|
ÖZET: Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile ilgili denetim raporları, büyükşehir bağlı idaresinin CBS’de eksiklikler ve güncel olmayan veriler barındırdığını ortaya koymaktadır. 2019 tarihli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre, CBS, coğrafi verilerin üretimi, depolanması ve güncellenmesi için gerekli tüm bileşenleri kapsamaktadır. Bu sistemin, belediyeler ve bağlı kuruluşlar tarafından oluşturulması ve sürekli güncellenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ancak yapılan incelemeler, özellikle yağmursuyu hatlarına dair verilerin CBS’de yer almadığını göstermektedir.
İdarenin CBS’de yer almayan bazı altyapı tesislerinin varlığı, büyükşehir belediyesi ve ilçe belediyeleri arasında belirsizliklere yol açmaktadır. Ayrıca, mevcut verilerin çoğunun tahmini olarak belirlendiği ve bazı verilerin sanal olarak girildiği tespit edilmiştir. Bu durum, hatların bakım ve onarım süreçlerinde hatalı veri üretimine neden olmaktadır. Örneğin, risk seviyesi 5 olarak değerlendirilen hatların onarıldığı bilgisi, CBS’deki hatalı verilerle çelişmektedir. Sonuç olarak, idare tarafından CBS’nin güncel ve eksiksiz olduğu iddia edilse de, içme suyu, atıksu ve yağmursuyu hatlarına dair verilerin bazıları eksik veya hatalıdır. Bu nedenle, tahmini konum bilgileri ve güncel olmayan risk seviyelerinin düzeltilmesi, ayrıca yağmursuyu hatlarının ölçümlerinin yapılması ve sisteme entegre edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Coğrafi Bilgi Sisteminde Eksiklikler Bulunması ve Verilerin Güncel Olmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin Coğrafi Bilgi Sisteminde (CBS) bulunmayan altyapı tesisleri olduğu ve bazı verilerin güncel olmadığı görülmüştür.
07.11.2019 tarihli ve 30941 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 49 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesine göre Coğrafi Bilgi Sistemi, her türlü coğrafi verinin; üretilmesi, temini, depolanması, işlenmesi, yönetilmesi, analiz edilmesi, paylaşılması, sunulması ve güncel tutulması için gerekli olan donanım, yazılım, insan kaynağı, standartlar ve yöntemler bütününü ve coğrafi veri, konum bilgisi içeren her türlü veriyi ifade etmektedir. Aynı maddenin devamında Kararname’nin kapsamına dâhil kamu kurum ve kuruluşları sayılırken belediyeler ve bağlı kuruluşlarına yer verildiği görülmektedir.
2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un “görev ve yetkiler” başlıklı 2’nci maddesinde; su ve kanalizasyon idarelerinin temel yetki ve görevlerinin; içme, kullanma ve endüstri suyu ihtiyaçlarının her türlü yeraltı ve yer üstü kaynaklarından sağlanması, dağıtılması, türlü tesisin etüt ve projesinin yapılması veya yaptırılması, kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, yerleşim yerlerinden uzaklaştırılması ve zararsız bir biçimde boşaltma yerine ulaştırılması veya bu sulardan yeniden yararlanılması ve bu amaçla her türlü tesisin etüt ve projesinin yapılması veya yaptırılması şeklinde belirlenmiştir.
8.05.2014 tarihli ve 28994 Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği’nin “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesine göre CBS veri tabanının oluşturulması, mevcut verilerin sayısallaştırılarak veri tabanına aktarılması ve aynı Yönetmelik’in “Su kayıplarını azaltmak üzere alınacak tedbirler” başlıklı 7’nci maddesine göre de büyükşehir belediyelerinin su idarelerince CBS veri tabanının oluşturulması, mevcut verilerin sayısallaştırılarak veri tabanına aktarılması ve sürekli güncellenmesinin sağlanacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere coğrafi bilgi sistemlerinin coğrafi verinin konum bilgisi de dahil her türlü coğrafi veriyi içerecek şekilde tutulacağı, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde su ve kanalizasyon idarelerinin görev ve yetki alanına giren konularda coğrafi bilgi sistemlerinin söz konusu su ve kanalizasyon idareleri tarafından oluşturulacağı, mevcut verilerin sayısallaştırılarak veri tabanına aktarılacağı ve sürekli güncellenmesinin sağlanacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, İdareden yağmursuyu hatlarına ilişkin veriler istenmiş ve 191 mahalde var olduğu bilinen yağmursuyu hatlarının coğrafi bilgi sistemlerinde yer almadığı görülmüştür. Konunun ayrıntısına inildiğinde İdare tarafından CBS’de yer almayan söz konusu hatlardan bir kısmının Büyükşehir Belediyesi ve İSKİ, büyük bir kısmının ilçe belediyeleri tarafından bazı hatların ise varlığının bilindiği ancak kimin tarafından yapıldığının bilinmediği ifade edilmiştir. Yine söz konusu hatların sayısal verilerinin (çap, uzunluk vb.) İdare personeli tarafından ölçülmediğinden tahmini olarak bilindiği tespit edilmiştir.
