|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde coğrafi ve kent bilgi sistemlerinin etkin bir şekilde kullanılmadığını ortaya koymaktadır. Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), mekânsal verilerin toplanması, depolanması ve analiz edilmesi gibi işlevleri yerine getirerek, sosyal ve ekonomik sorunların çözümünde önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, mevcut durumda bu sistemlerin yeterince etkin kullanılmadığı ve bu durumun kent yönetimi üzerinde olumsuz etkiler yarattığı gözlemlenmiştir.
Belediyelerin, 5393 sayılı Belediye Kanunu çerçevesinde coğrafi bilgi sistemlerini kurma ve kullanma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu sistemler, kentsel planlamadan altyapı yönetimine kadar birçok alanda verimliliği artırma potansiyeline sahiptir. Ancak, raporda belirtilen bulgular, bu sistemlerin yeterince entegre edilmediğini ve dolayısıyla kent hizmetlerinin etkin bir şekilde sunulamadığını göstermektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, yerel yönetimlerin bu sistemleri daha etkin kullanabilmesi için çeşitli uygulamalar sunmaktadır. Ancak, bu uygulamaların yeterince benimsenmediği ve verilerin ulusal standartlara uygun olarak hazırlanmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, kent bilgi sistemlerinin etkin kullanımı, şehirlerin planlanması ve yönetimi açısından kritik bir öneme sahiptir ve bu alanda daha fazla çaba gösterilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Coğrafi ve Kent Bilgi Sisteminin Etkin Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyeye ait coğrafi referanslı bilgilerin elde edilmesi, depolanması, güncellenmesi, kullanılması, analizi, görüntülenmesi ve izlenmesi için Coğrafi ve Kent Bilgi Sisteminin etkin kullanılmadığı görülmüştür.
Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS); sosyal, ekonomik, çevresel vb. sorunların çözümüne yönelik olarak mekâna/konuma dayalı karar verme süreçlerinde kullanıcılara yardımcı olmak üzere; grafik ve grafik olmayan her tür mekânsal bilginin; toplanması, depolanması, işlenmesi, birbiri ile ilişkilendirilmesi, güncellenmesi, sorgulanması, analiz edilmesi ve sunulması fonksiyonlarını bütünleşik olarak yerine getiren donanım, yazılım, personel ve yöntemlerin oluşturduğu bir sistemdir.
Dünya genelinde GIS (Geographic Information System) olarak adlandırılan bu sistem, gelişmeye dayalı yerel yönetim stratejisinde kentlerin planlanması, planların uygulanması, kentli ve taşınmazların coğrafi olarak izlenmesi gibi alanlarda etkin şekilde kullanılan bir araç haline gelmiş ve kent bazına indirgendiğinde Kent Bilgi Sistemi (KBS) çatısı altında yerini almıştır.
Kent bilgisi, altyapıdan üstyapıya, planlamadan sağlığa, güvenlikten ulaşıma, eğitimden turizme kısaca kent hayatındaki tüm olgulardır. Kurumlarca toplanan, saklanan, paylaşılan ve gerektiğinde kamuya sunulan hizmetlerdeki her bir fonksiyon, kent bilgisiyle doğrudan ilişkilidir. Kent bilgi sistemleri ise kent ve kentliye ait bilgilerin belirli yöntemlerle toplanması uygun yazılım ve donanımlar kullanıp bir veri tabanına aktarılması, veriler arasındaki ilişkilerin kurulması, yönetilmesi ve doğru sorgulamalar oluşturup analizlerin yapılarak kentin her türlü ekonomik, sosyal, kültürel, idari ve diğer hizmetlerinin en iyi şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacı ile kurulan sistemleri ifade etmektedir.
Bahsi geçen coğrafî ve kent bilgi sistemlerinin kurulması veya kurulmasının sağlanması 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Görev, Yetki ve Sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde Belediyenin görev ve yetkileri arasında sayılmaktadır.
