|
ÖZET: Danışmanlık hizmet alımlarına yönelik ihalelerde, teknik puanlamanın mevzuata uygun bir şekilde gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun istisnalar başlıklı maddesi, özelleştirme uygulamaları çerçevesinde alınacak danışmanlık hizmetlerinin bu kanundan muaf olduğunu belirtmektedir. 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun ise, danışmanlık hizmetlerine dair esas ve usullerin belirlenmesini Kamu İhale Kurumu’nun uygun görüşü ile düzenlenmiş yönetmeliklere bırakmıştır.
İhalelere katılan isteklilerin teknik ve mali teklifler sunması gerektiği, teknik değerlendirme kriterlerinin ise ihale şartnamelerinde açıkça belirtilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Ancak mevcut şartnamelerde, puanlama yöntemleri ve kriterlerin nasıl değerlendirileceği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır. Bu durum, ihale komisyonu üyelerinin verdiği puanların nesnel bir temele dayanmamasına yol açmaktadır. Örneğin, proje koordinatörleri için gereken yeterlilikler net bir şekilde tanımlanmadığı için, puanlama sürecinde şeffaflık sağlanamamaktadır. Sonuç olarak, kamu idaresinin, teknik puanlama kriterlerini daha somut ve anlaşılır hale getirmek için çalışmalarına devam edeceği bildirilmiştir. İhale şartnamelerinde, puanlama yöntemlerinin açıkça belirtilmesi, saydamlık ve eşit muamele ilkelerinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Danışmanlık Hizmet Alımlarına İlişkin İhalelerde Teknik Puanlamanın Mevzuata Uygun Şekilde Yapılmaması
2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
Danışmanlık hizmet alımlarına ilişkin ihalelerde ihale komisyonu tarafından gerçekleştirilen teknik puanlamanın mevzuatta düzenlendiği şekilde yapılmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin ilk fıkrasının (c) bendinde, “…özelleştirme uygulamaları için 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanun çerçevesinde yapılacak her türlü danışmanlık hizmet alımları” hükmüne yer verilerek söz konusu özelleştirme uygulamaları için alınacak danışmanlık hizmetlerinin 4734 sayılı Kanun’dan istisna tutulacağı düzenlenmiştir.
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un “Çeşitli hükümler” başlıklı 37’nci maddesinin ilk fıkrasının(b) bendinde, alınacak danışmanlık hizmetlerine ilişkin esas ve usullerin, Kamu İhale Kurumunun uygun görüşü üzerine İdarece çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.
Yukarıda bahsi geçen 4046 Sayılı Kanun Kapsamında Danışmanlık Hizmetleri İhalelerinde Uygulanacak Esas ve Usullere İlişkin Yönetmelik’in “Temel ilkeler” başlıklı4’üncü maddesinde; ‘“İdare, yapacağı danışmanlık hizmet alımı ihalelerinde saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.” denilmiştir.
Mezkûr Yönetmelik’in “Danışman seçimine ilişkin ihale usulü ve esasları” başlıklı 7.1 maddesinde; “İhale Usulü: İhale işin niteliği ve sektörün özelliğine göre İdarece yapılan araştırmalar sonucu deneyim ve nitelikleri de dikkate alınarak tespit edilen, en az üç istekliden yazılı teklif alınarak teknik ve mali teklifler üzerinde görüşmeler yapmak suretiyle gerçekleştirilir. Alınan teklifler teknik ve mali yönlerden değerlendirilerek, teknik ve mali puanların ağırlıklandırılması sonucu birinci gelen teklif sahibine ihale yapılır.” düzenlemesi,
“Teknik değerlendirmede dikkate alınacak kriterler” başlıklı 23’üncü maddesinde, “Danışmanlık hizmet alımı ihalelerinde kullanılacak teknik değerlendirme kriterleri, benzer nitelik ve ölçekteki sözleşmeleri yerine getirme deneyimi, iş için önerilen yöntem, metodoloji, iş planı, takvim, organizasyon yapısı, yönetici kadrosu ile işi yürütecek teknik (kilit) personelin eğitim seviyesi ve mesleki nitelikleri esas alınarak tespit edilir.
Teknik değerlendirme için, danışmanlık hizmeti alınacak işin kapsamı, karmaşıklığı ve önem derecesi dikkate alınarak tam puanlar İdarece belirlenir. İşin özelliğine göre, İdarece hangi kriterlere ve alt kriterlere ne şekilde puan verileceği ile puanlama yöntemi İhale Şartnamesinde somut ve anlaşılabilir olarak açıklanır.” düzenlemesi,
“Teknik puanlama” başlıklı 24’üncü maddesinde ise; “Teknik puanlamanın yapılmasında aşağıda belirtilen süreç izlenir:
Adayların teknik teklifleri her üye tarafından ayrı ayrı incelenerek İhale Şartnamesinde belirtilen kriterlere göre her istekliye ayrı ayrı puan verilir ve bu teknik puanlar Teknik Teklif Üye Değerlendirme Formuna yazılarak imzalanır.
