|
ÖZET: Denetimler sırasında, deşarj kalite kontrol ruhsatı (DKKR) verilen bazı endüstriyel atık su işletmelerinden yeterli numune alınmadığı tespit edilmiştir. İSU Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği çerçevesinde, bu işletmelerin atık su deşarjları için belirli periyotlarla numune alma yükümlülükleri bulunmaktadır. Ancak yapılan incelemelerde, bazı işletmelerin belirtilen asgari numune alma sıklığına uymadığı ve bu nedenle kanalizasyon sistemine deşarj edilen atık suların izleme ve kontrol süreçlerinin eksik kaldığı görülmüştür.
Yönetmelik, endüstriyel atık su kaynaklarının kontrolünü sağlamak amacıyla, deşarj edilen atık su miktarına göre numune alma sıklığını belirlemektedir. Ancak bazı işletmeler, bakım, tatil veya üretim duraklamaları gibi nedenlerle numune alma yükümlülüklerini yerine getirmemiştir. İdare, bu durumun geçici üretim duraklamalarından kaynaklandığını belirtse de, yönetmelik gereklilikleri bu durumları göz önünde bulundurmamaktadır. Sonuç olarak, endüstriyel atık suların çevresel etkileri ve arıtma tesislerine olan maddi etkileri dikkate alındığında, yönetmelikte belirtilen asgari numune alma yükümlülüklerine uyulması ve bu atık suların standartlara uygunluğunun etkin bir şekilde izlenmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı Verilen Bazı İşletmelerden Denetim Kapsamında Eksik Numune Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İSU Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği kapsamında deşarj kalite kontrol ruhsatı (DKKR) verilen bazı endüstriyel atık su üreten işletmelerin olağan denetimlerinde eksik numune alınması nedeniyle, kanalizasyon sistemine deşarj edilen atık suların izleme ve kontrollerinin eksik yapıldığı görülmüştür.
İSU Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’ne göre endüstriyel atık sularını kanalizasyon sistemine deşarj eden işletmelerin deşarj kalite kontrol ruhsatı almak zorunda olduğu, deşarj edilen atık su miktarı, kirliliği, ön arıtma gerekip gerekmediği, numune şekli ve numune alma sıklığı bahse konu ruhsatın içeriğini oluşturmaktadır.
Anılan Yönetmelik’in “Endüstriyel Atıksuların Kontrolü, Kontrol ve Belgeleme Yükümlülüğü” başlıklı 20’inci maddesinde; Endüstriyel atıksu kaynakları, Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği’nde belirtilen hususlara aynen uymak üzere deşarjlarını veya ön arıtma tesislerinin çıkış sularını, Yönetmelikte belirtilen aralıklarla numune almak ve ölçüm yapmak suretiyle kontrol etmek, atıklarının özellik ve miktarlarına dair bilgileri sürekli ve düzenli olarak tespit etmek ve bu hususu Yönetmelikte istenildiği düzende belgelemekle yükümlü oldukları ve bu belgelerin istendiğinde raporlar halinde İSU’ ya verileceği belirtilmiştir. Aynı maddenin dördüncü fıkrasında; Endüstriyel atıksu kaynağının ilgilileri; denetim amacı ile gelen, İSU yetkililerini veya görevlendirilmiş yetkili kuruluş görevlilerini günün her saatinde tesis içine almak, numune almak ve ölçüm için kullanılacak kontrol bacalarını hazır halde bulundurmak gibi yükümlülüklerinin olduğu ve tesisi denetlemeye açmayan veya sorumluları bekleten firmaya by-pass yaptığı kabul edilerek işlem yapılacağı, “Kontrol Düzeni” başlıklı 22’inci maddesinde ise; atıksu kaynağı, ruhsata tabi bütün deşarjları için, numune almaya müsait bir kontrol bacası inşa edeceği yer almaktadır.
Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatına tabi tüm atık su deşarjlarının debi miktarlarına göre denetimi anılan yönetmelikte yer almakta olup Yönetmelik’in 22’nci maddesinin beşinci fıkrasında;
“ (5) Arıtma tesisi kurmuş atıksu kaynaklarının denetimleri aşağıdaki tabloya uygun olacak şekilde İSU tarafından yapılır:
| Atıksu debisi (Q-m3/gün) |
İSU tarafından denetime esas asgari numune alma sıklığı* |
| < 50 | Altı ayda bir |
| 51-100 | Üç ayda bir |
| 101-200 | İki ayda bir |
| 201-500 | Ayda bir |
| 501-1000 | On Beş Günde Bir |
| 1001-10000 | Haftada bir |
| >10000 | Haftada iki |
*Tabloda belirtilen numune alma sıklığı asgari olarak belirlenmiş olup, kurum tarafından gerekli görülürse belirtilen periyodun dışında numune alınır.”
olarak yer almaktadır.
Yukarıdaki Yönetmelik hükümlerince, Kurum tarafından deşarj kalite kontrol ruhsatı verilen endüstriyel atık su kaynağı işletmelerin atık su miktarlarına göre belirli periyotlarla denetlenmesi gerektiği, denetimle alınan numunelerin belirlenen parametrelere uygunluğu yönünden analiz edileceği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemelerde, deşarj kalite kontrol ruhsatı verilen endüstriyel atık su kaynağı işletmelerinin yönetmelikte belirtilen debi miktarlarına göre numune alınması işlemleri yapılmakla beraber tabloda belirtilen asgari numune alınma sıklığına uyulmayıp bazı atık su kaynağı işletmelerden daha az numune alındığı tespit edilmiştir.
İdare tarafından verilen cevapta, her ne kadar Deşarj Kalite Kontrol Ruhsatı verilen endüstriyel atık su kaynaklarından numune alma işlemlerinin yönetmelikte belirtilen süreler çerçevesinde yürütüldüğü; bazı işletmelerin bakım-onarım, sipariş durumu ya da dini/resmî tatiller gibi nedenlerle üretime ara verdiği ve bu dönemlerde endüstriyel atık su oluşmadığı, dolayısıyla numune alınamadığı ifade edilse de; İSU Atıksuların Kanalizasyona Deşarj Yönetmeliği hükümleri uyarınca, numune alma sıklığı atık su debisine göre asgari düzeyde belirlenmiş olup bu zorunluluk işletmenin üretim sürecine geçici olarak ara vermesiyle ortadan kalkmamaktadır. Nitekim, denetimler sırasında numune alma sıklığı “6 ayda bir” olan bazı işletmeler için yönetmelikte belirtilen asgari numune sayısına ulaşılamadığı bazı firmalardan eksik numune alındığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, endüstriyel atık suların hem çevresel etkileri hem de kanalizasyon ve arıtma tesislerine maddi etkileri göz önünde bulundurularak yönetmelikte belirtilen asgari numune alınması ve bahse konu atık suların belirlenen standartlara uygunluğuna ilişkin kontrol ve izlemelerin etkin bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir.