Çocuk Bakımevi (Çocuk Sosyal Tesisi) Hizmeti Ücretlerinin Mevzuata Uygun Olarak Belirlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Çocuk Bakımevi (Çocuk Sosyal Tesisi) Hizmeti Ücretlerinin Mevzuata Uygun Olarak Belirlenmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Belediye tarafından sunulan Çocuk Bakımevi (Çocuk Sosyal Tesisi) hizmetinde, gelirlerin giderleri karşılamadığı, giderlerin Belediye bütçesinden karşılandığı görülmüştür.

01.01.2024 tarihi itibarıyla uygulanmak üzere 01.12.2023 tarih ve 32416 (5. Mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ’in “Kreş ve Çocuk Bakımevleri Ücretleri” başlıklı 5’inci maddesinde; kamu kurum ve kuruluşlarına ait kreş ve çocuk bakımevlerine kabul edilecek devlet memurları ile diğer kamu personelinin her çocuğu için aylık bakım ücretinin asgari 984 TL olarak tespit edildiği belirtilmiş olup, belirlenen asgari aylık ücretin kreş ve çocuk bakımevi hizmetlerinin karşılanmasında yeterli olmadığı durumlarda, kurumların belirlenen ücretin üzerinde bedel tespit etmeye yetkili olduğu ifade edilmiştir.

Aynı Tebliğ’in “Ortak Hususlar” başlıklı 7’nci maddesinin sekizinci fıkrasında; kreş, çocuk bakımevi ve benzeri sosyal tesislerden yararlandırılan o kurum ve kuruluşun emeklisi ile o kurum ve kuruluşun personelinin veya emeklisinin eşleri, üstsoy ve altsoylarına, kurum personeli için belirlenen tarifenin uygulanacağı, diğer kurum ve kuruluşların personeli ve emeklileri ile bunların eşleri, üstsoy ve altsoylarına, kurum personeli için belirlenen tarifenin uygulanacağı, şehitlerin eş, anne, baba ve çocukları ile gaziler, harp ve vazife malulleri ve bunların eş, anne, baba ve çocukları; kamu kurum ve kuruluşlarına ait sosyal tesislerden birlikte gidip gitmediklerine bakılmaksızın bu kurum ve kuruluşların kendi personeline uyguladığı ücret tarifesine göre yararlandırılacağı, dokuzuncu fıkrasında ise kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal tesislerden sekizinci fıkrada yer alanların dışında yararlandırılanlara kurum personeli için belirlenen tarifenin en az %50 fazlasının uygulanacağı belirtilmiştir.

Mezkur maddenin birinci fıkrasında; kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan kreş, çocuk bakımevi ve benzeri sosyal tesislerin işletme giderleri için ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerinden herhangi bir katkıda bulunulmamasının esas olduğu, yirminci fıkrasında kamu kurum ve kuruluşlarınca işletilen kreş ve çocuk bakımevi gibi tesislerin sosyal tesis kapsamında olması nedeniyle, bu tesislerin giderlerine de bütçeden katkıda bulunulmayacağı, dolayısıyla bunların her türlü giderleri kreş ve çocuk bakımevlerinin kendi gelirlerinden karşılanacağı hüküm altına alınmıştır.

Diğer yandan, 08.01.2002 tarih ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen hizmet bedelleri hakkında köklü değişiklikler yapılmış, bir kısım kişi ve kurumların kamu hizmetlerinden faydalanmada diğer kişi ve kurumlardan daha avantajlı olmasının önüne geçilmiştir.

4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Belediyelerin mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulayamayacağı” hükmü ile mezkûr maddenin altıncı fıkrasında; “Bakanlar Kurulu birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir.” hükümleri yer almaktadır.

Kanun’un yayımı tarihinden itibaren Bakanlar Kurulunca çıkarılan muafiyet kararlarında belediye personeli ve yakınlarına, kamu kurum ve kuruluşlarına veya kamuya yararlı dernekler ile vergi muafiyeti tanınan vakıflara özgü genel bir muafiyet kararı bulunmamaktadır.

