Depolanan Madenin Muhasebe Kayıtlarının Bulunmaması (Sayıştay)

BULGU: Depolanan Madenin Muhasebe Kayıtlarının Bulunmaması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi

Osmaneli organize sanayi bölgesi sınırlarında bir yatırımcının hafriyat çalışması esnasında bulunan ve ticarete konu edilen I(a) grubu tüvenan kum-çakıl madeninin bir kısmının İl Özel İdaresince alındığı ve depolandığı ancak depolanan madenin (kumların) muhasebe birimine bildirilmemesi sebebiyle muhasebe kayıtlarının bulunmadığı, depolandığı iddia edilen madenin önemli bir kısmının da nerede olduğuna ilişkin kanıtlayıcı belge bulundurulmadığı görülmüştür.
Bilecik ili Osmaneli ilçesi organize sanayi bölgesi sınırları içerisinde bir girişimcinin fabrika inşaatı amacıyla yaptığı temel açma hafriyat çalışması esnasında 66.546,88 m3 rezervli I(a) grubu tüvenan kum-çakıl medeni ortaya çıkmıştır.
3213 sayılı Maden Kanunu’un “madenler Devletin hüküm ve tasarrufu altında olup, içinde bulundukları arzın mülkiyetine tabi değildir.” hükmünün bulunduğu 4’üncü maddesi ve o tarihte yürürlükte olan Maden Yönetmeliği’nin “Yol, demiryolu, hava limanı, liman, kanal, tünel, toplu konut ve benzeri inşaat çalışmaları ile baraj ve göletlerin su rezervuar alanlarından zorunlu olarak çıkarılan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin, bu projeler kapsamında değerlendirilmesi ve ticarete konu edilmemesi kaydıyla ruhsat veya hammadde üretim izni alınması gerekmeksizin kullanılabilir. Ancak, söz konusu yapı ve inşaat çalışmalarından arta kalan yapı ve inşaat malzemesi veya hafriyat malzemesinin ticarete konu edilmek istenmesi halinde ise bu malzeme proje sahibi tarafından büyükşehir olan illerde valiliğe, diğer illerde il özel idaresine devredilir. Üretilen malzemenin izin alınmadan ticarete konu edilmesi halinde Kanunun 12’nci maddesinin beşinci fıkrası gereğince işlem tesis edilir. Bu fıkra kapsamında çıkarılan malzemenin kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan başka bir proje kapsamında değerlendirilmesinin istenilmesi durumunda valilik tarafından izin verilebilir.” hükmünün bulunduğu “Ruhsata dayalı olmayan üretim” başlıklı 55’inci maddesinin altıncı fıkrası gereği ve Maden Kanunu’nun I(a) Grubu Madenleri İle İlgili Uygulama Yönetmeliği’nin “Ticari amaç taşımayan üretim” başlıklı 18/A maddesinde yer alan “Yol, demiryolu, hava limanı, liman, tünel, toplu konut yapılacak alanlar, kanal, baraj ve göllerin su rezervuar alanı gibi alanlarda, bu yapı ve inşaat çalışmaları sonucunda zorunlu olarak çıkarılan hafriyat malzemesinin, ticarete konu edilmemesi kaydıyla çıkarılması durumunda I (a) Grubu ruhsat veya hammadde üretim izin belgesi alınması zorunlu değildir. Çıkarılan malzeme, projesi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak, söz konusu yapı ve inşaat çalışmalarından arta kalan hafriyat malzemesinin ticarete konu edilmesinin gerekmesi halinde bu malzeme ilgili idareye devredilir. Söz konusu malzeme ilgili idare tarafından ihale edilir, ihale bedeli ilgili idareye gelir kaydedilir.” hükmü gereği söz konusu madenin ticarete konu edilmesinin kararlaştırılması üzerine maden İl Özel İdaresine devredilmiştir. Bunun üzerine İdarece rezerv ve bedel tespiti yapılmıştır. Buna göre 1 m3 işlenmemiş (tüvenan) kum-çakıl madeninin fiyatı 28,55 TL olarak belirlenmiştir. Ancak idarece 3 defa ihaleye çıkılmış olup bu ihalelere katılımcı olmamıştır. Bunun üzerine İdarenin birimlerine yazı yazılarak söz konusu I(a) grubu tüvenan malzemeye ihtiyacı olanların ihtiyaçlarını belirtmeleri istenmiştir. Bu kapsamda İl Özel İdaresinin birimlerinden olan Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğü köy yollarında kullanılmak üzere 10.000 m3, Plan Proje Yatırım ve İnşaat Müdürlüğü Söğüt millet bahçesi ile Edebali türbesi rekreasyon çevre düzenlemesi işlerinde kullanılmak üzere 15.000 m3, bunların dışında Osmaneli Organize Sanayi Bölgesi ihtiyaçları doğrultusunda kullanılmak üzere 24.000 m3 talepte bulunmuştur. 66.546,88 m3 malzemeden kalan 17.546,88 m3, KDV hariç 610.000,00 TL bedelle ihale edilerek sonuçlandırılmıştır.
