Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alım İşi Kapsamında Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alım İşi Kapsamında Hatalı Uygulamaların Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü tarafından ihale edilen 2023/1349349 ihale kayıt numaralı “Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alım İşi” kapsamında mevzuata aykırı uygulamaların bulunduğu görülmüştür.

Personele Servis Hizmeti ile Yol Ücreti Ödeme İmkanının Birlikte Sağlanması ve Personelin Servis Kullanımına İlişkin Kontrollerin Tam Yapılmaması

İhale kapsamında çalıştırılan personele yol ücreti ödenmesinde izlenen yöntemin suistimale açık olduğu ve bazı durumlarda İdarenin fazladan maliyete katlandığı görülmüştür.

Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alım İşi çözüm merkezlerinde toplam 1.491 personel ile hizmet verilmesine ilişkin olup sözleşme eklerinde her unvan için istenen şartlar ve günlük ücret, prim gibi ödeme kalemleri gösterilmektedir.

İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler” başlıklı 25’inci maddesinde; Sözleşme kapsamında çalıştırılacak her bir personele sözleşme süresince günlük brüt 120,00 TL yemek ücreti ve brüt 100,00 TL yol ücreti olmak üzere nakdi ödeme yapılacağı, ödemenin ücret bordrosunda gösterileceği, yüklenici tarafından aylık 22 gün üzerinden yemek ve yol hesaplanacağı, yemek, yol ücreti, fazla mesai ve prim bedellerinin banka aracılığı ile personele ödeneceği ve bankadan alınan ödeme yaptığına ilişkin belgelerin İdareye ibraz edileceği ifade edilmiştir.

Ayrıca birim fiyat teklif cetvelinde 55 adet servis hizmeti kalemi öngörülmüş olup bu hizmete ilişkin detaylara Teknik Şartname’nin “9. Servis Hizmeti” başlığı altında yer verilmiştir. Buna göre, her lokasyon için mesai başlangıç ve bitiş saatlerine göre ayrı servis hizmeti kalemi belirlenmiştir. Güzergâh ve mesai saat bilgisi ise Teknik Şartname’nin ekinde yer verilen tabloda yer almaktadır. Tablo incelendiğinde; bazı merkezi lokasyonların gösterildiği, maliyetin hesaplanabilmesi için belli bir kilometre bilgisi verildiği fakat personelin tam olarak nereye bırakılacağı hususunun muallakta bırakıldığı anlaşılmıştır. Tablonun bir kısmı örnek olarak aşağıda bulunmaktadır:

Tablo 15: Servis Güzergahlarına İlişkin Tablo

Halkla İlişkiler Şube Müdürlüğü tarafından konuya ilişkin uygulamanın; gündüz vardiyasında çalışan personelin toplu olarak mesai başlangıcında belli merkezlerden alınması ve bu merkezlere bırakılması, gece vardiyasında çalışan personele mesai başlangıcında servis imkânı sunulmaması ancak mesai bitişinde ise isteyen personelin adresine kadar götürülmesi şeklinde yürütüldüğü belirtilmiştir. Ayrıca yol ücretinin her hâlükârda verildiği, sadece gece vardiyası bitişinde servis kullanan kişilerden kesinti yapıldığı ifade edilmiş olup hakediş ödemelerinin de bu doğrultuda yapıldığı görülmüştür.

Yapılan incelemede, servis hizmetinin uygulama detaylarına sözleşme ve eklerinde yer verilmediği, bu sebeple hem yüklenici için bağlayıcı bir unsurun bulunmadığı hem de denetimin zorlaştığı, gece vardiyasında görev alan personelden servis kullananların tespitinin sistemli bir şekilde yapılmadığı ve tutulan listelerin suistimale açık olduğu, adresine kadar bırakılacağı halde servis kullanmak istemeyen personele yol ücretinin tam ödenmesi ve servis hizmet kalemine ilişkin hakediş ödemelerinin de kullanıcı sayısına bakılmaksızın yapılan sefere göre hesaplanması sebebiyle iki kere maliyete katlanıldığı tespit edilmiştir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; servis hizmetinin uygulamasına yönelik bulguda yer alan ifadelere paralel bilgi verilmiştir. Yapılan tespitlere ilişkin açıklama yapılmamış olup sadece yürütülen taşıma hizmetinin tam teşekküllü bir servis hizmeti değil, esnek ve sınırlı kapsamlı bir shuttle organizasyonu olarak değerlendirildiği ve gece servisini kullanan personele ilişkin günlük olarak imza karşılığında kayıt tutulduğu ve bu verilerin İdareye düzenli olarak teslim edildiği ifade edilmiştir.

Bulguda gece servisi hizmetinden yararlananlara ilişkin kayıt tutulmadığı değil, tutulan kayıtların suistimale açık olduğu belirtilmiştir. Sunulan hizmetin adının ne olduğundan ziyade uygulama kaynakların etkin, ekonomik ve verimli kullanılması açısından tekrar değerlendirilmelidir.

Sonuç olarak, yol ücretlerinin personele hangi şartlar altında ödeneceğine ve servis hizmetinin sağlanacağı güzergahların detayına sözleşme eklerinde yer verilmesi, gece vardiyasında görev alan personel arasında servis kullananlara ilişkin listelerin daha sistemli bir şekilde tutulması ve ulaşım maliyetinin daha iyi analiz edilmesi gerekmektedir.

