2018 Yılında Uygulanacak Yeninden Değerleme Oranı Yüzde 14,47 Olarak Belirlendi

1. Giriş

Anayasal düzenlemelerle parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişle birlikte mevzuatta birçok değişiklik yapılmıştır. Bu değişikliklerin en önemlilerinden birisi hukuk sistemimize Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin girmiş olmasıdır.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri her ne kadar değişiklik öncesinde de aynı isimle Anayasada yer alsa da; eski halinde sadece Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’nin yapısına ilişkin düzenlemeler yapılabilmesi nedeniyle; yeni kararnamelerin tamamen farklı nitelikte olduğu söylenebilir ve yukarıda hukuk sistemimize yeni girdiklerinin ifade edilmesinin sebebi bu şekilde izah edilebilir.

Yazımız, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin (CBK) özelliklerinin kısaca sıralanması ve kararnamelere ilişkin Anayasamızda yer alan maddelerin listelenmesi şeklinde kısa bir değerlendirme olacaktır.

2. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Özellikleri

Belirtmek gerekir ki, Önceden kanun hükmünde kararnamelerle (KHK) yapılabilen birçok düzenleme, artık CBK’lar ile yapılabilmektedir. Dolayısıyla CBK’ların mevzuatımıza KHK’lar yerine getirildiği söylenebilir.

Ancak KHK’lar ile CBK’lar arasında bazı farklar bulunmaktadır. Olağanüstü dönem KHK’larını bir kenara bırakacak olursak, KHK çıkarılabilmesi için TBMM’nin Bakanlar Kuruluna yetki kanunu ile izin vermesi gerekmekteydi. Ancak, yeni düzenleme ile Cumhurbaşkanı bu yetkisini doğrundan Anayasadan almakta ve yetki kanununa ihtiyaç duymamaktadır.

Ayrıca, KHK’larla; temel haklar, kişinin hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler dışında her konuda düzenleme yapılabiliyorken (örneğin yargıya ilişkin düzenleme); CBK’lar ile yalnızca yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin konularda düzenleme yapılabilmektedir.

KHK’lar normlar hiyerarşisinde kanunlarla aynı seviyede bulunmaktayken, CBK’la kanunların altında yer almaktadır. Bunu sağlamak amacıyla ve bu paralelde; Anayasada kanunlarla düzenlenmesi öngörülen konuların CBK’larla düzenlenemeyeceği, kanunlarla CBK’ların çelişmesi durumunda Kanunların geçerli olacağı düzenlemelerinin yapıldığı görülmektedir:

  • Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
  • Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.
  • Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır.
  • Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.

KHK çıkarılabilmesi için TBMM’nin yetki vermesi gerektiği düzenlemesine karşın, CBK’ların yetki almadan re’sen çıkarılabilmesi düzenlemesinin; CBK’ların düzenleme alanının KHK’lara kıyasla dar tutulmasıyla dengelenmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır.

Anayasada, CBK’larla yürütme yetkisinin kullanımına ilişkin düzenlemeler yapılabileceği genel hükmü yanında, bu yetkinin bazı alt başlıklarının özellikle düzenlendiği görülmektedir.

Buna göre, Cumhurbaşkanı üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esasları
CBK’larla düzenleyebilecektir.

Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenecektir.

Ayrıca Cumhurbaşkanına kararname ile kamu tüzel kişiliği kurma yetkisi verilmektedir.

3. Anayasada, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine ilişkin yer alan hükümler

Madde 104:

….

Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler.

Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.

Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir.

Kararnameler ve yönetmelikler, yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.

Madde 106:

Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

Madde 108:

Devlet Denetleme Kurulunun işleyişi, üyelerinin görev süresi ve diğer özlük işleri, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

Madde 118:

Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı ve görevleri Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.

Madde 119:

Olağanüstü hallerde Cumhurbaşkanı, olağanüstü halin gerekli kıldığı konularda, 104 üncü maddenin onyedinci fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilen sınırlamalara tabi olmaksızın Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Kanun hükmündeki bu kararnameler Resmî Gazetede yayımlanır, aynı gün Meclis onayına sunulur.

Savaş ve mücbir sebeplerle Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanamaması hâli hariç olmak üzere; olağanüstü hal sırasında çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnameleri üç ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve karara bağlanır. Aksi halde olağanüstü hallerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Madde 123:

Kamu tüzelkişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur.

Madde 124:

Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler.

Madde 137:

Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve suretle çalışmakta olan kimse, üstünden aldığı emri, yönetmelik, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Ancak, üstü emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, emir yerine getirilir; bu halde, emri yerine getiren sorumlu olmaz.

Madde 148:

Anayasa Mahkemesi, kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler ve bireysel başvuruları karara bağlar. Anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Ancak, olağanüstü hallerde (…)[84] ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.

Madde 150:

Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün veya bunların belirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açabilme hakkı, Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere aittir.

Madde 151:

Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açma hakkı, iptali istenen kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya içtüzüğün Resmî Gazetede yayımlanmasından başlayarak altmış gün sonra düşer.

Madde 152:

Bir davaya bakmakta olan mahkeme, uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırsa, Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

Mahkeme, Anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse bu iddia, temyiz merciince esas hükümle birlikte karara bağlanır.

Anayasa Mahkemesi, işin kendisine gelişinden başlamak üzere beş ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak, Anayasa Mahkemesinin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, mahkeme buna uymak zorundadır.

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.

Madde 153:

Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir. İptal kararları gerekçesi yazılmadan açıklanamaz.

Anayasa Mahkemesi bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis edemez. [94]

Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.

İptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda, Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun (…) teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar.

İptal kararları geriye yürümez.

Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazetede hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzelkişileri bağlar.

Madde 161:

Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek tutarın sınırını gösterir. Harcanabilecek tutarın Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle aşılabileceğine dair bütçe kanununa hüküm konulamaz.