölgesinde kurulan Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisinin kapasitesi ölçeğinde etkin olarak çalıştırılamadığı ve halihazırda atıl durumda olduğu görülmüştür.
Çiğli Atıksu Arıtma Bölgesinde Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi 01.04.2014 tarihinde faaliyetine başlamış olup 2020 yılının Temmuz ayına dek faaliyette bulunmuş, 2022 yılında ise tamamen görev dışı olarak bırakılmıştır. 11.10.2011 tarihinde ihalesi yapılan 24.513.591,00 TL +14.928.470 Euro bedelli sözleşmesi imzalanan Çiğli Atıksu Arıtma Tesisinde Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi 01.04.2014 tarihinde bir yılı yüklenici kontrolünde olmak üzere işleme alınmıştır.
Tesisinin kapasite raporu incelendiğinde;
• 4 adet kurutucu her biri 200 ton/gün, toplam 800 ton/gün
• 4 adet çürütücü her biri 15.000 m3, toplam 60.000 m3 hacimli. Günlük çürütücü besleme miktarı 625 m3/gün, toplam 2500 m3/gün.
olduğu görülmüş olup söz konusu tesise Nisan 2014 – Temmuz 2020 tarihleri arasında çamur beslemesi yapılmıştır. Temmuz 2020 sonrası tesiste oluşan arızalar nedeniyle sistem kademeli bir şekilde devre dışı bırakılarak Ağustos 2022’de tesis tamamen kapatılmıştır.
Yapılan incelemelerde Çiğli Arıtma Tesisinden bir günde çıkan çamur miktarı 169,59 ton olduğu 2021 yılı İzmir İli Çevre Durum Raporu’nda belirtilmiştir. 2014 yılında faaliyete başlayan ve kapasite olarak arıtma tesisinden çıkan çamurları çürütebilecek olan bu tesis etkin çalıştırılamaması sebebiyle daha fazla çamur sahaları oluşturularak çamur birikiminin arttığı stok edilen çamur büyüklüğünden anlaşılmaktadır.
Kamu İdaresi cevabında seçilen kurutucu teknolojisiyle mevcut çamurun uyumsuzluğu nedeniyle devreye alındığı günden itibaren çeşitli arıza, bakım-onarım ve temizlik ihtiyaçları doğduğu, sistemin kısa sürelerde durdurulup temizleme ihtiyacı nedeniyle kesintisiz bir çalışma sağlanamadığı sonuçta bakım ve onarım maliyetlerinin de yüksek oluşu sebebiyle tesisin atıl bırakıldığı belirtilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 48’inci Mal yönetiminde etkililik ve sorumluluk maddesinde; “Kamu idareleri, taşınırların yönetimi, kaydı, muhafazası ve kullanımından sorumludurlar. Taşınırların özelliğinden veya olağan kullanımından kaynaklanan yıpranma ile usulüne uygun olarak belirlenen firelerden dolayı sorumluluk aranmaz. Kullanılmak üzere taşınır teslim edilen görevliler, taşınırın korunmasından ve taşınıra verilen zararlardan sorumludur. Kamu idareleri, verilen zararların sorumlularına ödettirilmesini sağlamakla yükümlüdür. Kamu idarelerine ait malları edinme, kiralama, tahsis, yönetim, kullanma ve elden çıkarma işlemleri, mevzuatında öngörülen kurallar dahilinde hizmetin amacına uygun olarak verimlilik ve tutumluluk ilkesine göre yapılır. Bu ilkeye aykırı eylem ve işlemlerden doğacak zararlardan, malların yönetimi veya kullanılması hususunda yetki verilenler sorumludur.”,
Ayrıca 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’nci maddesinde; “Her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.” hüküm altına alınmıştır
2560 sayılı Kanun’un “Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 9’uncu maddesinde ise hizmetlerin ekonomik verimlilik ilkelerine göre yürütülmesi için gerekli önlemleri saptamanın yönetim kurulunun görevlerinden olduğu belirtilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere idareler tarafından kamu kaynaklarını kullanırken etkin ve verimlilik ilkelerinin gözetilmesi gerekmekte olup İdarenin büyük kaynak aktarılarak yatırım yaptığı çamur kurutma ve çürütme tesisinin sadece 5 yıl çalıştırılması ve sonrasında arızalanıp kapatılması kamu kaynaklarının kötüye kullanıldığını göstermektedir.
İdare tarafından kaynak aktarılıp işleme alınan tesis sadece beş yıl çalıştırılmış ve 2022 yılından itibaren kapatılmış olup tesisin atıl kalması kamu kaynaklarının etkin olarak kullanılmadığını göstermektedir.