|
ÖZET: Devlet Malzeme Ofisi (DMO) aracılığıyla gerçekleştirilen çöp konteyneri alımlarının, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, mevzuatta belirtilen parasal sınırların altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek yapıldığı tespit edilmiştir. 4734 sayılı Kanun’un istisnalar maddesi gereği, DMO’dan yapılan alımlar belirli koşullar altında bu kanuna tabi değildir. DMO’nun katalog ürünleri, teknik özellikleri ve fiyatlarıyla birlikte elektronik ortamda sunulmakta, kamu kurumları bu ürünleri doğrudan sipariş yoluyla temin edebilmektedir.
2024 yılı için belirlenen düzenlemelere göre, 2.000.000 TL’ye kadar olan talepler tek bir firmadan karşılanabilirken, 2.000.000 TL ile 8.000.000 TL arasındaki alımlar için pazarlık yapılması gerekmektedir. 8.000.000 TL üzerindeki talepler ise rekabeti artırmak amacıyla ihale yoluyla gerçekleştirilmelidir. Ancak, DMO üzerinden yapılan alımların kısımlara bölünmesi, rekabet ortamının sağlanmasını engellemekte ve potansiyel avantajların kaybedilmesine yol açmaktadır. Sonuç olarak, kamu kurumlarının DMO üzerinden gerçekleştireceği alımlarda mevzuata uygun hareket etmeleri, belirlenen parasal limitlere riayet etmeleri ve rekabetçi şartlardan faydalanmaları büyük önem taşımaktadır. Bu durum, hem maliyetlerin düşürülmesine hem de daha etkin bir alım sürecinin oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. |
BULGU: Devlet Malzeme Ofisinden Yapılan Alımların Kısımlara Bölünerek Gerçekleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Mahalli İdare Birliği
Kurum tarafından yapılan çöp konteyneri alımlarının Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO) tarafından internet ortamında yayımlanan katalog üzerinden gerçekleştirildiği, söz konusu alımların mevzuatta belirtilen parasal sınırın altında kalmak amacıyla kısımlara bölünerek yapıldığı tespit edilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, bu Kanun kapsamına giren kuruluşların, DMO Ana Statüsü’nde yer alan mal ve hizmetler için DMO’dan yapacakları alımların ceza ve ihalelerden yasaklama hükümleri hariç 4734 sayılı Kanun’a tâbi olmadığı hüküm altına alınmıştır.
DMO Ana Statüsü’nün “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3’üncü maddesinde “katalog” ifadesi, “ürünlerin teknik özellikleri ile fiyatlarının gösterildiği, DMO ile müteşebbisler arasında muayyen bir dönem için yapılan, karşılıklı olarak alım ve satım taahhüdünü içeren bir sözleşmeye, çerçeve anlaşmaya veya protokole dayanan ve elektronik ortamda da sunulan hizmet” olarak tanımlanmıştır.
Ana Statü’nün “Temel ilkeler” başlıklı 7’nci maddesinin yedinci fıkrasında, DMO’nun belirlenecek parasal tutara kadar olan mal ve hizmetleri katalogda yer alan müteşebbislerden doğrudan sipariş yoluyla da temin edebileceği belirtilmiştir.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Devlet Malzeme Ofisinden Yapacakları Mal ve Malzeme Taleplerine İlişkin Yönetmelik’in “Firma, ürün ve parasal sınırlamalar” başlıklı 16’ncı maddesinin ikinci fırkasında “katalog ürünleri ile tedarik” hususu düzenlenmiş, bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşlarının, katalog ürünlerinde öncelikle birden fazla, mümkün olması halinde en az üç ve fiyatları birbirine en yakın firma ürünlerini tercih etmek suretiyle talepte bulunmaları gerektiği belirtilmiştir.
Aynı fıkranın (b) bendinde ise; tüm sorumluluk talepte bulunan ihtiyaç sahibi kamu kurum ve kuruluşuna ait olmak üzere talebin tek bir firmadan veya tek marka olarak yapılmasının da mümkün olabileceği ifade edilerek bu durumda uyulması gereken şartlara alt bentler şeklinde yer verilmiştir. Söz konusu bentlerde yer alan şartlar uyarınca 2024 yılında uygulanacak hususlar şu şekildedir:
Katalog ürünleri arasından 2.000.000,00 TL’ye kadar tek bir firmadan yapılacak talepler, miktara bağlı iskontolar da dikkate alınarak doğrudan satış organlarınca tedarikçi firmalara sipariş verilmek suretiyle karşılanacaktır.
2.000.000,00 TL ile 8.000.000,00 TL arasında bir katalog firmasından yapılacak taleplerde tedarikçi firma ile pazarlık yapılmak suretiyle ilgili talep karşılanacaktır.
