|
ÖZET: Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) altyapısında önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin CBS verilerinin, il sınırları içinde faaliyet gösteren altyapı ve üst yapı ile ilgili kurumlar tarafından tam olarak sağlanmadığını ortaya koymuştur. Bu durum, CBS’de sayısallaştırma işlemlerinin tamamlanmamasına ve veri eksikliklerine yol açmıştır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu, belediyelerin coğrafi bilgi sistemlerini kurma zorunluluğunu belirtmektedir. Bu sistemler, yerel yönetimlerin ihtiyaçlarını karşılamanın yanı sıra, vatandaşların şikayetlerine hızlı müdahale ve afet yönetiminde de kritik bir rol oynamaktadır.
Denetimlerde, mevcut CBS sisteminin güncelliğini yitirdiği ve özellikle 6 Şubat’taki deprem sürecinde kullanılamadığı belirlenmiştir. Altyapı kuruluşlarından alınan verilerde eksiklikler olduğu, bazı kuruluşların verilerini paylaşmaktan kaçındığı ve belediyenin bu konuda yeterli çaba göstermediği anlaşılmıştır. Ayrıca, CBS altyapısının güncellenmesi için gerekli çalışmaların hâlâ tamamlanmadığı gözlemlenmiştir. Bu bağlamda, CBS altyapısının güçlendirilmesi için numarataj verilerinin güncellenmesi, dış kapı ve iç kapı numara levhalarının yapılması, verilerin TUCBS standartlarına uygun hale getirilmesi gibi adımlar atılmalıdır. Ayrıca, ilçe belediyeleriyle entegrasyon sağlanmalı ve afet yönetim sisteminin devreye alınması gerekmektedir. Bu eksikliklerin giderilmesi, CBS’nin etkinliğini artıracak ve yerel yönetimlerin daha verimli çalışmasını sağlayacaktır. |
BULGU: Coğrafi Bilgi Sisteminde Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), altyapısının incelenmesi sonucunda, il sınırları içerisinde faaliyet gösteren altyapı ve üst yapıya ilişkin kurum ve kuruluşların yapmış oldukları veya yapacakları yeraltı ve yer üstü hat ve benzeri verilerin tamamını Büyükşehir Belediyesine vermediği, bu sebeple CBS’de sayısallaştırılma işlemlerinin tamamlanmadığı ve eksikliklerin bulunduğu görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu’nun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde coğrafî ve kent bilgi sistemlerini kurmak, büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlünden de anlaşılacağı üzere belediyeler coğrafi bilgi sistemlerini kurmak veya kurdurmak zorundadırlar. Bu verileri ilgili yatırımcı kuruluşlardan temin edebilecekleri gibi teyit ve kontrol amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğünden de edinebileceklerdir.
Coğrafi Bilgi Sistemleri, verilerin toplanması, saklanması, analiz edilmesi, kullanıcıya sunulması gibi işlevleri bütünleştiren bir bilgi sistemidir. Doğru ve eksiksiz şekilde üretilmiş CBS verileri yerel yönetimlerin hem kurum içi ihtiyaçlarının karşılanmasında hem de halka karşı görev ve sorumluklarının yerine getirmesinde önemli rol oynamaktadır.
Coğrafi bilgi sistemleri kurumlar arası koordinasyonu da sağlayarak kaynak israfına engel olmanın yanında vatandaş tarafından oluşturulan şikâyetlerde doğru noktaya hızlı ve etkin müdahale imkânı sunmaktadır. Olası afet dönemlerinde büyük önem arz etmektedir.
6 Şubat’ta yaşanan deprem sürecinde mevcut CBS sistemi kullanılamamış olup herhangi bir afet yönetim sistemi olmadığından dolayı, özel bir yazılım firmasının afet bölgelerine ücretsiz olarak sunduğu CBS desteğinden yararlanılmıştır. Mevcut Belediye sisteminde CBS verileri güncelliğini kaybetmiş olup yaşanan afet süreci sonrası herhangi bir CBS çalışması yapılmamıştır.
