Deprem Analiz Gelirleri Üzerinden Dağıtılacak Ek Ödemenin Üniversite Kaynaklarının Kullanılma Durumuna Göre Belirlenmemesi (Sayıştay)

BULGU: Deprem Analiz Gelirleri Üzerinden Dağıtılacak Ek Ödemenin Üniversite Kaynaklarının Kullanılma Durumuna Göre Belirlenmemesi

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite ve Üniversite Döner Sermayesi

İstanbul Teknik Üniversitesi Deprem Analiz ve Raporlama Birimi “Mevcut Binaların Deprem Etkisindeki Yapısal Güvenlik Durumunun Belirlenmesi” faaliyeti kapsamında kurum/personel tarafından yerine getirilmesi gereken bazı hizmetlerin dışarıdan hizmet satın alınması yöntemiyle gördürülmesinde dağıtılacak ek ödeme tutarının değişmediği görülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun “Döner sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin d ve e fıkrasında sırasıyla;
“d) Ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu ve bünyesinde atölye veya laboratuvar bulunan yükseköğretim kurumları ile sürekli eğitim merkezleri, açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları ile düzenli döner sermaye geliri olan yükseköğretim kurumlarında üretilen mal ve hizmetlerden elde edilen döner sermaye gelirlerine katkısı bulunan öğretim elemanlarına yapılacak ek ödemeler hakkında da (c) fıkrası hükümleri uygulanır.
e) Yükseköğretim kurumlarının (c) ve (d) fıkraları kapsamına girenler haricindeki diğer birimlerinde döner sermaye işletmesi hesabına yapılan iş veya hizmetler karşılığında tahsil edilen gelirlerden kanuni kesintiler ile varsa yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar, hizmet karşılığı olarak gelir tahsilatının yapıldığı tarihi izleyen bir ay içinde, veya hizmet bedelinin peşin tahsil edilmesi halinde hizmetin gerçekleşme oranına bağlı olarak aylara bölünerek hizmeti veren öğretim elemanlarına ödenir.” denilmektedir.
18.06.2020 tarih ve 31159 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’in “Fiyatların tespiti” başlıklı 7’nci maddesinde işletmelerde üretilen mal ve hizmetlerin fiyatlarının tespitinde yükseköğretim kurumları yönetim kurullarının yetkili olduğu düzenlenmiştir. Ayrıca ilgili maddede sosyal içerikli hizmetlerin fiyatlandırılmasında, piyasa fiyatları yanında özellikle kamu yararının dikkate alınacağı, fiyat tespitinde diğer yükseköğretim kurumlarında uygulanan fiyatlar ile üretim ve hizmetin niteliği ve çevre şartlarının da göz önünde tutulacağı ifade edilmiştir.
Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in “Genel ilkeler” başlıklı 4’üncü maddesinin onuncu fıkrasında ek ödemenin; personelin fiilen hizmete katkı sağladığı sürece verilebileceği, altıncı fıkrasında ise yönetim kurullarınca uygun görülmesi halinde öğretim elemanlarına gelir getirici katkılarına göre yapılacak ek ödemelerde; yapılan hizmetlerde verimlilik unsurları da dikkate alınarak gelire doğrudan katkıları ile birim veya alt birim gelirine veya karına katkılarına göre ek ödeme hesaplaması yapılabileceği düzenlenmiştir.
Yine ilgili Yönetmelik’in “Alt düzenlemeler” başlıklı 10’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında “Gelir Getirici Faaliyet Cetveli”nin Yükseköğretim Kurulu tarafından tespit edileceği, bu cetveldeki puanları, %50 oranında artırmaya veya azaltmaya; işlem için ayrılan süre, emek, maliyet ve risk gibi unsurlar dikkate alınmak kaydıyla, üniversite yönetim kurullarının yetkili olduğu ve gelir getirici faaliyet cetvelinde bulunmayan işlemlerin puanlarının, üniversite yönetim kurulları tarafından belirlenebileceği ifade edilmektedir.
İstanbul Teknik Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi ilgili birimlerindeki akademisyenler ve teknik ekipler tarafından yürütülen, “Mevcut Binaların Deprem Etkisindeki Yapısal Güvenlik Durumunun Belirlenmesi” faaliyeti kapsamında, Üniversite Yönetim Kurulunun belirlemiş olduğu asgari tutarın üzerinde olmak kaydıyla yapının genel özelliklerine göre ilgili öğretim üyesince belirlenen bedel üzerinden gelir elde etmektedir. Bu faaliyet kapsamında bir binanın deprem etkisinde taşıyıcı sisteminin güvenli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla yapılan tüm çalışmaları özetleyen rapor (Bina Deprem Güvenliği Raporu) verilmektedir. Mevcut binanın yürürlükteki Türkiye Deprem Tehlike Haritası (2018), Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (2018), mevcut beton ve donatı çeliği özellikleri ve yerel zemin koşullarının etkisi dikkate alınarak, bilgisayar ortamında oluşturulan hesap modeli gerekli analizlere tabi tutulmaktadır. Bina Deprem Güvenliği Raporu’nun sonuç bölümünde yukarıdaki esaslar çerçevesinde binanın deprem etkisinde güvenli veya güvensiz bulgularından birine yer verilirken, sonraki süreç için öneriler de yapılmaktadır.
