|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemi (KBS) kurmadığını ortaya koymuştur. Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemi, coğrafi verilerin etkin bir şekilde toplanması, depolanması, güncellenmesi ve analiz edilmesi için gerekli donanım, yazılım ve yöntemlerin bir araya getirilmesini ifade eder. Bu sistem, yerel yönetim stratejilerinin geliştirilmesinde kritik bir rol oynar ve kentlerin planlanması, izlenmesi gibi süreçlerde önemli bir araç olarak kullanılır.
Kent bilgi sistemleri, altyapıdan sağlığa, güvenlikten eğitime kadar pek çok alanda kent yaşamına dair bilgilerin toplanmasını ve yönetilmesini sağlar. Bu sistemler, kentsel faaliyetlerin etkin bir şekilde yürütülmesi için gerekli olan bilgilerin hızlı ve güvenilir bir biçimde elde edilmesine olanak tanır. Ancak, mevcut durumda, belediyelerdeki veri temini zorlukları ve organizasyon eksiklikleri, işlemlerin zamanında gerçekleştirilmesini engellemektedir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesi, belediyelerin coğrafi ve kent bilgi sistemleri hizmetlerini yürütme yükümlülüğünü belirtmektedir. Kamu idaresi, tespit edilen eksiklikler için gerekli adımları atacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, kentsel hizmetlerin etkin bir şekilde sunulabilmesi için Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemlerinin kurulması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Coğrafi ve Kent Bilgi Sisteminin Kurulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
5393 sayılı Belediye Kanunu’nda belediyelerin görev ve sorumlulukları arasında sayılan Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemi kurulmadığı görülmüştür.
Coğrafi ve Kent Bilgi Sistemi; her türlü coğrafi referanslı bilginin etkin olarak elde edilmesi, depolanması, güncellenmesi, kullanılması, analizi ve görüntülenmesi için bilgisayar donanımı, yazılımı, personel ve yöntemlerin organize olarak bir araya toplanmasını ifade eder. Dünya genelinde GIS (Geographic Information System) olarak adlandırılan bu sistem, gelişmeye dayalı yerel yönetim stratejisinde kentlerin planlanması, planların uygulanması, kentli ve taşınmazların coğrafi olarak izlenmesi gibi alanlarda etkin şekilde kullanılan bir araç haline gelmiş ve kent bazına indirgendiğinde Kent Bilgi Sistemi (KBS) çatısı altında yerini almıştır.
Kent bilgisi, altyapıdan üstyapıya, planlamadan sağlığa, güvenlikten ulaşıma, eğitimden turizme kısaca kent hayatındaki tüm olgulardır. Kurumlarca toplanan, saklanan, paylaşılan ve gerektiğinde kamuya sunulan hizmetlerdeki her bir fonksiyon, kent bilgisiyle doğrudan ilişkilidir. Kent bilgi sistemleri ise kent ve kentliye ait bilgilerin belirli yöntemlerle toplanması uygun yazılım ve donanımlar kullanıp bir veri tabanına aktarılması, veriler arasındaki ilişkilerin kurulması, yönetilmesi ve doğru sorgulamalar oluşturup analizlerin yapılarak kentin her türlü ekonomik, sosyal, kültürel, idari ve diğer hizmetlerinin en iyi şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacı ile kurulan sistemleri ifade eder.
KBS’ler kentsel faaliyetlerin yerine getirilmesinde en uygun kararı verebilmek için ihtiyaç duyulan, planlama, mühendislik, eğitim, sağlık, emniyet turizm ve benzeri temel hizmetler ile, yönetimsel bilgileri hızlı ve sağlıklı bir şekilde irdelemekte, bilgisayar teknolojisinin yardımıyla, kentin sosyokültürel gelişiminin izlenerek gerekli fiziksel planlama çalışmalarının yönlendirilmesine, kentin alt ve üst yapı tesislerinin bakım-onarım ve yenilenmesine, imar-kadastro-insan-toprak ilişkilerinin kurulmasına, ulaşım-nüfus-suç vb. analizlerin yapılmasına çağdaş bir anlayışla yardımcı olmaktadırlar. Hızla büyüyen ve gelişen kentlerin bugüne ve yarına ilişkin ihtiyaçlarının karşılanabilmesi bakımından, bilgi sistemlerinin kurulması ve önemli bir hizmet aracı olarak düşünülmesi, Türkiye’de de belediyelerin gündemine girmiş bulunmaktadır.
Belediyeler, kent halkının yerel nitelikteki ortak hizmetlerinin yürütülmesinde görevli, yetkili ve sorumludurlar. Yönetimlerde sağlıklı bilgiye hızlı erişimin sağlanması, kentsel faaliyetlerin yerine getirilmesi, kente ait konumsal bilgilerin kontrol altına alınarak düzenli bir şekilde işlenmesi ile mümkün olacaktır. Belediyede İmar ve Şehircilik, Emlak ve İstimlâk ve Fen İşleri Müdürlükleri vb. birimlerdeki konum bilgisine dayalı hizmetlerin yürütülmesi aşamasında, veri temininin zorluğu ve organizasyon eksikliğinden yoğunluk yaşanmakta ve işlemler zamanında yerine getirilememekte, tapu kayıtlarının güncelleştirilmemesinden dolayı emlak vergisi kayıpları meydana gelmektedir.
Gelişen teknoloji ile kentteki konumsal bilgiler, bir araya getirilerek bir bilgisayar ortamında depolanabilmekte ve işlemler bu bilgisayarlar aracılığı ile takip ve organize edilebilmektedir. Bilgi teknolojisi, karar alma sürecinde temel girdileri oluşturan bilgilerin hızlı, güvenilir ve kapsamlı olmasını sağlayarak, karmaşık organizasyonların etkin ve verimli bir biçimde yönetimini kolaylaştırmaktadır. Kent bilgi sistemleri;
• Hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri verileriyle kaçak yapılaşmanın önlenmesi,
• Kentsel arazi kullanım, nazım ve uygulama imar planlarının üretilmesi,
• Yapılaşmanın imar verilerine göre kontrolü,
• İmar izni yapım ve işyeri ruhsatlarının doğru verilere uygun verilmesi,
• Kentin tarihsel ve yeşil dokusunun korunması,
• Emlak vergisinin geoteknik verilerden yararlanarak belirlenmesi ve vergi tahsilâtının mülkiyet verilerinden yararlanılarak yapılabilmesi (dolayısıyla gelirlerin artması),
• Kentsel toprak değer analizleri yapılarak haksız kazancın ve vergi kaybının önüne geçilmesi,
• Ulaşım ve taşıt trafiğinin daha sağlıklı bir şekilde düzenlenmesi,
• Trafik hacminin kaza verilerinin analizi ve buna göre ulaşım planlarının hazırlanması gibi önemli konularda katkı sağlayacaktır.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nda belediyelerin görev ve sorumluluklarını hükme bağlayan 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında Belediyenin, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla, coğrafî ve kent bilgi sistemleri hizmetlerini yapacağı veya yaptıracağı belirtilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, kentsel hizmetlerin verimli sunulmasını sağlayan bir araç olan coğrafi ve kent bilgi sistemlerinin yapılması veya yaptırılması gerekmektedir.