|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, dayanıklı menkul varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların doğrudan giderleştirilmesi tespit edilmiştir. İlgili harcamalar, varlığın değerini artıran, kullanım süresini uzatan ve hizmet kalitesini yükselten nitelikte olmasına rağmen, 630 Giderler Hesabı aracılığıyla kaydedilmiştir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187. maddesi, bu tür harcamaların maddi duran varlıkların kayıtlı değerine eklenmesi gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 04.11.2015 tarihli genel tebliğde de, 52.000,00 TL’yi aşan harcamaların değer artırıcı olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yapılan incelemelerde, belediyeye ait iş makineleri ve araçlar için toplamda 12.839.285,25 TL değer artırıcı harcama yapılmış, ancak bu tutar ilgili hesaplarda izlenmemiştir. Bunun sonucunda, 253 ve 254 no.lu hesaplarda eksiklik, 630 no.lu hesapta ise fazlalık gözlemlenmiştir. İdare, bu harcamaların bakım-onarım niteliğinde olduğunu savunsa da, yerinde yapılan denetimlerde bu harcamaların değer artırıcı olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, dayanıklı menkul varlıklar için yapılan ve değeri artıran harcamaların, ilgili hesaplarda takip edilmesi gerekmektedir. 52.000,00 TL’yi aşan bu tür harcamaların doğrudan giderleştirilmesi yerine, doğru muhasebe kayıtlarıyla izlenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Dayanıklı Menkul Varlıklar İçin Yapılan Değer Artırıcı Harcamaların Doğrudan Giderleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İdarenin mülkiyetinde bulunan dayanıklı menkullere dair o varlığın değerini artıran, kullanım süresini uzatan ve hizmet kalitesini artıran mahiyetteki harcamaların, ilgili menkulün kayıtlı değerine ilave edilmeden 630 Giderler Hesabı vasıtasıyla doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin maddi duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemleri açıklayan 187’nci maddesinde; maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya imal edilen mal veya hizmetlerin imalat maliyetini azaltan her türlü maliyetin, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edileceği ve amortisman hesaplamasında da dikkate alınacağı, bunların haricinde yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamalarının ise gider olarak kaydedileceği ifade edilmiştir.
Diğer yandan, 04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Amortisman ve Tükenme Paylarına ilişkin 47 sıra numaralı Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 4’üncü maddesinde; duran varlıkların amortisman ve tükenme payına tabi değerlerinin maliyet bedeli olacağı, maliyet bedelinin ise, bir varlığın satın alınması, imal edilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamı olacağı, bir varlık için yapılan harcamaların, kayıtlı değerine ilave edilmesi halinde amortisman hesaplamasının varlığın yeni değeri üzerinden yapılacağı belirtilmiştir.
Mezkûr Tebliğ’in “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde ise; hesaplarda kayıtlı dayanıklı menkullerin her biri için 14.000,00 TL’yi aşan harcamaların değer artırıcı harcama olarak kabul edileceği ve ilgili varlığın kayıtlı değerine ilave edilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır. (mevzubahis limit 07.11.2023 tarihinde Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 52.000,00 TL olarak güncellenmiştir)
Yapılan incelemede, Belediyenin sahibi olduğu iş makineleri ve vasıtaların; değerini artıran, faydalanma süresinin uzatan yahut hizmet kalitesini yükselten ve her biri 52.000,00 TL’lik sınırı aşan yekûn 12.839.285,25 TL’lik değer artırıcı harcamanın, 253 no.lu yahut 254 no.lu hesapta izlenmeyerek 630 Giderler Hesabı vasıtası ile doğrudan giderleştirildiği tespit edilmiştir. Bu sebeple; mali tablolarda 253 no.lu hesap 7.278.550,00 TL ve 254 no.lu hesap 5.560.735,25 TL tutarlarında noksan, 630 no.lu hesap ise 12.839.285,25 TL tutarında fazla olarak yer almaktadır.
İdare tarafından verilen cevapta; dayanıklı menkul varlıklar için yapılan harcamaların muhteviyatının bakım-onarım olduğu, bu harcamaların Taşınır Mal Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesine göre değer artırıcı harcama sayılamayacağından mütevellit doğrudan giderleştirildiği ve dayanıklı menkul varlıklar için değer artırıcı olarak yapılacak harcamalarda bulgu doğrultusunda işlem gerçekleştirileceği ifade edilmiştir. Dayanıklı menkul varlık kapsamında olan iş makineleri ve vasıtalar için cari yılda herhangi bir değer artırıcı harcama yapılmadığı belirtilmiş olsa da; yerinde teftiş neticesinde, İdareye ait iş makineleri ve vasıtalar için; üst yapı eklenmesi/yenilenmesi, yeni parçalar ilave edilmesi yahut mevcut parçalarının daha verimli olan yenileriyle değiştirilmesi gibi bakım-onarım harcaması olarak değerlendirilemeyecek, bu varlıkların değerini artıran, faydalanma süresini uzatan veyahut hizmet kalitesini yükselten ve her biri 52.000,00 TL’lik sınırı aşan harcamalar yapıldığı görülmüştür. Mevzubahis dayanıklı menkul varlıklar için yapılan ve değer artırıcı mahiyette olan bu harcamalar ilgili varlık hesaplarında takip edilmeli, 630 Giderler Hesabı kullanılarak doğrudan giderleştirilmemelidir.
Dayanıklı menkul varlıkların değerinin arttırılması, kullanım süresinin uzatılması veyahut hizmet kalitesinin yükseltilmesi saikiyle yapılan ve değer artırıcı gider haddi olan 52.000,00 TL’yi aşan harcamaların, alakalı maddi duran varlık hesaplarında takip edilmesi gerekmektedir.