|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, Üniversite bünyesinde “Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı”nın hatalı kullanımıyla ilgili önemli bulgular sunmaktadır. Tahsil edilen alacakların çoğunlukla bu hesaba kaydedildiği, ancak ilgili borç ve alacak hesaplarının yıl içinde veya takip eden yıl kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, ana hesapların sağlıklı bir denetime tabi tutulmasını engellemektedir. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 273. maddesi, bu hesabın öğrenci hakları, kira ve faiz borçları gibi ticari olmayan borçların izlenmesi için kullanılacağını belirtmektedir.
Yönetmeliğin 274. maddesi ise, diğer çeşitli borçların bu hesaba kaydedilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, Kamu İdaresi muhasebe birimi, banka hesaplarına yatırılan nakitlerin önce 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı’na kaydedilmesi ve ardından asıl hesaplara aktarılması uygulamasını benimsemiştir. Bu yöntem, muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtma ilkesini ihlal etmekte ve kayıtların doğruluğunu tehlikeye atmaktadır. 31 Aralık 2024 itibarıyla, 326.664.151,34 TL tutarında emanet kaydı mevcut olup, bunun büyük bir kısmı kapanmış, bir kısmı ise ertesi yıla devredilmiştir. Kamu İdaresi, bu durumun düzeltilmesi için gerekli adımların atıldığını ve döner sermaye birimlerine bilgilendirme yapıldığını bildirmiştir. Ancak, Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı’na yapılan kayıtlardaki hatalar, Kamu İdaresi’nin mali işlemlerinin güvenilirliğini olumsuz etkilemektedir. Yönetmelik hükümlerine uygun kayıt yapılması, muhasebe süreçlerinin sağlıklı işlemesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Diğer Çeşitli Borçlar Hesabının Hatalı Kullanılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Üniversite
Tahsil edilen alacakların öncelikle 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına kaydedildiği, ilgili borç ve alacak hesaplarının ise yıl içinde veya ertesi yıl kullanıldığı, yapılan bu kayıtlar nedeniyle ilgili ana hesapların sağlıklı bir şekilde denetlenmeye elverişli olmadığı görülmüştür.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Hesabın niteliği” başlıklı 273’üncü maddesinde; Diğer çeşitli borçlar hesabının, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları, mahiyeti tespit edilemeyen tutarlar ile emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlar gibi çeşitli borçların izlenmesi için kullanılacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin “Hesabın işleyişi başlıklı” 274’üncü maddesinde ise; işletmenin diğer çeşitli borçlarının bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç, işletme veya muhasebe birimi adına banka veya diğer yollarla gönderilip mahiyeti tespit edilemeyen paraların bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç ve ödenen diğer çeşitli borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedileceği belirtilmiştir.
Muhasebe birimi banka hesaplarına yatırılan paraların 102 Banka Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilmesi gerekmekte olup 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabının kullanımı ancak, emanet olarak alınan yabancı kaynakların izlenmesi için, yani mahiyeti belli olmayan tutarlar için mümkündür.
Yapılan incelemede; Kamu İdaresi muhasebe birimi tarafından, banka hesaplarına yatan naktin öncelikle 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak kaydedilerek Banka Hesabına girişi sağlanmakta, sonrasında ise asıl hesaplar olan faaliyet, bütçe ve alacak hesaplara emanet hesaptan çıkış yapılarak kayıtlar tamamlanmaktadır.
Ancak bu uygulama ile asıl işlemlere ait kayıt ve belgelere ulaşmak zorlaştırıldığı gibi bazen imkânsızlıklar da oluşabilmekte, dolayısıyla muhasebenin temel kavramlarından olan muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılması esası ihlal edilmektedir.
31.12.2024 tarihi itibariyle 326.664.151,34 TL tutarında geçmiş yıllardan gelen devirlerle birlikte diğer çeşitli emanetler hesabına giriş mevcut olup bu tutardan 299.764.989,41 TL’si kapanmıştır. 26.899.161,93 TL tutarındaki emanet ise ertesi mali yıla devrolmuştur.
Kamu İdaresi cevabında, söz konusu hususun düzeltilmesine ilişkin tüm döner sermaye birimlerine yazı yazıldığı ve gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına özellikle faaliyet gelirlerini ve bütçe gelirlerini ilgilendiren pek çok kaydın yapılması, Kamu İdaresinin bir yıllık mali işlemlerinin yansıması olan faaliyet sonuçları tablosu ile bilançosunun güvenilirliğini zedelemektedir.
Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına Yönetmelik hükümlerine uygun olarak kayıt yapılması sağlanmalıdır.