Yapılan incelemede Osmaneli OSB tüzel kişiliğine verilen 24.000 m3 malzemenin yaklaşık mali değeri 840.000,00 TL olup (bu tutar ihale sonrası oluşan birim fiyattan hesaplanmıştır.) yaklaşık bu tutar kadar İl Özel İdare tarafından OSB tüzel kişiliğine ayni katkıda bulunulmuştur. Ancak bu tutar idare kayıtlarında bulunmamaktadır. Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünce talepte bulunulan 10.000 m3 malzemenin ise İdarenin kendi araçlarıyla belli bir yere taşındığı ve işlerinde kullanılmaya başlandığı ve kalan miktarın durumu, tutanaklarıyla ortaya konulmuştur. Ancak Plan Proje Yatırım ve İnşaat Müdürlüğünce talepte bulunulan 15.000 m3 malzemenin nerede kullanıldığıyla ilgili kanıtlayıcı belge sunulmamıştır. İlgili müdürlükçe yapılan açıklamada 15.000 m3 malzemenin 5.000 m3’ünün Osmaneli Belediye Başkanlığının kamu işlerinde kullanılması için Belediyece alındığı belirtilmiş olsa da Osmaneli Belediyesi tüzel kişiliği ile Bilecik İl Özel İdaresi tüzel kişiliği arasında herhangi bir ortak hizmet projesi olmadığı, buna ilişkin İl Genel Meclisince bir karar alınmadığı görülmüş olup, İl Özel İdaresinin mülkiyetinde olan ve yaklaşık 170.000,00 TL mali değeri bulunan bir malzemenin hangi mevzuata dayanılarak Osmaneli Belediyesine verildiği anlaşılamamıştır. Bunun dışındaki kısmın ise bir madencilik firmasının eleme tesislerinde ince kum haline getirildiği ve buradan İdarenin araçları kullanılmadan farklı yerlere taşındığı, kalan kısmın ise bu firmanın uhdesinde bulundurulduğu ifade edilmiştir. Yapılan incelemede görülmüştür ki, malzemenin ince kum haline getirilmesi, madenin muhafazası ve taşınması için firmaya herhangi bir ücret ödemesi görülmemiştir. Başka bir ifade ile anılan madencilik firmasına, İdareye ait bir malzemenin ücretsiz eleme işi yaptırılmış, malzemenin muhafaza edilmesi sorumluluğu verilmiş, İdarenin Yol ve Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğüne ait kamyon ve iş makinası gibi araçları bulunmaktayken bu malzemeler başka araçlarla taşıtılmıştır.
İdarenin mülkiyetinde bulunan 49.000 m3 tüvenan malzemenin hemen tüketilmeyecek olması sebebiyle belli başlı şantiye alanlarında stoklanan ve zaman zaman buradan kullanılan malzemenin mali değeri bilinmesine rağmen muhasebeye bildirilmediği ve giriş çıkış kayıtlarının tutulmadığı görülmüştür.
Kamu idaresinin cevabında, ayrı bir tüzel kişilik olan Osmaneli Belediyesinin aldığı bildirilen malzemeye yönelik açıklama yapılmış, ancak ortak hizmet projesi kapsamında İdarelerin meclislerince alınan bir karar sunulmamıştır. Bilecik İl Özel İdaresinin mülkiyetinde bulunan bir malzemenin, Bilecik Valiliği’nin de paydaşı olduğu bir projede İl Özel İdaresince değil de Osmaneli Belediyesince verilerek kullanıldığı bildirilmiştir. Cevabın devamında Osmaneli Belediyesi uhdesinde kalan tüvenan malzemenin tazmini/tahsili hususunda gerekli hukuki sürecin İdare tarafından takip edileceği ve bulguda belirtilen hususlara ilişkin olarak İdarenin uhdesinde/sorumluluğunda bulunan ve depolanan kum ve benzeri malzemelerin mevzuatı uyarınca taşınır kayıt işlemleri yapılarak 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabında izlenmesi uygulamasına titizlikle riayet edileceği bildirilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabına ilişkin “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde; bu hesabın kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
Ayrıca taşınır kayıtları ile ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Taşınır Kod Listesinde 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabına ilişkin 12.03.05.05 alt kodunda “Kumlar” adında bir kod da bulunmaktadır.
Sonuç olarak, depolanan kum ve benzeri malzemelerin mevzuatı uyarınca taşınır kayıt işlemleri yapılarak 150 İlk Madde ve Malzemeler Hesabında izlenmesi gerekmektedir.