|
ÖZET: Cumhurbaşkanı izni olmaksızın bazı kişilere toplu taşıma hizmetlerinde ücretsiz yararlanma hakkı tanınması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. Raporda, belirli günlerde toplu taşıma hizmetlerinden yararlanan kişilere, yasal bir dayanak olmaksızın ücretsiz hizmet sunulduğu ve bu bedellerin belediye bütçesinden karşılandığı belirtilmiştir. 4736 sayılı Kanun, kamu kurumlarının ücretsiz veya indirimli tarife uygulamalarını sınırlamakta ve bu tür uygulamaların yalnızca Cumhurbaşkanı kararı ile mümkün olabileceğini vurgulamaktadır.
Kanun çerçevesinde, yaşlılar, engelliler, vazife malulleri, öğrenciler ve basın kartı sahipleri gibi belirli gruplara indirimli veya ücretsiz tarife belirleme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Ancak, bu gruplar dışında kalan bireyler için ücretsiz hizmet sağlanması, yasal düzenlemelere aykırıdır. Öte yandan, geçmişte çeşitli Cumhurbaşkanlığı kararları ile dini bayramlarda ve özel durumlarda toplu taşıma hizmetlerinin ücretsiz sunulması gibi uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak, toplu taşıma hizmetlerinde indirimli veya ücretsiz tarifelerin uygulanabilmesi için, belediyenin Cumhurbaşkanlığı ile gerekli yazışmaları yaparak resmi bir karar alması gerekmektedir. Bu adım, yasal çerçevede hareket edilmesini sağlayacak ve uygulamaların hukuki dayanağını güçlendirecektir. |
BULGU: Cumhurbaşkanı İzni Alınmadan Bazı Kişilerin Toplu Taşıma Hizmetinden Ücretsiz Yararlandırılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Toplu taşıma hizmetlerinden yararlanan bazı kişiler için ücretsiz tarife uygulandığı ve bedellerinin de İdare bütçesinden ödendiği görülmüştür.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 1’inci fıkrasında; belediyeler ve bağlı idarelerince, ürettikleri mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı hükmü bulunmaktadır. Bahse konu kuraldan kimlerin muaf tutulacağı ise Cumhurbaşkanınca (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesinde Bakanlar Kurulunca) belirlenmektedir.
Kanun’un aynı maddesinin devam eden fıkralarında yer alan düzenlemeler ile yaşlı, engelli, vazife malulü, öğrenci ve basın kartı sahibi olan birtakım kişiler için indirimli ve ücretsiz tarife belirlenebileceği hüküm altına alınmıştır. Buna göre, Kanun’da sayılan kişiler dışında indirimli veya ücretsiz tarife belirleme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir.
Bu düzenlemelere rağmen İdarece, mevzuatında yer almadığı halde, Cumhurbaşkanınca alınmış bir karar olmaksızın, bazı günlerde toplu taşıma hizmetlerinden yaralanan tüm kişilere ücretsiz olarak hizmetten yararlanma hakkı tanındığı, söz konusu yararlanmalar karşılığında oluşan geçiş bedellerinin, toplu taşıma işletmecilerine Belediye bütçesinden ödendiği görülmüştür.
4736 sayılı Kanun’un yukarıda zikredilen maddesi gereği kamu kurumları tarafından herhangi bir kişi veya kuruma (kanuni düzenleme ile cevaz verilenler dışında) ücretsiz veya indirimli mal ve hizmet temini yasaklanmıştır. Bu bağlamda, Cumhurbaşkanı kararı olmadıkça milli bayramlarda belirli bir kesime veya tüm kişilere ulaşım hakkının ücretsiz olarak sunulması mümkün bulunmamaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine istinaden, gerek Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi sonrasında Cumhurbaşkanının, gerekse de Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi öncesinde Bakanlar Kurulunun, Kanun’dan muaf tutulacaklara ilişkin çok sayıda kararının bulunduğu görülmektedir. Örneğin; dini bayramlarda otoyollar ile toplu ulaşım hizmetlerinin belirli süreyle ücretsiz olarak kullanılması, pandemi döneminde sağlık çalışanlarının toplu ulaşım hizmetlerinden ücretsiz yararlanması, herhangi bir sağlık güvencesinin olup olmadığına bakılmaksızın tüm kişilerin COVID-19 hastalığının teşhis ve tedavisinde kullanılan kitler ile ilaçlardan ücret alınmadan yararlanmasının sağlanması gibi her konuda ayrı ayrı alınmış Cumhurbaşkanlığı kararlarını görmek mümkündür.
16.12.2021 tarihli ve 31691 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 15.12.2021 tarihli ve 4920 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile belediyelerin ve bağlı idarelerinin, “İnsani Su Hakkı” kapsamında belediye meclislerinin ve genel kurullarının alacağı karar üzerine, hane halkı toplam kullanımının beşte birini aşmayacak şekilde belirleyecekleri ücretsiz veya indirimli su tarifelerinden yararlananların 4736 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaf olması sağlanmıştır.
Yukarıda yer alan örneklerden de görüleceği üzere, Kanun’un 1’inci maddesinden muaf tutulacaklara ilişkin çok sayıda karar yıllar itibarıyla defalarca alınmış ve idarelerince uygulanmıştır. 4736 sayılı Kanun’un emredici hükmü gereğince, Cumhurbaşkanı Kararı olmaksızın İdarenin kendiliğinden aldığı karar neticesinde uyguladığı indirimli veya ücretsiz tarifeler yasal dayanaktan yoksundur.
Kamu idaresi cevabında; dini ve milli bayramlarda Cumhurbaşkanı Kararı olmadıkça ücretsiz toplu taşıma hizmeti verilmeyeceği, böyle bir durum oluşması halinde gerekli yazışmaların yapılarak Cumhurbaşkanı Kararına istinaden işlem tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin uygulamış olduğu söz konusu indirimli veya ücretsiz tarifelere hukuki dayanak kazandırmak adına, İdarenin, Cumhurbaşkanı Kararı alınması için Cumhurbaşkanlığı ile gerekli yazışmaları yapması, alınacak Cumhurbaşkanı Kararına istinaden işlem tesis etmesi isabetli olacaktır.