Desteklenen Projelerin Performans Ölçümlerinin Sağlıklı Yapılamaması (Sayıştay)

BULGU: Desteklenen Projelerin Performans Ölçümlerinin Sağlıklı Yapılamaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Kalkınma Ajansı

Ajansın desteklediği projelerin performans ölçümüne ilişkin bazı göstergelerin gerçekçi belirlenmediği ve ulaşılamayan hedeflere ilişkin sözleşmelerde yer alan cezai şartların tüm destek sözleşmelerinde uygulanmadığı görülmüştür..
Kalkınma ajansları, Türkiye’de yerel potansiyel ve kaynakları harekete geçirerek bölgesel ve bölge içi eşitsizlikleri gidermek, rekabet gücü, yenilikçilik ve girişimcilik kapasitesinin artırılarak katılımcı bir anlayışla sürdürülebilir bir kalkınmanın sağlanması amacıyla geleneksel örgütlenme modellerine benzemeyen bir yapıda dizayn edilmiş yeni bir örgütlenme modeli olarak ortaya çıkmıştır. Ajansların temel görevi; bölge plân ve programlarının uygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmaktır.
Ajanslar tarafından desteklenen projelerin amaç ve hedeflere ne kadar ulaşılabildiğinin tespiti proje başvuru aşamasında belirlenen performans göstergelerinin değerlendirilmesi ile mümkün olmaktadır.
Kalkınma Ajansları Proje ve Faaliyet Destekleme Yönetmeliğinin “Temel İlkeler ve Etik Kurallar” başlıklı 5’inci maddesinde; ajanslar tarafından Yönetmelik hükümleri kapsamında yapılacak olan proje ve faaliyet destek uygulamaları kapsamında tüm tarafların uyması gereken ilke ve kurallar belirlenmiştir. Bu kurallara göre; proje ve faaliyetlerin performans göstergeleri kullanılarak başarısının ölçülmesi, uygulanan programların kısa, orta ve uzun vadedeki sonuçlarının ve etkilerinin analiz edilerek, bunlardan gelecekte yapılacak planlama ve programlama çalışmaları ile destek uygulamalarında yararlanılması esastır.
Kalkınma Ajansları Destek Yönetimi Kılavuzunda;
“Destek programı ile belirlenen hedeflere ne kadar ulaşılabildiğinin değerlendirilmesine yönelik olarak “program düzeyi performans göstergeleri” ile desteklenecek projelerin başarısını ölçmeye yönelik “proje düzeyi performans göstergeleri belirlenir ve başvuru rehberinde açıkça belirtilir.” hükmü yer almaktadır. Ayrıca proje düzeyi performans göstergelerinin, bölge planı ve programlarının amaç ve öncelikleri çerçevesinde belirlenen göstergeler ile uyumlu olması gerekmektedir.
Performans göstergelerinin projelerin beklenen çıktı ve sonuçlarına özgü, ölçülebilir, gerçekçi ve belirli bir zaman diliminde erişilebilir olması gerekmektedir. Proje destek başvuruları, bağımsız değerlendiriciler tarafından KAYS üzerinden değerlendirilmektedir. Başvuru Formu Değerlendirme Tablosu kullanılarak yapılan bu değerlendirmede projenin sonucuna yönelik objektif olarak doğrulanabilir göstergeler yer alıp almadığı sorgulanmakta ayrıca projenin, hedef grupları üzerinde somut bir etkisi, proje potansiyel çarpan etkileri ve teklif edilen projenin beklenen sonuçlarının sürdürülebilirliği değerlendirilerek puanlama yapılmaktadır. Desteklenecek projelerin seçiminde bu puanlar kullanılmaktadır.
İlaveten Ajanslar tarafından hazırlanan program kapanış raporunda projelerin başarı ve kaliteleri, verilen mali desteklerin hedeflere ulaşma derecesi yine performans göstergeleri ile değerlendirilmektedir. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde performans göstergeleri hem desteklerin başarısı hem de Ajansın başarısını ölçmede önemli rol oynamaktadır.