Yapılan incelemede, ilgili birimlerden Büyükşehir sınırları bazındaki alt yapı kuruluşlarından sahip oldukları hat ve kazı bilgileri istenilmiş ve gelen listelerde bazı kuruluş verilerinin eksik olduğu görülmüştür. Ayrıca bir kısım yatırımcı kuruluşların, hatlarının bilgisini Büyükşehir Belediyesine vermekten imtina gösterdiği ve belediyenin de bu verileri almak için bir çaba sarf etmediği anlaşılmıştır. Kanalizasyon İdaresinin dahi mevcut hat bilgilerinin gerçeği tam olarak yansıtmadığı ve kısmen eksik verilere sahip olduğu görülmüştür.
İdarenin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), altyapısındaki eksikliklere ilişkin 2023 yılı denetimlerinde tespit edilen hususlara ilişkin olarak veri güncelleme çalışmalarının tamamlandığı ancak diğer çalışmaların henüz tamamlanamadığı görülmüştür. İdarenin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ilişkin olarak aşağıdaki tespitler yapılmıştır:
-TELEKOM altyapı verilerinde çalışmalarının,
-TUCBS çalışmalarında aktarım sürecinin,
-TUCBS standartlarına dönüşüm sürecinin,
-Adres ve numaralandırma çalışmalarının,
-AFAD’dan alınan afete maruz bölgelere ilişkin veriler temin edilmiş olup koordinatlandırma ve CBS yazılımına aktarılması sürecinin,
-Harita Genel Müdürlüğünden sayısal yükseklik modeli ve sayısal arazi modeli verileri talep edildiği ancak henüz çalışmalarının,
ise tamamlanmadığı görülmüştür.
CBS sistemine girilen doğru veriler daha doğru analizler yapılmasını temin etmenin yanı sıra kurum hafızasının kayıt altına alınmasını sağlayacak ve ileride yapılacak hataları en aza indirecektir.
Bu kapsamda yapılması gerekenler aşağıda maddeler halinde listelenmiştir:
• CBS alt yapısının olmazsa olmazı numarataj verilerinin güncellenmesi ve mekansal adres kayıt sistemi saha çalışmasının yenilenmesi,
• Dış kapı ve iç kapı numara levhalarının yapılması,
• CBS uygulamasının yeni nesil mobil-web ve masa üstü entegre çalışan bir yapıda olması,
• Birimlerin üretmiş olduğu verilerin TUCBS standartlarında tek sistemde olması ve güncelliğinin sağlanması,
• Alt yapı kurumlarının (Su, Elektrik, Doğalgaz ve Telekom) verilerinin sistemde katmanlar şeklinde var olması,
• İlçe belediyelerinin entegre olabileceği ve onlara da hizmeti verebilecek bir yapının olması,
• Araç takip ve ulaşım sistemlerinin entegre edilebileceği bir yapıya kavuşturulması,
• AYKOME sisteminin CBS alt yapısında takip ve kontrolünün yapılabilmesi,
• Afet yönetim sisteminin olduğu bir CBS uygulamasının devreye alınması.
Kamu idaresince Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) altyapısına ilişkin olarak tespit edilen hususların dikkatle değerlendirildiği, gerekli çalışmaların kararlılıkla yürütüldüğü, bu çerçevede eksikliklerin giderilmesi ve sistemin sürdürülebilirliğinin sağlanması adına tüm ilgili birimlerle eşgüdümlü şekilde çalışıldığı ve sürecin devam ettiği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Coğrafi Bilgi Sistemleri, verilerin toplanması, saklanması, analiz edilmesi, kullanıcıya sunulması gibi işlevleri bütünleştiren bir bilgi sistemidir. CBS sistemine girilen doğru veriler daha doğru analizler yapılmasını temin etmenin yanı sıra kurum hafızasının kayıt altına alınmasını sağlayacak ve ileride yapılacak hataları en aza indirecektir. Bu sebeple belediye CBS verilerini bütün kurum ve kuruşlardan temin etmeli ve kurumlar arası koordinasyonu gerçekleştirerek il genelinde etkin işleyen bir bilgi sistem ağı oluşmasını sağlamalıdır.