Denizde Toplu Taşıma Hizmet Alım İhalesinde Hatalı Uygulamaların Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Denizde Toplu Taşıma Hizmet Alım İhalesinde Hatalı Uygulamaların Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

Toplu Ulaşım Hizmetleri Şube Müdürlüğü tarafından yapılan 2023/1341242 ihale kayıt numaralı “2024 Yılı Denizde Toplu Taşıma” hizmet alım ihalesi kapsamında yeterlik kriterlerinin eksik belirlendiği ve teknik şartnamede iş kalemi olarak sayılan bazı mal ve hizmet kalemlerine yaklaşık maliyet cetveli ile birim fiyat teklif cetvelinde yer verilmediği görülmüştür.

Yeterlik Kriterinin Eksik Belirlenmesi

Söz konusu ihaleye ait teknik şartnamede deniz taksi çağrı sistemi yazılımı yapılacağı belirtilmiş olmasına karşın bilişim hizmet alımlarında yeterlilik kriteri olarak istenmesi gereken yetki belgelerinin istenmediği görülmüştür.

4734 sayılı Kanun’un “İhaleye katılımda yeterlik kuralları” başlıklı 10’uncu maddesinde, ihaleye katılacak isteklilerden ekonomik ve malî yeterlik ile mesleki ve teknik yeterliklerinin belirlenmesine ilişkin hangi bilgi ve belgelerin istenebileceği hükme bağlanmıştır. Yine aynı maddede, istenilecek bu bilgi ve belgelerden hangilerinin yeterlilik değerlendirmesinde kullanılacağının ihale dokümanında ve ihaleye veya ön yeterliğe ilişkin ilişkin ilân veya davet belgelerinde belirtilmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Aday veya isteklinin mesleki faaliyetini sürdürdüğünü ve teklif vermeye yetkili olduğunu gösteren belgeler” başlıklı 38’inci maddesinin dördüncü fıkrasında da, ihale konusu işin yerine getirilmesi için alınması zorunlu olan ve ilgili mevzuatında o iş için özel olarak düzenlenen sicil, izin, ruhsat vb. belgelerin adaylar veya istekliler tarafından sunulmasına ilişkin hükümlere, ilan ve ön yeterlik şartnamesi veya idari şartnamede yer verileceği düzenlemesi yapılmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliğ’in “Bilişim hizmet alımı ihalelerinde istenecek belgeler” başlıklı 89/A maddesinin;

89/A.1. numaralı bendinde; idarelerce, bilişim hizmet alımı ihalelerine ait idari şartnamelerde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen Kamu Bilişim Yetki Belgesine yer verilmesi gerektiği,

89/A.2 numaralı bendinde; yaklaşık maliyeti maddede belirtilen limit üzerinde kalan danışmanlık hizmetleri dahil hizmet alımı ihalelerinde de yazılım geliştirme, yazılım entegrasyon veya yazılım bakım hizmetleri için idari şartnamede Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından düzenlenen Yazılım Yetki Belgesine yer verilmesi gerektiği,

89/A.5 numaralı bendinde; bilişim hizmetlerini yürütecek alt yüklenicilerin Kamu Bilişim Yetki Belgesine; yazılım geliştirme, yazılım entegrasyon veya yazılım bakım hizmetlerinde, alt yüklenicilik sözleşme bedelinin maddede belirtilen limit üzerinde kalması halinde, alt yüklenicilerin de Yazılım Yetki Belgesine sahip olması gerektiği,

İfade edilmiştir.

Buna göre, bilişim hizmet alımı yapılması halinde Kamu Bilişim Yetki Belgesinin yeterlik kriteri olarak belirlenmesi gerekmektedir. Yönetmelik’te belirtilen limitin üzerinde kalan bir hizmet alım ihalesinde ise ihale şayet yazılım geliştirme, yazılım entegrasyon veya yazılım bakım gibi hizmetleri içeriyorsa bu durumda da yeterlilik kriteri olarak Yazılım Yetki Belgesinin istenmesi zorunludur.

Yapılan incelemede, “2024 Yılı Denizde Toplu Taşıma” hizmet alım ihalesi kapsamına deniz taksi çağrı sistemi kurulumu ve yönetiminin de dahil edildiği, bu sistemin deniz taksi için randevu ve ödeme işlemlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılacak bir yazılım ürünü olduğu, ihalenin yaklaşık maliyetinin Tebliğ’de belirlenen alt limitin üzerinde kaldığı ancak buna rağmen idari şartnamede “Yazılım Yetki Belgesi”nin istenmediği tespit edilmiştir.

Ayrıca ihalenin yüklenicisine ait yazılım yetki belgesinin bulunmadığı ve yeterlik kriterlerinin mevzuata uygun belirlenmesi halinde mevcut yüklenicinin bu kriteri karşılayamayacağı görülmüştür.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; 2025 Yılı Denizde Toplu Ulaşım İhalesi sürecinde değerlendirilmiş ve gerekli düzeltmelerin yapıldığı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, yeterlilik kriterlerinin mevzuatın öngördüğü şekilde belirlenmesi gerekmektedir.

Bazı Mal ve Hizmet Kalemlerine Yaklaşık Maliyet Cetveli ile Birim Fiyat Teklif Cetvelinde Yer Verilmemesi

İhaleye ait teknik şartnamede toplu taşıma hizmeti dışında başka mal ve hizmet kalemlerine de yer verildiği ancak bu iş kalemlerinin yaklaşık maliyet cetvelinde ve birim fiyat teklif cetvelinde yer almadığı görülmüştür.