8.000.000,00 TL üzerindeki talepler, ilan edilen katalog firmalarından aynı ürünlerde fiyatları birbirine yaklaşık olan en az üç katalog firması ürünleri arasından seçilmesi (aynı ürün için ilan edilen katalog firması sayısının üçten az olması halinde var olan firmalardan tercih yapılabilir) veya teknik şartname hazırlanmak suretiyle istenmesi halinde ihale yapılmak suretiyle karşılanacaktır.
8.000.000,00 TL üzerinde tek bir katalog firmasından yapılacak talepler ile bu miktarı geçen tek markaya ilişkin talepler karşılanmayacaktır.
Yapılacak pazarlık veya ihale sonucunda sağlanacak ilave indirimler ile miktar iskontolarından talepte bulunan kamu kurum ve kuruluşları yararlandırılacaktır.
DMO tarafından resmi internet sitesinde yapılan açıklamada da, yukarıda yer alan düzenlemelere paralel ifadelere yer verilmiş, yapılacak pazarlık veya ihale sonucunda sağlanacak ilave indirimler ile miktar iskontolarından talepte bulunan kamu kurum ve kuruluşlarının yararlandırılacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat ve açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, kamu kurumları, 4734 sayılı Kanun’da yer alan istisna hükmü kapsamında ihtiyaçlarını DMO üzerinden karşılarken, katalog ürünlerin elektronik ortamdan satın alım usulünü kullanabilmektedirler. Bu usulde DMO bir nevi aracılık hizmeti görmektedir. Kamu kurumu, elektronik ortamda katalogdan satın alacağı ürünü ve firmayı seçmekte, ödemesini DMO’ya yapmakta, DMO ise siparişi katalogda yer alan firmaya yönlendirerek, ürünün belirli bir zaman içinde ilgili idareye teslimini sağlamaktadır.
Her ne kadar söz konusu yöntemle idareler ihtiyaçlarını son derece kolay ve hızlı bir şekilde temin etseler de mezkûr yöntemde rekabet ortamının sağlanabildiğini söylemek mümkün değildir. Zira Kurumlar doğrudan katalogda belirtilen firma ile iletişime geçebilmekte ve benzer ürün için bu ürünü satışa sunan firmalardan dilediklerini seçip işlemlerini devam ettirebilmektedirler.
Yukarıda açıklanan sebepler nedeniyle, söz konusu yöntemin kullanılabileceği alımlara parasal sınırlar getirilmiş ve belirlenen parasal sınırların üstündeki ihtiyaçların daha rekabetçi şartlarla alınmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır.
2024 yılı için 2.000.000,00 TL’nin altında maliyeti olan ihtiyaçların katalog yöntemi ile DMO üzerinden alınabilmesine imkân tanınmış, ancak bu tutarın üzerinde maliyeti olan ihtiyaçların DMO tarafından gerçekleştirilecek pazarlık veya ihale süreçleri sonucunda karşılanabileceği düzenlenmiştir. Söz konusu pazarlık veya ihale süreçleri sonucunda oluşacak fiyatın katalog fiyatlarının altına inmesi ihtimali de oldukça kuvvetli bir ihtimal olup bu avantajdan ilgili kamu kurumunun faydalanacağı da açıktır.
Türkiye Belediyeler Birliği tarafından DMO üzerinden gerçekleştirilen çöp konteyneri alımlarının incelenmesi neticesinde, yaklaşık maliyeti 7.000.000,00 TL ile 9.600.000,00 TL arasında değişen harcama talimatlarına ilişkin işlemlerin tamamında, katalog yönteminin kullanılabilmesi amacıyla, alımların 2.000.000,00 TL’nin altında kalacak şekilde kısımlara bölünerek gerçekleştirildiği görülmüştür. 2024 yılında bu yöntemle aynı firmadan yaklaşık 42.000.000,00 TL’lik alım yapılmıştır. Bu durum yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil ettiği gibi DMO tarafından gerçekleştirilecek pazarlık süreci veya ihale neticesinde Birlik tarafından elde edilebilecek avantajlardan da yararlanılamamasına sebebiyet vermiştir.
Kamu idaresi tarafından 2024 yıl sonundan itibaren bulgu doğrultusunda işlem tesis edilmeye başlandığı bildirilmiş ise de denetime konu olan 2024 mali yılında bulgu konusu husus ile ilgili herhangi bir düzeltme işlemi yapılamamıştır.
Sonuç olarak; DMO üzerinden yapılacak mal ve malzeme alımlarının, mevzuat ile belirlenmiş parasal limitlere uyularak yapılması, söz konusu parasal limitlerin altında kalmak amacıyla alımların kısımlara bölünerek tek bir firma veya markadan alım yapılmaması ve rekabet ortamının ortaya çıkarabileceği faydalardan yararlanılması önem arz etmektedir.