Depozito Katılım Bedeli Olarak Tahsil Edilen Tutarların İlgili Dönemine Ait Gelir Hesaplarıyla İlişkilendirilmemesi (Sayıştay)

BULGU: Depozito Katılım Bedeli Olarak Tahsil Edilen Tutarların İlgili Dönemine Ait Gelir Hesaplarıyla İlişkilendirilmemesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Depozito yönetim sistemine ilişkin olarak zorunlu depozito uygulaması kapsamına alınan ürünler için bu ürünleri piyasaya sürenlerden tahsil edilen depozito katılım bedellerinin, Ajans tarafından tahsil edildiği döneme ait gelir hesaplarıyla ilişkilendirilmediği görülmüştür.

tarih ve 31350 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Ajansın faaliyetleri” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, “Depozito yönetim sistemini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; ilgili tarafların depozito yönetim sistemine dâhil olmasını sağlamak ve bunların yükümlülüklerini belirlemek ile Bakanlıkça belirlenen depozito bedeli, ücret ve teminatları almak ve iade etmek.” Ajansın faaliyetleri arasında yer almaktadır.

11.08.1983 tarih ve 18132 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun “Geri kazanım katılım payı” başlıklı Ek 11’inci maddesinde, “Yurt içinde piyasaya arz edilen bu Kanuna ekli (1) sayılı listede yer alan ürünlerden poşetler için satış noktalarından, diğer ürünler için piyasaya sürenlerden/ithalatçılardan bu listede belirtilen tutarda geri kazanım katılım payı tahsil edileceği hükme bağlanmıştır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünün 02.06.2023 tarih ve E-6572817 sayılı yazısında, “Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Usul ve Esaslarda Değişiklik Yapılmasına Dair Usul ve Esaslar”da düzenlemeye gidilerek Bakan Oluru alınmıştır. Söz konusu düzenlemeyle, zorunlu depozito kapsamında bulunan ürünler için geri kazanım katılım payının tahsili yerine, Türkiye Çevre Ajansı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bildirim, beyan ve ödeme işlemlerinin gerçekleştirileceği ortaya konulmuştur.

Türkiye Çevre Ajansınca, zorunlu depozito yönetim sisteminin uygulanmasına yönelik Usul ve Esaslar hazırlanmış olup, Ajansın resmi internet sayfasında yayınlanmıştır. Bahsi geçen Usul ve Esaslar uyarınca, Ek-1 ve Ek-2′ de belirtilen 1., 2. ve 3. sınıf olarak tanımlı ambalajlarla piyasaya arz edilecek olan ve 1. sınıf olarak tanımlı ürünler için ilgililerince Depozito Bilgi Yönetim Sisteminden (DBYS) depozito katılım bedeli kodu alınacağı, Ajansa geri kazanım katılım payı yerine depozito katılım bedeli ödeneceği kamuoyuna açıklanmış ve kapsam dahilinde olan ürünler için sistemde tarifeler belirlenmiştir.

Diğer taraftan 23.04.2021 tarih ve 31463 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Çevre Ajansı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Gelirlerin dayanakları” başlıklı 10’uncu maddesinde, Ajansın gelirlerinin; genel bütçeden aktarılan tutarlardan, her türlü bağış ve yardımlardan, Ajansın Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında yürüttüğü faaliyetlerinden elde edilen gelirler ile sair gelirlerden oluştuğu; anılan Yönetmeliğin “Muhasebe işlemleri ve hesap planı” başlıklı 17’nci maddesinde ise Ajansın muhasebe işlemleri ile hesap planının Hazine ve Maliye Bakanlığınca yayımlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri uyarınca belirlenen tek düzen hesap planına ilişkin usul ve esaslara göre yürütüleceği ifade edilmiştir.