Çukurova Kalkınma Ajansında yararlanıcılarla imzalanan destek sözleşmelerinde yararlanıcının rapor yükümlüğü ile birlikte performans göstergelerinin ilgili olduğu hedeflere ulaşılamaması nedeniyle cezai şart uygulanacağı hükmü bulunmaktadır. Proje Destek Sözleşmelerinde Genel koşullara eklenen 21’inci maddede aynen;
“7.1.6.2.1 Destek yararlanıcısı fesih ve usulsüzlüğü gerektiren durumlar hariç olmak üzere, yerine getirmediği Ek 1 başvuru Formunda tanımlanan ve Genel Sekreterlik tarafından uygun görülen her bir performans göstergesi için destek miktarının yüzde 2’sine kadar kesinti yapılabileceğini kabul, beyan ve taahhüt eder.” hükmü yer almaktadır.
2021 yılı denetimi kapsamında incelenen projelerde özel sektör firmalarına bu hüküm uyarınca ceza kesildiği ancak kamu kurumlarına cezai şartın uygulanmadığı görülmüştür. Özel sektör firmalarında da başvuru formunda tanımlanan performans göstergeleri içinden yalnızca Genel Sekreter Olur’u ile belirlenen göstergeler için cezai şart uygulaması yapılmaktadır. 2021 yılında performans göstergeleri ile diğer cezai şartlar nedeniyle özel sektör firmalarından 145.144,48 TL ceza kesildiği, ancak, aynı şekilde performans göstergelerinin ilgili olduğu hedeflere ulaşamayan kamu kurum ve kuruluşlarına cezai şartların uygulanmadığı görülmüştür.
Sözleşmelerde yer alan bazı performans göstergelerinin de sağlıklı, gerçekçi belirlenmediği görülmektedir. Örneğin, bazı performans göstergelerine proje tamamlandıktan belli bir süre sonra ulaşılabileceği tespit edilmiştir. Nitekim bazı restorasyon ve/veya müze yapılmasına ilişkin desteklerde ziyaretçi sayıları performans göstergesi olarak belirlenmiştir ancak bu göstergelere projenin tamamlanma sürecinde ulaşılmasının mümkün olmadığı açıktır.
Performans göstergelerinin gerek projelerin seçiminde gerekse de proje başarısının ölçülmesindeki etkisi düşünüldüğünde, göstergelerin tespit ve takibinin sağlıklı olması kamu kaynağının kullanımı açısından da son derece önem taşımaktadır.
Kamu idaresi cevabında, kamu kuruluşlarında performans göstergeleri ile belirlenen hedeflere ulaşılamaması nedeniyle kesinti yapılmasının ilave finansman ihtiyaçı doğuracağı ve bazı göstergelere proje süresince değil; ancak proje sonlandıktan sonraki kısa dönemde ulaşılabilmesi nedeniyle kesinti yapılamadığı, ancak KAYS entegrasyonu ile her bir projenin doğru gösterge tercihi yapabilmesi ve ilgili göstergelerin cezai şarta tabi tutulması süreçlerinde iyileştirme sağlanabileceği belirtilmekte ise de, sözleşme hükümlerinin uygulanmasında kamu veya özel sektör arasında bir ayrım olmaması nedeniyle her iki tarafa da eşit uygulanması gerektiği düşünülmektedir.
Desteklenecek projelerin seçiminde ve Ajansın bölgeye katkısının ölçülmesinde önemli rol oynayan performans göstergelerinin sağlıklı bir ölçüm gerçekleşmesini sağlayacak nitelikte belirlenmesine özen gösterilmesi ve performans göstergeleriyle ilgili cezai şartların tüm yararlanıcılara uygulanması, izlenmesi ve sonuçlarının raporlanması gerekmektedir.