Belediye tarafından hazırlanacak tarife cetvellerinde sadece genel nitelikte çıkarılan muafiyet kararları ile diğer kanunlarda belirtilen muafiyet hükümlerinin uygulanabilmesi mümkündür. Örneğin şehit aileleri, gaziler ve engelliler için indirimli tarife uygulanması mevzuatta yer almaktadır. Gerek 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde gerekse de 08.02.2002 tarih ve 24665 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2002/3654 sayılı Bakanlar Kurulu Kararında şehit aileleri, gaziler ve engelliler için muafiyet hükmü tanınmış ve bu kişilere her türlü işlemde indirimli ve ücretsiz tarife uygulanabilmesinin önü açılmıştır. Ancak haklarında herhangi bir muafiyet hükmü bulunmayan konularda belediye personeli ve yakınlarına, kamuya yararlı dernek ve vergi muafiyeti tanınan vakıflara, kamu kurum ve kuruluşlarına indirim yapılması veya bu kişi ve kurumlar için indirimli tarife belirlenmesi mümkün değildir.

Bu nedenle; herhangi bir muafiyet hükmü olmadan Belediye Meclisi tarafından belirlenen bir ücret tarifesi uyarınca hizmetin indirimli sunulması hem hukuka aykırılık oluşturmakta hem de belediye gelirlerinde azalmaya sebebiyet vermektedir.

İdareden alınan veriler üzerinde yapılan incelemede çocuk bakım evi için 2024 yılı için Ocak – Temmuz aylarında vatandaş çocuğu için 1.750,00 TL, belediye personeli çocuğu için 1.400,00 TL belirlenen ücretin, 04.07.2024 tarih ve 88 sayılı meclis kararı ile vatandaş çocuğu için 4.500,00 TL’ye çıkarıldığı, personel çocuğuna ise 4.500,00 TL üzerinden %5 indirim uygulandığı, bu haliyle belirlenen ücret tarifesinin Tebliğ’e uygun olmadığı, bu kapsamda yıl içerisinde tesisten yararlanan 245 çocuğun olduğu, bu çocuklardan tarife gereği ücret alındığı, bu nedenle çocuk bakım evlerinden 6.361.793,93 TL gelir tahakkuk ettiği ancak yapılan hesaplamalarla yaklaşık 36.528.000,00 TL gider oluştuğu görülmüştür. Aradaki fark olan 30.166.206,07 TL olan tutar Belediye bütçesinden karşılanmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca idarelerin sunmuş oldukları Çocuk Bakımevi (Çocuk Sosyal Tesisi) hizmetlerinde asgari bir fiyat bulunmaktadır. Ancak sunulan hizmete ait giderlerin gelirleri karşılamadığı durumlarda belirlenen ücretin üzerinde bedel tespit etmeye idarelerin yetkili olduğu ve yapılan giderlere ilişkin bütçeden herhangi bir katkıda bulunulmamasının esas olduğu belirtilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, Belediye Çocuk Bakım Evi (Çocuk Sosyal Tesisi) hizmetleri ile ilgili indirimli tarifeye (belediye personeli) son verildiği, geriye yönelik tüm yıllar için indirim uygulanan belediye personeli tarifesinin (indirimli), indirim farkları aylar itibari ile hesaplanıp ilgililere tahakkuk ve tebliğlerinin yapıldığı ve tahsilatına başlandığı, ayrıca Çocuk Bakımevi hizmeti için yapılan giderlerin (maliyet) karşılanabilmesi için aylık kreş gelirleri tarifesinin maliyet hesabı yapılarak yeniden belirleneceği, gelir-gider farkının ortadan kaldırılacağı, belediye bütçesinden harcama yapılmayacağı ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir.

Sonuç olarak, Belediyenin Çocuk Bakımevi (Çocuk Sosyal Tesisi) hizmetlerine ilişkin ücret tarifesinin, Tebliğ hükümlerine uygun olarak gelirlerin giderleri karşılayabileceği şekilde belirlenmesi ve üretilen mal ve hizmet bedellerinin belirlenmesinde 4736 sayılı Kanun’a aykırı indirimlerin uygulanmaması gerekmektedir.