|
ÖZET: Coğrafi Bilgi Sisteminin (CBS) kurulumu, 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirtilen bulgulara göre, il belediyesinin sorumluluk alanında henüz gerçekleştirilmemiştir. Bu sistemin eksikliği, coğrafi referanslı bilgilerin elde edilmesi, depolanması, güncellenmesi ve analiz edilmesi gibi kritik süreçlerin etkili bir şekilde yürütülmesini engellemektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi, belediyelerin coğrafi ve kent bilgi sistemlerini kurma yükümlülüğünü açıkça belirtmektedir. Ayrıca, 49 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi’nin kurulması ve yönetimi için gerekli düzenlemeler yapılmıştır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, bu sistemin güvenliğini sağlamak ve sürdürülebilirliğini temin etmekle görevlendirilmiştir. Bakanlık tarafından 2022 yılında gönderilen yazıda, kamu kurumlarının coğrafi verileri standartlara uygun şekilde Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna sunmaları gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, yerel yönetimlerin ürettiği coğrafi verilerin tespit edilmesi ve paylaşılması için gerekli adımların atılması gerektiği ifade edilmiştir. CBS’nin kurulması, belediyenin hizmetlerinin etkinliğini artıracak, kentsel planlamayı kolaylaştıracak ve kaçak yapılaşmanın önlenmesine yardımcı olacaktır. Ayrıca, ulaşım ve trafik yönetimi gibi alanlarda da önemli avantajlar sağlayacaktır. Bu nedenle, coğrafi ve kent bilgi sisteminin kurulumu, kent yönetimi ve hizmetlerin verimli sunumu açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Coğrafi Bilgi Sisteminin Kurulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediye Başkanlığının sorumluluk alanı ile ilgili coğrafi referanslı bilgilerin sayısallaştırılmaları konusunda adım atılmadığı, bu bilgilerin elde edilmesi, depolanması, güncellenmesi, kullanılması, analizi, görüntülenmesi ve izlenmesi için Coğrafi Bilgi Sistemi’nin kurulmadığı görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde coğrafî ve kent bilgi sistemlerinin kurulması veya kurulmasının sağlanması Belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılmıştır.
07.11.2019 tarihli ve 30941 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 49 Sayılı “Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) ve altyapısına ilişkin; kamu kurum ve kuruluşları arasında koordinasyonun sağlanması, hedef ve stratejilerin oluşturulması, coğrafi veri temaları içinde yer alan coğrafi veri ve bilginin üretilmesi ve güncelliğinin sağlanması, yönetilmesi, kullanılması, erişimi, güvenliğinin sağlanması, paylaşılması ve dağıtımına yönelik usul, esas ve standartlar ile bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CK) kapsamında oluşturulan Kurulların, kamu kurum ve kuruluşlarının, gerçek ve tüzel kişilerin görev, yetki ve sorumlulukları belirlenmiştir.
Söz konusu Kararname ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın (ÇŞB) görev ve yetkileri belirlenmiş, bu çerçevede Ulusal Coğrafi Bilgi Platformunu kurmak, yönetmek, güvenliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamakla da görevlendirilmiştir.
ÇŞB, Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğünün 81 il valiliklerine gönderilen 05.07.2022 tarihli ve E-4067609 sayılı yazısı ile;
Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 Sayılı CK da; kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetkileri arasında (Madde 6) “Üretiminden sorumlu oldukları coğrafi verilerin ve veri bilgilerinin standartlara uygun bir şekilde Ulusal Coğrafi Bilgi Platformuna sunulması” yer aldığı,
Ayrıca aynı kararname ile kurulan Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Kurulu’nun 02.09.2021 tarihli toplantısında alınan kararlar arasında “Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından Yerel Yönetimler kapsamında üretilen coğrafi verilerin Aralık 2021 tarihine kadar tespit edilmesi ve Ulusal Coğrafi Veri Paylaşım Matrisine eklenerek 2022 yılındaki ilk Kurul toplantısına onaya sunulmasına” maddesi yer aldığı,
2019-2021 yılı Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) Entegrasyon Projesi kapsamında; yerel yönetimlerce üretildiği tespit edilen coğrafi veriler üzerinden büyükşehir belediyeleri, su ve kanalizasyon idareleri, il belediyeleri ve il özel idareleri için ortak coğrafi veri katmanları belirlenmiş olduğu,
belirtilerek TUCBS ile entegrasyonun sağlanabilmesi için yazıda yer alan verilerin gönderilmesi istenmiştir.
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) projeleri kapsamında bulunan Coğrafi Bilgi Sistemlerinin de 49 No. lu Kararname çerçevesinde kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurulması gerektiği açıktır. Böyle bir sistemin kurularak sağlıklı bilgiye hızlı erişimin sağlanması ile İdare bünyesindeki faaliyetlerin yerine getirilmesi, belirlenen belediye sınırlarına ait konumsal bilgilerin kontrol altına alınarak düzenli bir şekilde işlenmesi ile İdare faaliyetleri hız kazanacaktır.
Belediye açısından, 5393 sayılı Kanun uyarınca coğrafî ve kent bilgi sistemlerinin kurulması ile hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri verileriyle kaçak yapılaşmanın önlenmesi, kentsel arazi kullanım, nazım ve uygulama imar planlarının üretilmesi, yapılaşmanın imar verilerine göre kontrolü, imar izni yapım ve işyeri ruhsatlarının doğru verilere uygun verilmesi, kentin tarihsel ve yeşil dokusunun korunması, emlak vergisinin geoteknik verilere dayalı olarak belirlenmesi ve vergi tahsilâtının mülkiyet verilerinden yararlanılarak yapılabilmesi, ulaşım ve taşıt trafiğinin daha sağlıklı bir şekilde düzenlenmesi hususlarında kolaylık sağlanacak ayrıca trafik hacminin kaza verilerinin analizi ve buna göre ulaşım planlarının hazırlanması ve benzeri önemli konularda kente ait konumsal bilgilerin kontrol altına alınarak düzenli bir şekilde işlenmesi sağlanacak ve belediye hizmetleri ile ilgili gerekli olan sağlıklı bilgiye hızlı bir şekilde erişebilecektir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; gerekli altyapı çalışmalarının yapıldığı ifade edilmiştir.
Buna göre, yukarıda yapılan inceleme ve değerlendirmeler ışığında; kentlerin planlanması, planların uygulanması, taşınmazların coğrafi olarak izlenmesi, kente ait bilgilerin sağlıklı olarak elde edilip depolanması ve bu sayede kent yönetimi ve hizmetlerin verimli olarak sunulmasının sağlanması için coğrafi ve kent bilgi sisteminin kurulması uygun olacaktır.