26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin, “Muhasebenin Temel Kavramları” başlıklı bölümünde, işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanması, gelir ve giderlerin tahakkuk esasına göre muhasebeleştirilmesi, hasılat, gelir ve kârların aynı döneme ait maliyet, gider ve zararlarla karşılaştırılması hususları “Dönemsellik Kavramı”nın gereği olarak belirtilmiştir.

Anılan Tebliğde, yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen toplam değerlerin “600-Yurtiçi Satışlar” hesabında izleneceği ortaya konulmuştur. Yine aynı Tebliğ’de Cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin mali tablolarına hata ya da unutulma nedenleriyle yansıtılamayan tutarların 671-Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabında izlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, depozito yönetim sistemini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek Ajansın faaliyetleri arasında yer aldığı, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun Ek 11’inci maddesi uyarınca geri kazanım katılım payına ilişkin zorunlu depozito kapsamında bulunan ürünler için geri kazanım katılım payının tahsili yerine, Türkiye Çevre Ajansı tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bildirim, beyan ve ödeme işlemlerinin gerçekleştirileceği bu kapsamda Ajans tarafından zorunlu depozito yönetim sisteminin uygulanmasına yönelik Usul ve Esasların hazırlandığı, zorunlu depozito kapsamında bulunan ürünler için belirlenen tarifeler üzerinden DBYS’den beyan ve ödeme işlemlerinin gerçekleştirileceği, söz konusu tahsil edilen tutarların Ajansın Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında yürüttüğü faaliyetlerinden elde edilen gelirler arasında yer aldığı, tahsil edilen tutarların muhasebenin temel kavramlarından biri olan dönemsellik ilkesiyle örtüşecek şekilde ait olduğu dönemin gelir gelir hesaplarıyla ilişkilendirilip mali kayıtlara aktarılması gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemeler neticesinde, Ajans tarafından zorunlu depozito yönetim sistemi kapsamında bulunan ürünler için tahsil edilen tutarların, ilgili oldukları döneme ait gelir hesaplarıyla ilişkilendirilmediği, 2023 yılından itibaren 2024 yılını da kapsamak üzere tahsilatı gerçekleştirilen tutarların gelir hesaplarıyla ilişkilendirilmediği söz konusu tutarları 340-Alınan Sipariş Avansları hesabında izlendiği tespit edilmiştir. 2023 yılında tahsil edilen 343.305.541,27 TL tutarında depozito katılım bedeli, 2024 yılında tahsil edilen 1.999.839.619,93 TL ile birlikte yıl sonunda 600-Yurtiçi Satışlar Hesabına aktarılmıştır.

Yukarıda yer verilen denetim tespiti üzerine İdare tarafından; Türkiye Çevre Ajansı muhasebe sistemini disiplin altına almak üzere Ocak 2025 tarihi itibarıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünce yürütülmekte olan “Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi”ne geçiş yapıldığı, bu uygulama ile birlikte tüm muhasebe kayıtlarının 1 Seri No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğine uygun olarak tutulmasına özen gösterileceği, bu kapsamda depozito katılım bedeli olarak tahsil edilen tutarların 2024 yılı sonu itibariyle ilgili dönem hesaplarıyla ilişkilendirildiği beyan edilmiştir.

Her ne kadar Ajans tarafından muhasebe sistemini disiplin altına almak adına yeni sisteme geçiş yapıldığı, bundan sonraki süreçte ilgili mevzuata uygun olarak muhasebe kayıtlarının tutulmasına özen gösterileceği ifade edilmişse de 2023 yılında tahsil edilen toplam 343.305.541,27 TL tutarın 2023 yılı geliri olması sebebiyle 1 Sıra no.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği ve dönemsellik kavramı gereğince 671-Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak yapılan hatalı uygulama sonucunda Ajans gelir tablosunda 600-Yurtiçi Satışlar Hesabı 343.305.541,27 TL fazla, 671-Önceki Dönem Gelir ve Karları Hesabı ise söz konusu tutar kadar noksan görünmektedir.