Demirbaşlar Hesabında Yer Alan Varlıkların Mahiyetinin Belli Olmaması (Sayıştay)

BULGU: Demirbaşlar Hesabında Yer Alan Varlıkların Mahiyetinin Belli Olmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi

Şirketin mali tablolarında yer alan 255 Demirbaşlar Hesabının incelenmesi sonucunda; söz konusu hesapta yer alan bazı kayıtların mahiyetinin ne olduğuna ve fiziki olarak Şirkette bulunup bulunmadığına ilişkin sağlıklı bilgi edinilememiştir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun “Defter tutma yükümlülüğü” başlıklı 64’üncü maddesinin birinci fıkrasında tacirlerin defter tutma yükümlülüğünden detaylı bir şekilde bahsedilmiş; aynı maddenin beşinci fıkrasında bu Kanun’a tabi gerçek ve tüzel kişilerin, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun defter tutma ve kayıt zamanıyla ilgili hükümleri ile aynı Kanun’un 175 ve mükerrer 257’nci maddelerinde yer alan yetkiye istinaden yapılan düzenlemelere uymak zorunda oldukları belirtilmiştir.

Söz konusu yetkiye istinaden Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği 26.12.1992 tarihinde yayımlanmış ve 01.01.1994 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.

Mezkûr Tebliğ’in “II-Düzenlemenin Amacı” başlıklı maddesinde Tebliğ’in amacı, bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolar aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırılması olarak belirtilmiştir.

Aynı Tebliğ’in “V-Tekdüzen Hesap Çerçevesi, Hesap Planı ve Hesap Planı Açıklamaları başlıklı bölümünde; 255 Demirbaşlar Hesabı; “İşletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi maddi varlıkların izlendiği hesap” olarak tanımlanmıştır.

Yapılan incelemelerde, Şirket muhasebe kayıtlarında bulunan, detayı aşağıdaki listede belirtilen demirbaşların mahiyetinin ne olduğu, işletmede fiilen bulunup bulunmadığı ile bu demirbaşlar için ayrılan amortismanların ayrıntılarına ilişkin kanıtlayıcı bilgiye ulaşılamamıştır.

Tablo 4: Muhasebe Kayıtlarında Yer Alan Mahiyeti ve Fiili Durumu Tespit Edilemeyen Demirbaş Kayıtları Listesi

Şirket tarafından verilen cevap ve iletilen belgelerden 2016 yılı ve sonrası dönem için demirbaşların kayıtlarının yapıldığı ve bunların mahiyetinin belli olduğu, demirbaş zimmet tutanaklarının mevcut olduğu anlaşılmıştır. Ancak, 2016 yılından önceki döneme ilişkin toplam 15.074.842,65 TL tutarındaki demirbaşın mahiyetinin ne olduğu ve işletmede fiilen bulunup bulunmadığı hususunda yeterince bilgiye ulaşılamamış, bunların mali tablolarda “N yılı alınan demirbaşlar” şeklinde genel olarak kayıt altına alındığı görülmüştür. Bu durum 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde belirtilen mali tabloların ilgililere sunduğu bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtması ve işletmelerde denetimin kolaylaştırması ilkelerine ve BOBİ FRS finansal raporlama standartlarına aykırılık teşkil etmektedir.

Muhasebenin temel işlevlerinden birisi de fiili durumun mali tablolara yansıtılmasıdır. Söz konusu işlem yapılırken gerçeklik en önemli unsurlardan biridir. Bunula birlikte yapılacak kayıtlar ve ayrılacak amortismanlarda mevzuatta öngörülen ilkelere riayet edilmesi Şirket tablolarının ilgililer tarafından rahatlıkla anlaşılmasını, karşılaştırılmasını ve denetlenebilmesini sağlayacaktır. Bu nedenle mali tablolar hazırlanırken yukarıda bahsedilen ilke ve uygulamalara riayet edilmeli, hatalı işlemler yine muhasebe ilkeleri gözetilerek düzeltilmelidir.