|
ÖZET: 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında düzenlenen ekspertiz raporlarının gerekli şartları taşımadığını ve kamu personeli tarafından hazırlanmadığını ortaya koymuştur. Ekonomi Bakanlığı’nın 2005/8391 sayılı kararı, asıl işlem görmüş ürünleri tanımlamakta ve gümrük idaresinin bu ürünler için ekspertiz raporu talep edebileceğini belirtmektedir. Ancak, mevcut raporların çoğu, numune alma, işyeri incelemesi ve laboratuvar analizi gibi önemli şartları yerine getirmeden hazırlanmıştır.
Örneğin, bir süt firmasının peynirde kullandığı tereyağı oranına dair ekspertiz raporu, laboratuvar analizi yapılmadan ve gıda mühendisi yerine makine ve inşaat mühendisi tarafından düzenlenmiştir. Ayrıca, bazı raporlarda, ürünlerin fiili denetimi yapılmadan firmanın sağladığı verilerin doğru kabul edildiği görülmektedir. Bu durum, ekspertiz raporlarının yalnızca kağıt üzerinde kalmasına ve gerçek denetim yapılmadan onay verilmesine yol açmaktadır. Kamu idaresi, bu bulgulara katıldığını ve gerekli incelemelerin yapılması gerektiğini belirtmiştir. Ekspertiz raporlarının, belge süresi içerisinde uzman kişiler tarafından hazırlanması, ürünlerden numune alınması ve gerektiğinde laboratuvar analizinin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Numune alınmasının mümkün olmadığı durumlarda ise yerinde inceleme yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Dahilde İşleme Rejimi (DİR) Kapsamında Asıl İşlem Görmüş Ürünler İçin Düzenlenen Ekspertiz Raporlarının Gerekli Şartları Taşımaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
DİR kapsamında verilen ekspertiz raporlarının gerekli şartları taşımadığı ve kamu personeli tarafından verilmediği görülmüştür.
Ekonomi Bakanlığı 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı’nın “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Asıl İşlem Görmüş Ürün: Dahilde işleme rejimi kapsamında elde edilmesi amaçlanan ürün” olarak tanımlanmıştır.
Aynı Tebliğ’in “Gümrük idaresince yapılacak işlemler” başlıklı 31’inci maddesinde;
“(1) Gümrük idaresince, dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamındaki işlemler; bu Tebliğ, genelgeler, talimatlar ve belgenin özel şartlar bölümünde belirtilen hükümler ile ihracat rejimi ve gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilir.
(2) Gümrük idaresince;
ğ) Dahilde işleme izni kapsamında ihraç edilen işlem görmüş ürünün, ithal edilen eşyadan elde edilmediğine ilişkin karinelerin bulunması halinde, bu ürün için ekspertiz raporu istenebilir.” Denilmiş ve
Aynı Tebliğ’in “EK-3 Dahilde İşleme İzin Belgelerinin Kapatılması İçin Gerekli Bilgi ve Belgeler” başlıklı ekinde;
cc
6- Ekspertiz raporu (Belge süresi içerisinde alınmış, üzerinde ilgili dahilde işleme izin belgesinin tarih ve sayısı belirtilmiş, ilgili en az iki mühendis tarafından imzalanmış ve ilgili birimin yetkilileri tarafından tasdik edilmiş) (***)
(***): Dahilde İşleme İzin Belgesi özel şartlar bölümünde yer alması veya gerek görülmesi halinde istenir. Belge kapsamındaki üretimin kapasite raporu konusu üretimden farklılık gösteren özel bir üretim olması durumunda ekspertiz raporu düzenlenir ve bu durum ekspertiz raporunda belirtilir. Ayrıca, belge kapsamındaki ekspertize konu her bir ithal girdi ile her bir işlem görmüş üründen en az bir numunenin alınması veya numune alınmasının mümkün bulunmadığı durumlarda firma tesisinde inceleme yapılması gerekmekte olup; bu numuneler veya incelenen eşya ile ilgili ithalata ve ihracata ilişkin gümrük beyannamelerinin tarih ve sayılarının ekspertiz raporunda belirtilmesi gerekmektedir. Ekspertiz raporuna konu olan eşyadan alınacak numunenin veya numune alınmasının mümkün bulunmadığı durumlarda firma tesisinde yapılacak incelemenin belge süresi içerisinde yapılması, bu durumun ilgili kurumun yetkilileri tarafından belge süresi içerisinde tasdik edilmiş bir yazıyla (ekspertiz raporu ekinde sunulan) tevsik edilmesi ve numune alınması veya yerinde yapılan incelemeye ilişkin yazı tarihi ile ekspertiz raporunun düzenleme tarihi arasında azami 3 (üç) aylık bir sürenin olması halinde, ekspertiz raporunun belge süresi içerisinde alınması şartı aranmaz.” Hükmü öngörülmüştür.
Ayrıca 2015/2 Tekstil, Konfeksiyon, Deri ve Deri Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi ile 2016/1 Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgelerinde hangi ürünler için ekspertiz raporu isteneceği ve bunun şartları belirlenmiştir.
Söz konusu ekspertiz raporları Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğine (TOBB) bağlı illerdeki sanayi ve ticaret odalarında çalışan personel eliyle düzenlenmektedir. Ancak ekspertiz raporlarının çoğunun numune alma, işyerinde inceleme, laboratuvar analizi yapma vb. birçok şartı sağlanmadan hazırlandığı görülmüştür. Örneğin, bir süt firmasının peynirlerde kullandığı tereyağı oranına ilişkin ekspertiz raporunun herhangi bir laboratuvar analizi yapılmadan verilmiş olup, aynı zamanda söz konusu raporun gıda mühendisi yerine makine ve inşaat mühendisi tarafından hazırlandığı görülmüştür. Ekspertiz raporları bazı belgelerde çok yüksek tutarlar için de verildiğinden işin uzmanları tarafından ayrıntılı analizler yapılmadan verilmemelidir. Örneğin bir elektronik firmasının tek belge üzerinden yaptığı ithalat tutarı 250.000.000 $ ihracat tutarı ise 481.000.000 $’dır.
Ayrıca çoğu ekspertiz raporunda “her ne kadar mamul ürünü incelemesek de, firma tarafından verilen kullanım oranlarının uygun olduğu düşünülmektedir” ibaresi bulunmaktadır. Yani ürünün fiili denetimi yapılmadan ve numune alınmadan firmanın verdiği veriler doğru kabul edilmektedir. Dolayısıyla hazırlanan ekspertiz raporlarının kağıt üzerinde kaldığı, mamul ürünün denetimi yapılmadan onay verilmiş olduğu anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında özetle; bulguya katıldığını, ilgili belgeler bazında gerekli incelemelerin yapılarak zikredilen hükme uygun ekspertiz raporu tevsikinin takibi ve aksi durumda hazırlanan raporların DİR belgesi taahhüt kapatma işlemine esas alınmaması gerektiği yönünde yazı ile ayrıca talimat verildiğini belirtmiştir.
Bu itibarla, ekspertiz raporlarının, belge süresi içerisinde ekspertiz raporuna konu eşyaya ilişkin hammadde ve ürünler ile ilgili uzman tarafından hazırlanması, ürünlerden numune alınması, gerekir ise laboratuvar ortamında analiz ettirilmesi, numune alınmasına imkan bulunmadığı durumlarda ise yerinde inceleme yapmak suretiyle düzenlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.