Bazı Unvanlar İçin İstenen Deneyim Süresi Şartının Mevzuata Uygun Olmaması

İhale kapsamında çalıştırılan bazı unvanlar için en az 6 ay süreli deneyim şartı getirildiği görülmüştür.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Personel durumuna ilişkin belgeler” 40’ıncı maddesinin ikinci fıkrasında; çalıştırılacak personelin nitelikleri ve deneyim süresi ile bunları tevsik edecek belgelere ilişkin düzenlemelerin teknik şartnamede yapılacağı, asgari deneyim süresi öngörülmesi halinde, bu sürenin bir yıldan az beş yıldan fazla olmamak üzere idare tarafından belirleneceği ifade edilmiştir.

Yapılan incelemede, Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alımı İşi kapsamında toplamda 28 ayrı unvanda 1514 personel öngörüldüğü, işin teknik şartnamesinde çağrı merkezi operatörü ile çağrı merkezi operatörü (engelli) unvanları için kamu veya özel sektörde en az 6 ay çağrı merkezi deneyimi şartı getirildiği tespit edilmiştir.

Teknik şartnamede öngörülen personel sayısının çağrı merkezi operatörü unvanı için 900, çağrı merkezi operatörü (engelli) unvanı için 30 olduğu dikkate alındığında bu iki unvan için istihdam edilecek personel sayısının toplam sayının %61’ine tekabül ettiği görülmektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; söz konusu işe ilişkin çalışanların işten ayrılma oranının yüksek olması sebebiyle deneyim süresinin 6 ay olarak belirlenmesinin zorunlu olduğu ifade edilmiştir.

Ancak istihdam sağlanacak pozisyonlara ilişkin deneyim süresi belirlenmesi zorunlu olmayıp belirlenmesi halinde mevzuat düzenlemelerine riayet edilmelidir.

Sonuç olarak, teknik şartnamede personel için deneyim süresi öngörmek İdarenin takdirinde olmakla birlikte bu sürenin mevzuata uygun olarak 1 yıl ile 5 yıl arasında belirlenmesi gerekmektedir.

Engelli Personel Sayısının Mevzuatta Öngörülenden Az Olması

İhale kapsamında 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri gereğince çalıştırılması gereken sayıda engelli personelin istihdam edilmediği görülmüştür.

4857 sayılı Kanun’un “Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu” başlıklı 30’uncu maddesinin birinci fıkrasında; elli veya daha fazla işçi çalıştırılan özel sektör iş yerlerinde işverenlerin %3 oranında engelli personel çalıştırmakla yükümlü tutulduğu, aynı il sınırları içinde birden fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısının toplam işçi sayısına göre hesaplanacağı, oranın hesaplanmasında yarıma kadar kesirlerin dikkate alınmayacağı, yarım ve daha fazla olanların tama dönüştürüleceği, iş yerinin işçisi iken engelli hâle gelenlere öncelik tanınacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında ise işverenlerin çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlayacağı ifade edilmiştir.

Mezkûr Kanun’un “Engelli ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık” başlıklı 101’inci maddesinde, bu Kanun’un 30’uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak engelli ve eski hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her engelli ve eski hükümlü ve çalıştırmadığı her ay için 20.901 TL (2024 yılı için) idari para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

Çözüm Merkezi İşletim Hizmet Alımı İşi kapsamında çağrı merkezi hizmeti sunulmaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin ikinci alt bendi gereğince mahalli idareler tarafından yapılan çağrı merkezi hizmetlerine ilişkin alımlar personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak kabul edilmemektedir. Bu sebeple çağrı merkezi hizmet alımı doğrudan temin ile İdarenin iştirak şirketinden değil, ihale ile piyasadan yapılmaktadır. İhalenin sözleşme süresi sona erdiğinde yeni sözleşmenin yüklenicisi değişse bile çalışan personel değişmemekte istihdamda süreklilik sağlanmaktadır. Bu çerçevede, personelin alt işvereni yüklenici firma iken asıl işvereni İdare olmaktadır.

Her ne kadar İdare tarafından teknik şartnamede öngörülen engelli personel sayısı 4857 sayılı Kanun’dahükmedilen asgari orana uygun olsa da istihdam edilen engelli personel sayısıyla ilgili olarak alt işveren kadar asıl işveren olan İdarenin de sorumluluğu bulunmaktadır.

Yapılan incelemede, iş kapsamında istihdam edilen 1176 personelden 29’unun engelli olduğu, bu sayının mevzuatta öngörülenden 6 kişi kadar eksik olduğu tespit edilmiştir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; çağrı merkezi operatörlüğü görevinin yürütülebilmesi için görme ve işitme engelinin olmaması, bilgisayar üzerinde işlem yapılabilmesi için iki elin de kullanabilmesi ve zihinsel bir engelin olmaması gerektiği ifade edilmiştir.

Ancak İdare tarafından hazırlanan Teknik Şartname’de; “Çağrı Merkezi Operatörü İşaret Dili Engelli” pozisyonunda 1 kişi, “Çağrı Merkezi Operatörü Yardımcısı (Engelli)” pozisyonunda 15 kişi ve “Çağrı Merkezi Operatörü (Engelli)” pozisyonunda ise 30 kişi çalıştırılması öngörülmüştür. Şartname’de engelli personele ilişkin belirlemelerin daha açık yapılması önem arz etmektedir. Ayrıca Şartname’de bahsi geçen unvanlar haricinde 25 farklı unvan daha bulunduğundan engelli personelin diğer görevler için de istihdam edilebileceği değerlendirilmektedir.

Sonuç olarak, engelli personel sayısının en az 4857 sayılı Kanun’da belirtilen asgari oranı karşılayacak şekilde arttırılması gerekmektedir.