|
ÖZET: Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında verilen belge ve izinlerin süre uzatımlarında hatalı uygulamalar gözlemlenmiştir. 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Mülga Ekonomi Bakanlığı’nın 2005/8391 sayılı kararına atıfta bulunarak, belge ve izin sürelerinin belirlenmesinde ve uzatılmasında yaşanan sorunları ortaya koymaktadır. Bu karar, belgelerin sürelerinin azami 12 aya kadar belirlenebileceğini ve ek sürelerin sadece belirli koşullar altında verilebileceğini belirtmektedir. Ancak, her yıl eklenen geçici maddelerle, belgelerin süre uzatımlarının gerekçeleriyle uyumsuz bir şekilde uygulandığı anlaşılmaktadır.
Özellikle Covid-19 pandemisi nedeniyle getirilen ek süre düzenlemeleri, geçmiş yıllara ait belgeler için de geçerli kılınarak, 2006’dan itibaren birçok belgenin kapatılmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, belgelerin kapatılmama sebeplerinin yanı sıra, müeyyideli belgelerin bile geçici maddelerle kapatılmadığını göstermektedir. Kamu idaresinin, müeyyideye tabi belgelerin kapatılması yerine ek süre verilmesini tercih etmesi, ihracatı geliştirme amacı taşımakla birlikte, uzun süre bekleyen belgelerin durumunu çözmemektedir. Sonuç olarak, yıllardır kapatılmayan belgelerin mevzuata uygun şekilde kapatılması, süre uzatımlarından yararlanacak firmaların niteliklerinin göz önünde bulundurulması ve uzatım sürelerinin belirli tarihlerle sınırlandırılması gerektiği değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, hem düzenin sağlanmasına hem de ihracatın sürdürülebilirliğine katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Dahilde İşleme Rejimi Kapsamında Verilen Belge ve İzinlerin Sürelerinde Hatalı Uygulamaların Olması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında verilen belge ve izinlerin süre uzatımlarında hatalı uygulamalar görülmüştür.
Mülga Ekonomi Bakanlığı 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı’nın “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Dahilde İşleme İzin Belgesi: İhracat ile ihracat sayılan satış ve teslimlerde gümrük muafiyetli ithalat ve/veya yurt içi alımlara imkan sağlayan Bakanlıkça düzenlenen belgeyi,
Belge: Dahilde işleme izin belgesini,
Belge Süresi: Dahilde işleme izin belgesi üzerinde kayıtlı bulunan ve belge kapsamında ithalat ve/veya ihracat işlemlerinin gerçekleştirileceği ve tüm istisnaların uygulanacağı dönemi,
Belge Süresi Sonu: Belge süresi bitiminin rastladığı ayın son gününü,
…ifade eder.” denilmektedir.
Aynı Karar’ın “Belge/İzin Süreleri ve Ek Süreler” başlıklı 10’uncu maddesinde de;
“Dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izninin süresi sektörüne göre azami 12 (oniki) aya kadar tespit edilebilir.
Ancak, bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğ ile belirlenen faaliyet ve/veya ürünlerin ihracına ilişkin düzenlenen belgelerin/izinlerin süresi, proje süresi kadar tespit edilebilir.
Sürenin başlangıcı, dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izninin tarihidir. Süre sonu ise, belge/izin süresi (ek süre, haklı ve mücbir sebep ile fevkalade hallere ilişkin süreler dahil) bitiminin rastladığı ayın son günüdür.
Dahilde işleme izin belgesi kapsamında ilk ithalatın yapıldığı tarih esas alınmak suretiyle belge süresi azami 3 (üç) ay uzatılır. Belge kapsamında hiç ithalat yapılmaması halinde de belge süresi azami 3 (üç) ay uzatılır. Ayrıca, firmanın belgeli performansı dikkate alınarak dahilde işleme izin belgesine verilecek ek süreler, bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğ ile belirlenir.” hükmü öngörülmüştür.
Aynı Karar’ın 11’inci maddesinde de haklı ve mücbir sebep ile fevkalade hallere ilişkin süre uzatım şartları açıklanmıştır.
2006/12 Dahilde İşleme Rejimi Tebliği’nin “Belge/izin süresi” başlıklı 20’nci maddesinde sektörlere göre sürelerin farklı olabileceği azami 12 aya kadar tespit edilebileceği, “Ek süre müracaatının değerlendirilmesi” başlıklı 22’nci maddesinde ise özel şartlar çerçevesinde yapılabilecek süre uzatımları ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
Süre uzatımlarının yukarıdaki mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılması gerekmektedir. Ancak neredeyse her yıl Tebliğ’e eklenen geçici maddeler ile süre uzatımı verilen yıllar ile ilgisi olmamasına rağmen tüm belge ve izinlere süre uzatımı verildiği anlaşılmaktadır.