Üyelerin doldurduğu formlar biraraya getirilerek verilen puanlar Teknik Teklif Komisyon Değerlendirme Formuna geçirilir. İstekli bazında komisyon üyelerinin verdiği puanlar toplanarak üye sayısına bölünmek suretiyle isteklilerin teknik puanları bulunur. Teknik puanı İhale Şartnamesinde belirtilen asgari puanın altında kalan istekliler değerlendirme dışında bırakılır…” düzenlemesi yer almaktadır.
Yukarıda yer alan hükümler birlikte değerlendirildiğinde; özelleştirme uygulamaları nedeniyle alınacak danışmanlık hizmetlerinin 4734 sayılı Kanun hükümlerinden istisna tutulduğu, söz konusu alımların usul ve yönteminin 4046 sayılı Kanun’un verdiği yetki çerçevesinde İdarece çıkarılacak Yönetmelikle belirlendiği, bu Yönetmelik gereğince ihaleye katılan isteklilerin mali ve teknik olarak ayrı iki teklif sunduğu, teknik teklifin değerlendirilmesi amacıyla teknik teklif değerlendirme kriterlerinin, bunların alt kriterlerinin, bu kriterlere ne şekilde puan verileceğinin ve puanlama yönteminin ihale şartnamelerinde belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bilahare, sunulan teknik teklifin değerlendirilmesinde ise; ihale komisyonu üyeleri tarafından, ihale şartnamesinde düzenlenen puanlama şekli ve yönteminin esas alınarak isteklilerin teknik tekliflerine puan verileceği ve puanların teknik teklif üye değerlendirme formlarına kaydedileceği, asgari teknik puanı geçemeyen isteklilerin ise değerlendirme dışı bırakılacağı anlaşılmaktadır.
Danışmanlık hizmet alımlarına ilişkin hazırlanan ihale şartnamelerinin incelenmesi neticesinde, “Teknik tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 12.1 maddesinde, teknik değerlendirmeye esas kriterlerin ve bunların alt kriterlerinin düzenlendiği ve bunlar için tam puanların belirlendiği görülmüştür. Ancak, ihale şartnamelerinde söz konusu kriterlere ne şekilde puan verileceği, teklif sahiplerinin hangi durumlarda tam puanları hak edeceği, hangi durumlarda düşük puanda kalacağının belirlenmediği, dolayısıyla puanlamanın ne şekilde yapılacağı ile puanlama yönteminin açık ve somut şekilde teklif sahiplerinin bilgisine sunulmadığı tespit edilmiştir. Ek olarak, komisyon üyeleri tarafından düzenlenen teknik teklif üye değerlendirme formlarında da puanlamanın ne şekilde yapıldığını belirten açık ve somut ifadeler bulunmamaktadır.
Örnek suretiyle izah etmek gerekirse, İdare tarafından söz konusu ihaleler kapsamında İdare ile danışman arasında koordinasyonu sağlayıp işi yürütecek proje koordinatörü ve yedeği alt kriter olarak belirlenmiş olup söz konusu personel için verilecek tam puan ise Yönetmelik’e uygun biçimde şartnamede düzenlenmiştir. Ancak, teklif sahiplerinin teknik teklifleri kapsamında sunduğu proje koordinatörlerinin tam puanı elde etmek için taşıması gereken yeterlikler, deneyimler, mezuniyet durumları gibi unsurlar ise açık ve somut bir şekilde belirlememiş olduğundan komisyon üyeleri tarafından verilen teknik puanlar objektif dayanaktan yoksun kalmıştır.
Yukarıda açıklandığı üzere, Yönetmelik’in 23’üncü maddesi uyarınca açık ve somut bir şekilde puanlama şeklinin düzenlenmemesi 4’üncü maddede belirtilen ve İdarenin sağlamaklasorumlu tutulduğu temel ilkelere de aykırılık teşkil etmektedir. İhalelerde saydamlık ilkesi gereği; ihale şartnamesinde, ihale sürecinde izlenecek hukuki prosedür herhangi bir tereddüde, şüpheye ve müphemliğe meydan bırakmayacak açıklıkta tanımlanmalı ve isteklilerin bilgisine sunulmalıdır. Zira, saydamlığın sağlanamaması durumunda ihale sürecinde güvenilirlik, rekabet ve eşit muamele ilkeleri de tam manasıyla etkin olmayacaktır.
Kamu İdaresi tarafından, bulgu konusu hususa iştirak edilmiş olup Bulguya esas tespitler doğrultusunda teknik puanlama kriterlerinin daha somut, açık ve anlaşılabilir olmasına yönelik İdare tarafından araştırmalar ve çalışmalar yapılmaya devam edileceği bilgisi verilmiştir.
Sonuç itibarıyla, İdare tarafından isteklilerin teknik tekliflerine ne şekilde puan verileceğinin açık ve somut olarak ihale şartnamelerinde mezkûr Yönetmelik’e uygun şekilde belirlenmesi gerekmektedir.