4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemeyeceği hükmü; “Yaklaşık maliyet” başlıklı 9’uncu maddesinde ise ihale yapılmadan önce idarece, her türlü fiyat araştırması yapılarak katma değer vergisi hariç olmak üzere yaklaşık maliyetin belirleneceği ve dayanaklarıyla birlikte bir hesap cetvelinde gösterileceği hükmü tesis edilmiştir.

Ayrıca Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrası gereği, birim fiyat üzerinden teklif alınan ihalelerde; her bir iş kaleminin miktarını ve gerçekleştirilmesine ilişkin şartları gösteren bir cetvel hazırlanacağı, bu cetvelde; her bir iş kaleminin adı, birimi, birim fiyatı ve bu fiyata dahil olan maliyetler ile varsa diğer unsurların gösterileceği, birim fiyata dahil olan maliyetlerin iş kalemi ile ilgili bütün unsurları içerecek şekilde düzenleneceği ve bu iş kalemine dahil olmayan başka giderlerin öngörülemeyeceği belirtilmiştir.

Yapılan incelemede, “2024 Yılı Denizde Toplu Taşıma” hizmet alım ihalesine ait yaklaşık maliyet ve birim fiyat cetvelinin sadece yapılacak seferlerden oluştuğu, işe ilişkin teknik şartnamede ise toplu taşıma hizmetinin dışında deniz taksi çağrı sistemi kurulumu ve yönetimi ile pazarlama, iletişim ve ilan-tanıtım hizmetleri kapsamında anket, sosyal medya hesap yönetimi, afiş-dış mekân vinyl-fotoğraf-broşür ürünlerinin temini, çalıştay, seminer vb. organizasyonlara katılmak/düzenlemek gibi mal ve hizmet kalemlerinin de iş kapsamına dahil edildiği tespit edilmiştir.

Bahsi geçen iş kalemlerine birim fiyat teklif cetvelinde yer verilmemesi sonucunda bu kalemler için ayrı fiyatlandırma yapılamayacağından bunlara ilişkin tutarlar cetvelde yer alan diğer kalemlere ait tekliflerin içine dahil edilmektedir. Birim fiyat sözleşme ile temin edilecek mal ve hizmetlerde ödenecek hakediş tutarı gerçekleşmeye bağlıdır. Ancak bu ihalede toplu taşıma hizmeti dışında kalan iş kalemleri için ödeme gerçekleşme oranından bağımsız olarak yapılmaktadır. Diğer bir ifadeyle; hakediş ödemeleri, birim fiyat teklif cetvelinde yer alan güzergahlar için sefer başına belirlenen tutarlar üzerinden yapıldığından teknik şartnamede yer verilen diğer iş kalemleri öngörülenden daha az yapılsa veya hiç yapılmasa dahi hakediş bedelinde değişiklik yaratmayacaktır. Kaldı ki, teknik şartnamede öngörülen miktarlar tam olarak gerçekleşse dahi yüklenici tarafından bu kalemler için belirlenen bedeller toplu taşımaya ilişkin iş kalemlerinin içine dahil edildiğinden ilgili mal/hizmet temin edilmeden ücreti ödenmiş olmaktadır.

Ayrıca söz konusu mal ve hizmet kalemlerinin toplu taşıma hizmeti ile doğal bağlantısı da bulunmadığından başka ihaleler ile temin edilmemesi/yaptırılmaması veya mevcut ihalenin kısmi teklife açılmaması da hatalı bir uygulamadır. Aralarında doğal bir bağlantı bulunmayan mal ve hizmet kalemlerinin bir arada ihale edilmesi halinde gerekli kriterlerin karşılanması zorlaştığından istekli olabileceklerin sayısı azalmakta ve rekabet ilkesi zedelenmektedir.

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; gemi tipine göre ve sefer olarak tanımlanan tüm birim fiyatların kullanılacak gemiyi, personeli, yakıtı, durakların işletilmesini, operasyonların yönetilmesini ve bunlara ait diğer giderleri kapsayacak şekilde oluşturulduğu, seminer vb. organizasyonlara katılma/düzenlemeye ilişkin hususun ise yüklenicinin sürdürülebilir enerji politikaları kapsamında bilimsel ve teknolojik gelişmelere uyum sağlaması amacıyla ihaleye dahil edildiği ifade edilmiştir.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; yüklenici için maliyet sayılabilecek her bir iş birim fiyat teklif cetvelinde yer almalıdır. Doğrudan taşımacılık faaliyetine ilişkin kalemler için personel, yakıt vb. giderler dahil teklif verilmesi olağandır. Ancak yeni bir yazılım ürünü ortaya çıkarmak veya pazarlama, iletişim ve ilan-tanıtım hizmetleri kapsamında yukarıda sayılan işlerin yapılması taşımacılık işinin mütemmim cüzü olarak görülemeyeceğinden bu kalemler ayrı bir teklif unsuru olarak kabul edilmelidir.

Sonuç olarak, İdare tarafından yaklaşık maliyet belirlenirken her bir iş kaleminin ayrı ayrı cetvele dahil edilmesi, birlikte ihale edilmesi rekabeti engelleyecek nitelikteki kalemlerin ya ayrı ihale edilmesi ya da ihalenin kısmi teklife açılması gerekmektedir.