Aynı Tebliğ’in Geçici 36’ncı maddesinde;
“(Ek:RG-31/12/2020-31351-5.mükerrer)
(1) Dünya genelinde yaşanan yeni koronavirüs (Covid 19) salgını nedeniyle ihracat taahhütlerini yerine getiremeyen firmalara yönelik olarak, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenmiş ihracat taahhüt hesabı henüz kapatılmamış dahilde işleme izin belgeleri/dahilde işleme izinleri ile ihracat taahhüt hesabı müeyyideli olarak kapatılmış ancak müeyyidesi kısmen de olsa tahsil edilmemiş olan dahilde işleme izin belgelerine/dahilde işleme izinlerine, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 (altı) ay içerisinde Bakanlığa müracaatta bulunulması kaydıyla, bu müracaatın uygun görüldüğü tarihten itibaren belge/izin orijinal süresinin yarısını geçmemek üzere ilave süre verilir.
(2) (Ek:RG-5/11/2021-31650) Dünya genelinde yaşanan yeni koronavirüs (Covid 19) salgını nedeniyle, bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenmiş ihracat taahhüt hesabı henüz kapatılmamış dahilde işleme izin belgeleri/dahilde işleme izinleri ile ihracat taahhüt hesabı müeyyideli olarak kapatılmış ancak müeyyidesi kısmen de olsa tahsil edilmemiş olan dahilde işleme izin belgelerine/dahilde işleme izinlerine, 31/12/2021 tarihine kadar (bu tarih dahil) Bakanlığa müracaatta bulunulması kaydıyla, bu müracaatın uygun görüldüğü tarihten itibaren iki ayı geçmemek üzere ilave süre verilir.” Denilmektedir.
Geçici madde hükmünden görüleceği üzere 2020 ve 2021 yılları için Covid 19 salgını nedeni ile ek süre uzatımları verilmiştir. Yapılan incelemelerde 2006 yılına ait bile onlarca kapatılmamış belge bulunduğu, sonraki yıllara ait (2008-2018) yüzlerce kapatılmamış dosya bulunduğu tespit edilmiştir. Yaklaşık 15 yıldır kapatılmayan bu belgelerin kapatılmama sebepleri olarak; dava açılmış olması, belgeden belgeye satışlar, evrak eksiklikleri, unutulmuş dosyalar, telafi edici ödeme vergisi hesapları, firmaların yükümlülüklerini yerine getirmeyişleri sayılabilir. Burada müeyyideli olarak kapatılması gereken dosyaların bile kapatılmadığı görülmüştür. Daha da önemlisi müeyyideli kapatılması gereken belgelerin bile Tebliğ’e eklenen geçici maddeler ile kapatılmadığı ve müeyyidelerin uygulanmadığı tespit edilmiştir. Örneğin geçici 36’ncı maddeye göre ek süre gerekçesi covid 19 olup, buna göre 2006’dan 2019’a kadarki tüm belge ve izinler için covid 19 gerekçesi ile süre uzatımı verilmiştir. Oysaki covid 19 bu tarihlerden sonra ortaya çıkmıştır. Bu gerekçe ile bu belge ve izinlerin tekrardan aktif hale getirilmesinin açıklaması yoktur. Bu örnek gibi her yıl geçici madde ile geçmişe dönük tüm belge ve izinlere genel bir ek süre verilerek 2006 yılındaki bir dosyaya bile süre uzatımı verilmektedir.
Kamu idaresi cevabında özetle; ihracatı geliştirmek için ihracat yapma kapasitesi devam eden lakin müeyyideye konu belge/izin sahibi firmaların müeyyideye tabi tutularak idari para cezalarının tahsili cihetine gidilmesi yerine ihracatlarını gerçekleştirebilmeleri için ek süre imkanından faydalandırılmalarının tercih edildiğini, ek süre imkânından sadece ek süre tanınması halinde ihracat-ithalat yapabilecek firmaların yararlanabildiğini, diğer taraftan, halihazırda kapatma aşamasında bulunan dahilde işleme izin belgelerinin kapatma işlemlerinin hızlandırılması için yazı yazıldığını, bu çerçevede 2020 yılı öncesinde düzenlenen 449 adet DİİB’in kapatma işleminin başlatıldığını belirtmiş ise de 15 yıl önce açılmış bir belgeye ait dosyanın 2021 yılındaki Covid 19 salgını gerekçesi ile tekrardan açılması ihracatı geliştirmeye yönelik bir uygulama olarak değerlendirilemez.
Bu itibarla, yıllardır müeyyideli olarak kapatılması gereken dosyaların mevzuata uygun şekilde kapatılması, süre uzatımlarından faydalanacak firmaların nitelik olarak süre uzatımı gerekçesi kapsamında olması ve verilecek süre uzatımlarının belirli bir tarih ile sınırlandırılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.