Söz konusu işlem için başvuru sahibi tarafından kurumun internet sitesinden başvuru evrakı doldurulup istenirse öğretim üyesinin ismi de belirtilerek süreç başlatılmaktadır. İlgili öğretim üyesi analizi istenen yapının genel özellikleri ve gerekirse yerinde tespit çalışmasına müteakip hizmet bedelini belirleyerek başvuru sahibine mail yoluyla bildirmektedir. Başvuru sahibi onayı ile birlikte yapıdan karot alma, sıyırma, raporlama ile gerekli görülen diğer simülasyon, test ve muayene işlemleri sonrası öğretim üyesi tarafından ilgili rapor düzenlenmektedir. 2023 yılında bu kapsamda toplam 87 adet rapor düzenlenmiştir. Bu işlemlerin 21 adedinde karot alma, sıyırma, raporlama, simülasyon, test ve muayenenin tümü kurum imkanları kullanılarak gerçekleştirildiği, diğerlerinde ise bu işlerin hizmet alımı yöntemiyle dışarıdan satın alınmak suretiyle ilgili öğretim üyesinin sadece sonuç raporunu hazırladığı, dağıtıma esas tutarın ise her ikisinde de %62,50 oranı üzerinden hesaplandığı anlaşılmıştır. Dışarıdan hizmet alınmasının gerekçesinin 06.02.2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası başvuru sayısının artmış olmasından kaynaklı laboratuvar altyapı ve personel yetersizliği olduğu bilinmektedir.
Ancak, yukarıda mevzuat hükümlerinde belirtildiği üzere “Mevcut Binaların Deprem Etkisindeki Yapısal Güvenlik Durumunun Belirlenmesi” kapsamında gerçekleştirilen faaliyete ilişkin gelir dağıtımının her bir işlem için ayrılan süre, emek, maliyet ve risk gibi unsurlar dikkate alınmak kaydıyla Üniversite Yönetim Kurulu tarafından “Gelir Getirici Faaliyet Cetveli” ile belirlenmesi gerekmekte olup, bu cetvelin bulunmadığı görülmektedir. Oysa, Kurum/personel tarafından verilmesi gereken hizmetin dışarıdan temin edilmesi durumunda öğretim üyesi için, işin süre, emek, risk ve maliyet unsurlarının düşeceği açıktır. Ayrıca, böylesi bir durumda ek ödeme olarak dağıtılacak tutar, kurumun atölye ve laboratuvarı kullanılmadığından, 2547 sayılı Kanun’un 58’inci maddesinin e fıkrası çerçevesinde yapılan iş veya hizmetle bağlantılı giderler düşüldükten sonra geri kalan tutar üzerinden ödenmelidir.
Üniversite laboratuvarlar ve ekipmanlarının öncelikli amacı eğitim, öğretim ve araştırma faaliyetidir. Döner sermayeler kuramların atıl kapasitesini kullanmak üzere kurulmaktadır. Bu çerçeveden bakıldığında, üniversitenin eğitim, öğretim, araştırma ve uygulama birimleri tarafından yerine getirmesi gereken bir hizmetin dışarıdan hizmet almak suretiyle yapılmış olması bu işletmelerin Yükseköğretim Kurumları Döner Sermaye İşletmelerinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik’te belirtilen kuruluş gayesiyle çelişmektedir. Gerek personel gerekse altyapı açısından gelen taleplerin karşılanamaması gerekçesiyle, bazı hizmetlerin dışarıdan hizmet alımı yöntemiyle alınması zorunluluğu durumunda kurum menfaatlerinin gözetilmesi gerekmektedir.
Şöyle ki; kurum/personel tarafından yapılacak işlemin dışarıya yaptırılmasında elbetteki mal malzeme açısından gider yapılmayacaktır. Ancak personel gideri açısından bakıldığında, memur kurum personelinin maaşı karşılığında sunması gereken hizmetin ücret karşılığı dışarıdan satın alınması İşletmeye ek maliyet doğuracağı açıktır. Diğer yandan, ek ödeme alan akademisler açısından da projenin her aşamasında bulunmuş olmak ile sadece raporu yazmak açısından işin süre, emek, risk ve maliyet unsurları yönünden değişeceği ortadadır. O nedenle bulgumuzda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde, Üniversite Yönetim Kurulunun işin kendi imkanları ile yapılması ile işin bir kısmının dışarıya yaptırılması hususunda ayrıma gitmesi ve bu ayrımı “Gelir Getirici Faaliyet Cetvelleri” ile somutlaştırması zorunluluktur.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, kurum imkanları kullanılıp kullanılmadığına göre gelir getirici faaliyet kapsamında, personelin fiilen hizmete katkısı ölçüsünde işlem için ayrılan süre, emek, maliyet ve risk gibi unsurları da dikkate alınmak suretiyle dağıtıma esas tutarın Üniversite Yönetim Kurulu tarafından belirlenmesi gerekmektedir.
EKLER
EK-1: BULGULARA İLİŞKİN İZLEME TABLOSU