Bununla birlikte İdarenin içmesuyu hatları ve atıksu hatlarına ilişkin sayısal verilerin bazılarının sanal veri girişi yapılmak suretiyle girildiği ve hatlara ilişkin baca numaraları, metraj ve çapları gibi sayısal veriler ile konum bilgilerinin bulunduğu tespit edilmiştir. Hatlara ilişkin çap, metraj vb. sanal verilerin doğruluğu ile ilgili yapılan incelemelerde, verilerin İdare tarafından gerçekleştirilen hatların bakım, onarım ve görüntüleme ihalelerinden gelen verilerle doğrulandığı ancak bacaların konum bilgilerine ilişkin verilerin İdare tarafından herhangi bir ölçüm yapılmadığından tahmini konumlarının yer aldığı görülmüştür.
Ayrıca İdare tarafından atıksu hatlarında meydana gelen arıza veya doluluk oranı gibi sorunlara ilişkin 1’den 5’e kadar risk derecelendirmesi yapıldığı, 5 seviye riskin acil müdahale gerekli sorun olarak değerlendirildiği ve CBS’de söz konusu boru veya bacanın diğer bir ifade ile hattın kırmızı renklendirme ile işaretlendiği görülmüştür. CBS’de risk seviyesi 5 olarak belirlenen hatlara ilişkin sorun ile ilgili yapılan çalışmalar şube müdürlüklerinden istenilmiş olup 998 adet hattın onarıldığı ve sorunun giderildiği tarafımıza gönderilen bilgilerden anlaşılmıştır. Ancak söz konusu 998 adet atıksu hattının, CBS’de risk seviyesi 5 yani acil müdahale gerekli hat olarak görülmesinden kaynaklı kullanılan sistem hatalı veri üretmektedir.
Bilindiği üzere İdareler tarafından hatların bakımı, onarımı veya başka sebeplerle yapılan kazılar ihaleler kapsamında yaptırılmaktadır. Söz konusu işlerin ihale edildiği yükleniciye kazılacak derinlik vb. değişkenler üzerinden bedel ödenmekte ve kazılan alanlardan çıkarılan molozların döküm sahalarına götürülmesi de yine belirli bir hacim, ağırlık vb. ölçümler üzerinden ödenmektedir. Bu kapsamda çalışma yapılacak hatların konumunun, çap, metraj vb. sayısal verilerinin tam olarak bilinmesi hem mali hem de zaman tasarrufu açısından büyük önem arz etmektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; 2009 yılında İSKİ Altyapı Bilgi Sistemi’nin kurulduğu ve CBS verilerinin oluşturulmasına başlanıldığı, 2009 öncesi yatırımlara ait verilerin, arşivdeki paftalardan sayısallaştırılarak sisteme entegre edildiği, 2009 sonrası altyapı yatırımlarının, İş Sonu Projesi Teknik Şartnamesi’ne uygun biçimde CBS veri tabanına eksiksiz olarak aktarıldığı belirtilerek CBS verilerinin düzenli olarak güncellendiği busebeple Uygulamanın İdare altyapı durumu hakkında doğru ve güncel veri sunacak şekilde çalıştığı ifade edilmiştir. İdare tarafından her ne kadar CBS’nin eksiksiz ve güncel olarak çalıştığı ifade edilse de İdareye ait içme suyu, atıksu ve yağmursuyu hatlarına ilişkin bazı veriler eksik bazı veriler ise hatalı olarak yer almaktadır.
Sonuç olarak; İdare tarafından her ne kadar içmesuyu ve atıksu hatlarına ilişkin alt yapı verilerinin büyük ölçüde CBS’ye aktarıldığı görülse de konum bilgisine ilişkin tahmini ve risk seviyelerine ilişkin güncel olmayan verilerin güncellenmesi, yağmursuyu hatlarına ilişkin sistemde yer almayan hatların ölçümlerinin yapılarak kaydedilmesi gerekmektedir.