Belediye 5393 sayılı Kanun ile verilen bu görevi yerine getirdiği takdirde;
– Hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri verileriyle kaçak yapılaşmanın önlenmesi,
– Kentsel arazi kullanım, nazım ve uygulama imar planlarının üretilmesi,
– Yapılaşmanın imar verilerine göre kontrolü,
– İmar izni yapım ve işyeri ruhsatlarının doğru verilere uygun verilmesi,
– Kentin tarihsel ve yeşil dokusunun korunması,
– Emlak vergisinin geoteknik verilerden yararlanarak belirlenmesi ve vergi tahsilâtının mülkiyet verilerinden yararlanılarak yapılabilmesi,
– Ulaşım ve taşıt trafiğinin daha sağlıklı bir şekilde düzenlenmesi,
sağlanacak ve belediye hizmetleri ile ilgili gerekli olan sağlıklı bilgiye hızlı bir şekilde erişeilebilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü, yerel yönetimlerin planlama, harita, altyapı ve üstyapıya ilişkin faaliyetleri ile ilgili kent bilgi sistemlerinin standartlarının belirlenmesi ve yaygın bir şekilde kullanılmasını teşvik etmekle görevlidir.
Ayrıca, Bakanlığın 04.08.2023 tarih ve E-13882856-570-7063479 sayılı belediyelerle ilgili yazısında;
– Ulusal Akıllı Şehir Platformları,
– E-Belediye Bulut Kent Bilgi Sistemi,
– E-Plan Otomasyon Sistemleri,
bünyesinde bulunan uygulamaların Bakanlık tarafından yürütüldüğü,
Belediyeler tarafından bu uygulamaların etkin kullanılarak, yaşanan afetlerden dolayı şehirlerde dirençliliğin artırılmasının tesis dilmesi zorunlu hale getirilerek akıllı şehir veri altyapısının standart bir yapıya dönüşüm sağlanacağı,
Söz konusu bu uygulamaların Bakanlıkça, belediyelere ücretsiz olarak sunulacağı, bu alanda ilave yazılım, sistem ve donatım yatırımlarına ihtiyaç kalmaksızın mükerrerliliğin önüne geçileceği, kaynak israfının önleneceği, yatırımların veri analizleri ile analitik kararlarla şehir yönetiminde doğru kararlar alınmasına zemin oluşturcağı bahisle Kent Bilgi Sistemi Veri Konsolidasyonu çalışması başlatıldığı,
belirtilmiştir.
Bulut Kent Bilgi Sistemi Veri Konsolidasyonu çalışmalarıyla; başta altyapı verileri olmak üzere kentsel verilerin toplanarak sisteme aktarımı ve veri konsolidasyon işlerinin Belediyelerle müşterek olarak yürütüleceği açıklanmıştır. Bunun için Belediyeler tarafından etkin katılım sağlanması, Belediyelerin mevcut kent bilgi sistemlerini varsa verilerini ulusal standartlara uygun olarak hazırlaması ve görüntülenebilir/indirilebilir olarak servis etmeleri, servis olmaması durumunda Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Bulut Kent Bilgi Sistemi uygulamaları kullanılarak verilerini üretmeleri, çalışmalarda gerekli kolaylığın ve hassasiyetin gösterilmesi istenmiştir.
Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemi Yürütme Kurulu’nun 06.10.2023 tarih ve 2023/1-6 sayılı kararı ile “Akıllı Şehir Veri Modeli” tanımlama dokümanı; Coğrafi Bilgi Sistemleri Hakkında 49 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 9’uncu ve 12’nci maddeleri gereğince 10.01.2024 tarih ve 32425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Bu kapsamda, faaliyetlerinin tamamı bir mekanda gerçekleşen belediyelerin, mekana ilişkin verileri yönetmenin en güçlü aracı olan CBS’den yararlanması gerekli olmaktadır. Safranbolu, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer aldığından Kent Bilgi Sisteminin kullanılması daha fazla önem taşımaktadır.
Kamu İdaresinin cevabında, Safranbolu Belediyesinin Ulusal Akıllı Şehirler Platformuna üyeliğinin bulunduğu; e-Belediye Bulut Kent Bilgi Sistemi ve e-Plan Otomasyon Sistemlerinin aktif olarak kullanıldığı ve Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının Kent Rehberi’nin internet sitesinde yayında olduğu belirtilmiştir. Her ne kadar söz konusu sistemlerin kullanıldığı belirtilmişse de, bulguda açıklandığı üzere, Belediyenin tüm hizmet alanlarına ilişkin kararlarda coğrafi/kent bilgi sisteminin yeterince kullanılamadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, kentlerin planlanması, planların uygulanması, taşınmazların coğrafi olarak izlenmesi, kente ait bilgilerin sağlıklı olarak elde edilip depolanması ve bu sayede kent yönetimi ve hizmetlerin verimli olarak sunulmasının sağlanması için kent bilgi sisteminin etkin uygulanması gerektiği değerlendirilmektedir.